6. Etkinlik: Aşağıdaki cümlelerde bazı sözcükler hem sıfat fiil hem de çekimli fiil olarak kullanılmıştır. Cümleleri okuyup verilen sözcüğün sıfat-fiil mi yoksa çekimli fiil mi olarak kullanıldığını tespit edip altına yazınız.
Cevap:
Aşağıda fotoğraftaki cümleler ve verilen fiiller doğrultusunda, her fiilin sıfat-fiil (adlaşmış sıfat) mi yoksa çekimli fiil (kip eki almış fiil) mi olduğunu belirtiyorum.
| Cümle | Verilen Sözcük | Kullanım Şekli | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Ülkemizin bu görülesi yerlerine hayran olmamak elde değil. | gör | Sıfat-Fiil | “gör” burda “görül-e-si” (sıfat-fiil eki -esi) sözcüğünün kökü, “gör” fiili sıfat-fiil ekiyle sıfat görevinde. |
| Ne olursun artık bu çabalarını gör. | gör | Çekimli Fiil | Burada “gör” dilek kipinde (emir kipi), çekimli fiil olarak kullanılmıştır. |
| Yiğidim, atam, ecdadımı tanı ve sev. | tanı | Çekimli Fiil | “tanı” burada emir kipinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır. |
| Bu çevrede tanıdık kişilere karşılaşabiliriz. | tanı | Sıfat-Fiil | “tanı-dık” sıfat-fiil eki (-dık) almış, sıfat yapıyor. |
| Kıvranıp duruyorsun, sor artık merak ettiklerini. | sor | Çekimli Fiil | Emir kipiyle çekimli fiil. |
| Sorulacak sorularınızı kâğıda yazar mısın? | sor | Sıfat-Fiil | “Sor-ulacak” sıfat-fiil eki (-ulacak) ile oluşturulmuş sıfat. |
Özet Tablo
| Sözcük | Cümle Örneği | Kullanım Türü |
|---|---|---|
| gör | Ülkemizin bu görül[esi] yerlerine… | Sıfat-Fiil |
| gör | Ne olursun artık bu çabalarını gör. | Çekimli Fiil |
| tanı | Yiğidim, atam, ecdadımı tanı ve sev. | Çekimli Fiil |
| tanı | Bu çevrede tanı[dık] kişilere… | Sıfat-Fiil |
| sor | Kıvranıp duruyorsun, sor artık… | Çekimli Fiil |
| sor | Sor[ulacak] sorularınızı… | Sıfat-Fiil |
Açıklama:
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiil köküne gelen -an, -en, -ası, -ası, -miş, -dık, -acak gibi eklerle oluşur ve isim ya da sıfat görevindedir. Cümle içinde niteledikleri isimlerin özelliklerini belirtirler.
- Çekimli Fiil: Kişi, zaman, kip ekleri alarak cümlede yüklem veya fiil çatısında görev yaparlar.
Özet:
Verilen fiillerin cümlenin anlam ve yapısına göre sıfat-fiil veya çekimli fiil olarak kullanımı değişir. Yukarıdaki tablo yardımıyla kolayca ayırt edilebilir.