Renklerine göre yıldızların yüzey sıcaklıkları aşağıdaki şemada gösterilmiştir.
[Görselde: Mavi 40.000 ^\circ C , Beyaz 10.000 ^\circ C , Sarı 6000 ^\circ C , Turuncu 4500 ^\circ C , Kırmızı 3000 ^\circ C]
Bazı yıldızlar harflendirilerek yüzey sıcaklıkları arasındaki ilişki grafikte verilmiştir.
[Grafik: Dikey eksen Sıcaklık, Yatay eksen Yıldızlar (K, L, M). Sıcaklık sütun boyları: K en yüksek, M orta, L en düşük.]
Buna göre harflendirilmiş yıldızlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) K yıldızı kırmızı renkli ise L yıldızı beyaz renkli olabilir.
Yıldızların Renklerine Göre Yüzey Sıcaklıkları Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Yıldızlar yüzey sıcaklıklarına göre farklı renklerde ışık yayarlar; en sıcak yıldızlar mavi, orta sıcaklıktaki yıldızlar sarı, yüzey sıcaklığı en düşük yıldızlar ise kırmızı renklidir. Sıcaklık sıralaması: \text{Mavi } (40.000\ ^\circ\text{C}) > \text{Beyaz } (10.000\ ^\circ\text{C}) > \text{Sarı } (6000\ ^\circ\text{C}) > \text{Turuncu } (4500\ ^\circ\text{C}) > \text{Kırmızı } (3000\ ^\circ\text{C}) şeklindedir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Grafikteki sütun yüksekliklerine göre yıldızların sıcaklıkları arasındaki ilişki:
\text{Sıcaklık}(K) > \text{Sıcaklık}(M) > \text{Sıcaklık}(L)
Bu sıralamaya göre en sıcak yıldız K, ortanca sıcaklıktaki yıldız M, en soğuk yıldız ise L’dir.
- A) K yıldızı kırmızı (3000\ ^\circ\text{C}) olursa, ondan daha soğuk olması gereken L yıldızı beyaz (10.000\ ^\circ\text{C}) olamaz; çünkü beyaz, kırmızıdan daha sıcaktır (K > L kuralına uymaz).
- B) K yıldızı beyaz (10.000\ ^\circ\text{C}) ise sıcaklığı K’den daha düşük olan M yıldızı sarı (6000\ ^\circ\text{C}) olabilir (10.000\ ^\circ\text{C} > 6000\ ^\circ\text{C} ilişkisi grafikteki K > M şartını doğrular).
- C) L yıldızı mavi (40.000\ ^\circ\text{C}) olursa, grafiğe göre M’nin L’den sıcak olması gerekir; fakat beyaz yıldız (10.000\ ^\circ\text{C}), maviden daha sıcaktır denemez (M > L şartı sağlanmaz).
- D) L yıldızı beyaz (10.000\ ^\circ\text{C}) iken M yıldızı sarı (6000\ ^\circ\text{C}) olamaz; çünkü bu durumda M < L olur, oysa grafikte M > L olmalıdır.
CEVAP: B) K yıldızı beyaz renkli ise M yıldızı sarı renkli olabilir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Günlük hayattaki algının aksine (musluklarda kırmızı sıcak, mavi soğuktur) gök biliminde en sıcak yıldızlar mavi/beyaz, en soğuk yıldızlar ise kırmızıdır. Sorularda grafikteki büyüklük sıralamasını (K > M > L) baştan yazıp seçenekleri bu eşitsizliğe göre kontrol etmek işlem hatasını önler.