Aşağıda resimde verilen A, B, C, D şehirlerine göre uçakla ölçülen ağırlık ve kütle ilişkilerini, ağırlığın hangi hareketler sırasında arttığını ve nedenini açıklıyorum.
1. Soru (Ağırlıkların ilişkisi):B ve D’de ölçülen ağırlıklar en büyük, A’da orta, C’de en küçük. Yani: B = D > A > C.
2. Soru (Hareket sırasında ağırlığın arttığı şehirler arası):A → B hareketi sırasında ağırlık artar ve C → D hareketi sırasında da ağırlık artar (yani ekvator yönünden kutba doğru hareketlerde ağırlık artar).
Ağırlık, bir cismin üzerinde etki eden yerçekimi kuvvetidir ve genelde W = m·g şeklinde ifade edilir (m = kütle, g = yerçekimi ivmesi).
Dünyanın şekli ve kendi ekseni etrafında dönmesi nedeniyle yerçekimi ivmesi (g) her yerde aynı değildir:
Dünya kutuplarda biraz daha “düz” (daha yakın merkez) ve ekvatora göre merkeze daha yakındır; bu yüzden merkez çekim kuvveti kutuplarda biraz daha büyük olur.
Dünya döndürken merkezkaç (santrifüj) etkisi ekvatora doğru daha büyük olup efektif yerçekimini azaltır. Bu etki ekvatorda maksimumdur, kutuplarda sıfıra yakındır.
Sonuç: Ekvator bölgesinde etkili g en küçük, kutuplarda en büyük. Orta enlemler (A gibi) kutup ve ekvator arasında değer alır.
3. Hangi hareket sırasında ağırlık artar?
Resimde uçak rota olarak A → B → C → D şeklinde gösterilmiş. Buna göre:
A → B: A, orta enlemlerde; B kuzey kutbuna yakın. Bu yönde (orta enlemlerden kutba doğru) gidildikçe etkin g artar → ağırlık artar.
B → C: Kutuptan ekvatora doğru gidildiği için etkin g azalır → ağırlık azalır.
C → D: Ekvator (C) → Güney kutbu (D) yönünde gidilirken etkin g artar → ağırlık artar.
Dolayısıyla ağırlığın arttığı hareketler: A → B ve C → D.
4. Kütle ile ilgili açıklama
Kütle (m) bir cismin madde miktarıdır ve bulunduğu konuma göre değişmez. Kütle yerçekimi ile ilgili değildir; her şehirde ölçülen kütle aynı olacaktır.
Ağırlık (W) ise kütle ile yerçekimi ivmesinin çarpımıdır: W = m·g. g değiştiği için ağırlık değişir, kütle değişmez.
5. Özet tablo
Konum / Şehir
Yaklaşık enlem durumu
Etkin yerçekimi (g)
Ağırlık (W = m·g)
Kütle (m)
B (Kuzey kutbuna yakın)
Kutup bölgesi
en büyük
en büyük
değişmez
D (Güney kutbuna yakın)
Kutup bölgesi
en büyük
en büyük
değişmez
A (Orta enlem)
Orta enlem
orta
orta
değişmez
C (Ekvator)
Ekvator
en küçük
en küçük
değişmez
Not: B ve D kutuplara yakın oldukları için birbirlerine çok yakın ağırlık değerine sahiptir: B = D > A > C.
6. Kısa sonuç özeti
Ağırlık: Kutup bölgelerinde daha büyük, ekvator bölgesinde daha küçük. Dolayısıyla B ve D en büyük, C en küçük.
Ağırlığın arttığı hareketler: Orta enlemden kutba doğru yapılan hareketlerde (A → B ve C → D) ağırlık artar.
Kütle: Tüm şehirler için eşittir; kütle konuma bağlı değişmez.
Umarım yardımcı oldu! Daha fazla resim ya da soruyla devam etmek istersen gönder, adım adım çözelim. @Hiranur23