reseptorlerin duyu epiteli yapisinda olmasi ve noron yapisinda olmasi nedir
Duyu Reseptörlerinin Yapısal Çeşitleri: Nöron ve Duyu Epiteli Kaynaklı Reseptörler
Duyu reseptörleri; iç ve dış çevreden gelen fiziksel veya kimyasal uyarıları elektrik sinyallerine dönüştüren, yapısal açıdan özelleşmiş nöronlar veya nöronlarla sinaps yapan farklılaşmış epitel hücreleri (duyu epiteli) biçiminde bulunan biyolojik algılayıcılardır. Aralarındaki temel fark; uyarının doğrudan bir sinir hücresiyle mi yoksa özelleşmiş bir epitel hücresi aracılığıyla mı algılandığıdır.
1. Nöron Yapısındaki Reseptörler:
- Tanım ve Mekanizma: Doğrudan birincil duyu nöronunun özelleşmiş dendrit ucu veya nöronun kendisidir. Uyarıldığında reseptör potansiyeli oluşturur ve bu potansiyel doğrudan aynı hücrenin aksonunda aksiyon potansiyeline dönüşerek merkeze iletilir.
- Vücuttaki Örnekleri: Burundaki koku reseptörleri (bipolar nöronlar), göz retinasındaki fotoreseptörler (koni ve çubuk hücreleri embriyonik olarak nöron kökenlidir) ve derideki ağrı ve sıcaklığı algılayan serbest sinir uçları bu yapıdadır.
2. Duyu Epiteli Yapısındaki Reseptörler:
- Tanım ve Mekanizma: Nöron kökenli olmayan, uyarılara duyarlı olacak şekilde farklılaşmış epitel hücreleridir. Aksonları yoktur; bu nedenle kendi başlarına aksiyon potansiyeli üretip beyne taşıyamazlar. Uyarıldıklarında içerdikleri veziküllerden nörotransmitter salgılayarak kendileriyle sinaps yapan birincil duyu nöronunu uyarırlar.
- Vücuttaki Örnekleri: Dildeki tat tomurcuklarında yer alan tat reseptör hücreleri ile iç kulakta işitme ve dengeden sorumlu olan silli (tüylü) duyu hücreleri (Korti organı) duyu epiteli yapısındadır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Koku reseptörleri doğrudan nöron yapısında olduğu için uyarılınca kendi aksonuyla impuls başlatır; dildeki tat ve kulaktaki işitme reseptörleri ise epitel hücresi yapısında olduğundan uyarıyı önce kimyasal sinaps yoluyla bir duyu nöronuna aktarmak zorundadır.