Bu parçada altı çizili sözcüklerden hangisi fiilimsi değildir?
Cevap: Fiilimsi olmayan sözcük “bakmaz”dır.
İçindekiler
- Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?
-
- Sözcük Analizi ve Neden “Bakmaz” Fiilimsi Değildir?
- Sık Kullanılan Fiilimsi Ekleri Tablosu
- Örneklerle Açıklama
- Özet ve Sonuç
1. Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?
Türkçede fiilimsi (ya da eylemsi), fiillere (eylemlere) getirilen belirli eklerle isim, sıfat veya zarf işlevi kazandıran sözcük türüdür. Fiilimsiler cümlede çekimli bir fiil gibi zaman eki almaz; onun yerine sıfat veya zarf gibi davranır ya da isim görevini üstlenir. Örneğin:
- “Gelince” (zarf-fiil)
- “Okuduğum” (sıfat-fiil)
- “Bakmak” (isim-fiil)
2. Fiilimsileri Tanıma Kriterleri
- Çekimli Fiil Olmaması: Fiilimsiler, fiilin kip ve kişi eklerini alarak çekimli hale gelmezler.
- Özel Ekler Kullanılması: Fiilimsilerde -an/-en, -diği, -eceği, -miş, -meden, -ince vb. gibi fiilimsi ekleri mutlaka bulunur.
- Cümlede Görev Değişikliği:
- İsim-fiil: Cümlede genelde isim görevinde ya da nesne konumunda olur (“Yazmak, okumaktan kolaydır” gibi).
- Sıfat-fiil: Bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılır (“Okuduğum kitap çok güzeldi” vb.).
- Zarf-fiil: Cümlede zarf (belirteç) görevindedir ve eylemi zaman, durum gibi açılardan açıklar (“Gülerek içeri girdi” gibi).
3. Sözcük Analizi ve Neden “Bakmaz” Fiilimsi Değildir?
Sınav sorusunda altında çizili sözcükler genellikle şu ekleri alarak fiilimsi hâline gelir:
- “-erek / -arak” (zarf-fiil)
- “-ıp / -up / -yıp / -yup” (zarf-fiil)
- “-an / -en” (sıfat-fiil)
- “-ma / -me / -ış / -iş / -mak / -mek” (isim-fiil)
- “-dığı / -diği / -duğu / -düğü” veya “-acak / -ecek / -mış / -miş / -muş / -müş” (sıfat-fiil)
Örneğin:
- “Keserek” → “-erek” zarf-fiil ekini almıştır.
- “Dondurup” → “-up” zarf-fiil ekini almıştır.
- “Kazanan” → “-an” sıfat-fiil ekini almıştır.
- “İlgilendirmesi” → “-mesi” (isim-fiil eklerinden “-me” + iyelik eki “-si”)
Buna karşın “bakmaz” sözcüğü geniş zamanın olumsuz çekimidir (bak-maz). Herhangi bir fiilimsi eki almadığı için de fiilimsi değildir. Geniş zamanda çekimlendiğinden “bakmaz”, cümlede çekimli fiil işlevi görür. Oysa fiilimsiler, tam olarak böylesi zaman/kişi anlamlarını fiilleştirmez, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde yer alır.
4. Sık Kullanılan Fiilimsi Ekleri Tablosu
| Fiilimsi Türü | Tanım ve Görev | Sık Karşılaşılan Ekler | Örnek |
|---|---|---|---|
| İsim-Fiil | İsim görevinde kullanılır. | -ma, -me, -ış, -iş, -mak, -mek | “Yazmak” zor iş. |
| Sıfat-Fiil | İsimleri niteleyen sıfat görevinde kullanılır. | -an, -en, -acak, -ecek, -dık, -dik, -muş, vb. | “Okuduğum kitap” |
| Zarf-Fiil | Fiili durum, zaman vb. yönden belirten zarf görevidir. | -arak, -erek, -ince, -ip, -madan, -meksizin | “Gülerek girdi” |
Bu tabloda fiilimsilerin hâl aldığı ekleri görüp, “bakmaz” gibi yapıları (geniş zaman kip eklerini) ayırt edebilirsiniz.
5. Örneklerle Açıklama
- “Keserek insanı inceledi.”
- “Keserek” sözcüğü -erek zarf-fiil ekine sahiptir. Fiil + zarf-fiil eki = fiilimsi.
- “Yarı donup suya karıştı.”
- “Donup” sözcüğü -up (zarf-fiil) ekine sahiptir, yine fiilimsi.
- “Masal niteliği kazanan yaklaşım.”
- “Kazanan” sözcüğü -an sıfat-fiil ekiyle oluşmuştur.
- “Onun ilgilenmesi dikkat çekti.”
- “İlgilenmesi” → “ilgi-len-me-si,” burada -me bir isim-fiil eki, ardından eklenen “-si” iyelik ekidir.
- “Bakmaz” → Geniş zaman 3. tekil ya da ‘o bakmaz’ anlamına gelen çekimli fiildir. Fiilimsi eki yoktur.
6. Özet ve Sonuç
Bu soru, altı çizili sözcükler içinde fiilimsi ekleri taşıyanları ve taşıyamayanı ayırt etme becerisini ölçer. Keserek, dondurup, kazanan, ilgilenmesi gibi sözcükler -erek, -up, -an, -me gibi fiilimsi eklerini almıştır. Buna karşın “bakmaz” çekimli bir fiildir ve fiilimsi ekine sahip değildir. Dolayısıyla sorunun doğru yanıtı, fiilimsi olmayan sözcük “bakmaz” şeklindedir.
