Reşat Nuri Güntekin’in Acımak Romanı Üzerine Dil Bilgisi Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi (I. Cümle)
I. cümleyi inceleyelim: “İlkokul öğretmeni Zehra, görevine bağlı ama duygusuz ve katı bir genç kadın görünümündedir.” Bu cümlede “bir” sözcüğü belgisiz sıfattır. Cümlede ismin yerini işaret yoluyla tutan bir işaret zamiri (bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar gibi) bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi (II. Cümle)
II. cümleyi inceleyelim: “Babası Mürşit Efendi’nin hasta olduğu haberini aldıktan sonra İstanbul’a gelir.” Bir cümlede tek bir yüklem varsa ve içinde fiilimsi (sıfat-fiil: -duğu, zarf-fiil: -tıktan) bulunuyorsa o cümle girişik birleşik bir cümledir. Bu ifade doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi (III. Cümle)
III. cümleyi inceleyelim: “Babası yıllar önce ölmüştür.” Bu cümlede tek bir yüklem (“ölmüştür”) vardır ve herhangi bir yan cümlecik (fiilimsi, ki, vb.) bulunmamaktadır. Bu nedenle yapıca basit bir cümledir. Bu ifade doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi (IV. Cümle)
IV. cümleyi inceleyelim: “Zehra babasının bıraktığı anı defterini okuyarak öğrenmiştir annesinin yaptıklarını.” Cümlede yüklem (“öğrenmiştir”) sonda değil, ortadadır. Yüklemi sonda olmayan cümleler devrik cümledir. Bu ifade doğrudur.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi (V. Cümle)
V. cümleyi inceleyelim: “Böylece düşman olduğu babası hakkındaki gerçekleri öğrenmiş, babasının acılarını anlayıp onu bağışlamıştır.” Bu cümlede “onun babası” ve “onun acıları” anlamını veren iyelik ekleri (-(s)ı, -ları) mevcuttur. Bu ifade doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I. cümlede işaret zamiri vardır. — Yanlış (İşaret zamiri yok)
B. II. cümle girişik birleşiktir. — Doğru (Fiilimsi var)
C. III. cümle basit yapılıdır. — Doğru (Fiilimsi yok, tek yüklem)
D. IV. cümle devriktir. — Doğru (Yüklem sonda değil)
E. V. cümlede iyelik eki vardır. — Doğru (Aitlik bildiren ekler var)
Adım 7 — Son Doğrulama
Cevap anahtarı A seçeneğini işaret etmektedir çünkü I. cümlede işaret bildiren “bu, şu” gibi kelimeler sıfat görevinde bile yoktur, sadece niteleme sıfatları ve belgisiz sıfat (“bir”) kullanılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A (I. cümlede, işaret zamiri vardır.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İşaret Zamiri vs. İşaret Sıfatı
- Tanım: İşaret zamiri bir ismin yerini tutarken (Örn: Bunu al), işaret sıfatı bir ismi niteleyerek belirtir (Örn: Bu kitabı al).
- Bu problemde: Birinci cümlede herhangi bir işaret bildiren sözcük bulunmamaktadır.
2. Girişik Birleşik Cümle
- Tanım: İçinde en az bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) barındıran cümlelerdir.
- In this problem: II. cümlede yer alan “olduğu” ve “aldıktan” kelimeleri fiilimsidir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Zamir ve Sıfatı Karıştırmak
- Yanlış: “Bu kitap” tamlamasındaki “bu” sözcüğüne zamir demek.
- Doğru: İsmin önünde olup onu işaret ediyorsa sıfat, ismin yerini tutuyorsa zamirdir.
- Neden yanlış: Dil bilgisinde sözcüğün türü, cümledeki görevine göre belirlenir.
Bu sorudaki “girişik birleşik cümle” kavramını veya “iyelik eklerini” daha detaylı incelememi ister misin?
