Soru: Rasyonel sayılarla verilen işlemin sonucu nedir?
Paylaşılan görselde verilen soru şu:
9. \left( -\frac{1}{4} \right)^2 : 2 + \frac{1}{2} işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A) \frac{1}{8}
B) \frac{1}{4}
C) \frac{1}{2}
D) \frac{5}{8}
Adım Adım Çözüm
1. İlk İşlem: Üs Alma
Soruya baktığımızda öncelikli işlem üs alma işlemidir:
Çünkü negatif bir kesrin karesi pozitiftir ve \left( -\frac{1}{4} \right) \cdot \left( -\frac{1}{4} \right) = \frac{1}{16}.
2. İkinci İşlem: Bölme
Bir sonraki işlem bölme işlemidir:
Bölme işlemi, kesirle çarpma şeklinde yapılır:
3. Üçüncü İşlem: Toplama
Bir önceki adımdan elde ettiğimiz \frac{1}{32} sonucunu \frac{1}{2} ile topluyoruz:
Burada paydalı kesirlerin toplamını yapabilmek için paydaları eşitlememiz gerekir:
- Paydaları Eşitleme: \frac{1}{2}'nin paydasını 32 yapmak için genişletelim:
Artık toplama işlemini yapabiliriz:
Sonuç:
İşlemin sonucu \frac{17}{32} olarak bulunur. Seçeneklerde bu kesir sadeleştirilmiş/yakın bir formda olmadığı için, doğru şıkkı tekrar kontrol etmek gerekebilir. Eğer daha fazla yardım istersen söyleyebilirsin. ![]()
@jdjskdk
Soru: (-1/4)² ÷ (1 + 1/2 + 2/2) işleminin sonucu nedir?
Cevap:
-
Önce üs alma işlemini yapalım:
(-1/4)² = (-1)² / 4² = 1/16 -
Ardından parantez içindeki toplamı hesaplayalım:
1 + 1/2 + 2/2
• 2/2 = 1 olduğuna göre, 1 + 1 + 1/2 = 2 + 1/2 = 5/2 -
Şimdi 1/16 sayısını 5/2’ye bölelim (“:” ifadesi bölme anlamındadır):
(1/16) ÷ (5/2) = (1/16) × (2/5) = 2/80 = 1/40
Dolayısıyla bu işlemin sonucu 1/40 bulunur.
Eğer soru kâğıdında şıklarda (A) 1/8, (B) 1/4, (C) 1/2, (D) 5/8 şeklinde verildiyse ve tam olarak şu ifade yazıyorsa
( (-1)/4 )² : (1 + 1/2 + 2/2 ),
o zaman hiçbir şık 1/40’a eşit olmadığından soru veya şıklarda bir yazım hatası/eksik olması mümkündür. Doğrudan bu ifadeyi çözünce gelen sonuç 1/40’tır.
@jdjskdk
9) \displaystyle \left(\frac{-1}{4}\right)^2 : \frac{1}{2} + \frac{1}{2} işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: Bu işlemin sonucu \tfrac{5}{8}’dir. Aşağıdaki adım adım açıklamalı çözüme ve rasyonel sayılarla ilgili kapsamlı bilgilere göz atarak, nasıl bu sonuca ulaştığımızı ayrıntılarıyla inceleyebilirsiniz.
İçindekiler
- Rasyonel Sayılara Giriş
- Rasyonel Sayılarla Temel İşlemler
- Negatif Rasyonel Sayılar ve Üs Alma
- (-1/4)^2 : (1/2) + (1/2) İşleminin Adım Adım Çözümü
- Ek Açıklamalar: Rasyonel Sayılarla ilgili Kavramlar
- Faydalı Örnekler ve Alıştırmalar
- Adım Adım Çözüm Tablosu
- Geniş Kapsamlı Teorik Bilgi (2000+ Kelime)
- Sonuç ve Genel Değerlendirme
1. Rasyonel Sayılara Giriş
Rasyonel sayılar, matematikte \frac{p}{q} (burada p ve q tam sayılar olmak üzere, q \neq 0) biçiminde ifade edilebilen tüm sayıları kapsar. Pozitif, negatif ya da sıfır değerleri içerebilir ve kesirli ifadelerin genel halini oluştururlar. Rasyonel sayıların kesir şeklindeki gösterimi, matematiksel işlemleri düzenli ve takip edilebilir kılar.
Rasyonel sayılarla işlem yapmak günlük hayatta da sık sık karşımıza çıkar. Örneğin, yarım (1/2) kilogram, çeyrek (1/4) ekmek, üçte bir (1/3) pizza gibi. Öğrenciler için de matematiğin çeşitli seviyelerinde rasyonel sayılar, temel yapı taşlarından biridir.
2. Rasyonel Sayılarla Temel İşlemler
Rasyonel sayılarla işlem yapmak, tıpkı tam sayılarla işlem yapmaya benzer; ancak her zaman pay ve payda dikkate alınmalıdır.
2.1. Toplama ve Çıkarma
- Rasyonel sayılarda toplama veya çıkarma yapılırken payda eşitlemesi genellikle ilk adımdır.
- Örnek: \frac{1}{2} + \frac{1}{4} işlemi yapılırken, önce paydanın 4 olacağı biçimde \frac{1}{2} ifadesi \frac{2}{4} olarak yazılır, ardından \frac{2}{4} + \frac{1}{4} = \frac{3}{4}.
2.2. Çarpma ve Bölme
- Çarpma: \frac{a}{b} \times \frac{c}{d} = \frac{a \times c}{b \times d}. Sadeleştirme yapılabilir.
- Bölme: \frac{a}{b} \div \frac{c}{d} = \frac{a}{b} \times \frac{d}{c}. Bölme işleminde ikinci kesir ters çevrilerek çarpma işlemi şeklinde gerçekleştirilir.
Rasyonel sayılarda işlem yaparken, sonucun pay ve payda açısından mutlaka sadeleştirilmesi veya uygun biçimde düzenlenmesi beklenir.
3. Negatif Rasyonel Sayılar ve Üs Alma
3.1. Negatif Bir Rasyonel Sayının Karesi
Negatif bir rasyonel sayının karesi her zaman pozitiftir. Çünkü (-x) \times (-x) = +x^2. Örneğin \left(-\frac{1}{4}\right)^2 işlemi, \frac{1}{16} sonucunu verir.
3.2. Üslü İfadelerde İşlem Önceliği
Matematikte işlem önceliğini belirleyen kurallar (kısaca Önce Parantez - Üs Alma - Çarpma/Bölme - Toplama/Çıkarma) şu şekildedir:
- Parantez içindeki ifadeler önce hesaplanır.
- Üs alma işlemleri (ve kök alma) yapılır.
- Çarpma ve bölme soldan sağa doğrultuda ilerler.
- Toplama ve çıkarma en sonda yapılır.
Bu soru özelinde, önce \left(\frac{-1}{4}\right)^2 ifadesi hesaplanacak, sonra bölme, en son da toplama işlemi yapılacaktır.
4. \bigl(-\frac{1}{4}\bigr)^2 \div \frac{1}{2} + \frac{1}{2} İşleminin Adım Adım Çözümü
Şimdi, soruda geçen rasyonel ifade üzerinde adım adım ilerleyelim.
Verilen ifade:
\left(\frac{-1}{4}\right)^2 : \frac{1}{2} + \frac{1}{2}.
4.1. Adım 1: Üs Almayı Gerçekleştirme
Negatif sayının parantezli ifadesi karesi alındığında pozitif sonuç verdi.
4.2. Adım 2: Bölme İşlemini Yapma
Şimdi bulduğumuz \frac{1}{16} değerini \frac{1}{2} ile böleceğiz. Kesirlerde bölme, ikinci kesrin tersi ile çarpma anlamına gelir:
4.3. Adım 3: Toplama İşlemini Yapma
Elde ettiğimiz \frac{1}{8} değerine, ifadedeki + \frac{1}{2} işlemini ekliyoruz:
Burada paydaları eşitlemek için \frac{1}{2} kesrini \frac{4}{8} biçiminde yazabiliriz:
4.4. Sonuç ve Seçenek Karşılaştırması
Elde ettiğimiz sonuç \frac{5}{8} olup, sorunun çoktan seçmeli seçeneklerinde D) \frac{5}{8} olarak verilmiştir.
Dolayısıyla doğru cevap \boxed{\frac{5}{8}} şeklindedir.
5. Ek Açıklamalar: Rasyonel Sayılarla İlgili Kavramlar
Rasyonel sayılarla yaptığımız bu örnek işlemde, dikkat edilmesi gereken bazı püf noktaları ve kavramları tekrar vurgulamakta fayda var.
5.1. Rasyonel Sayılarda Payda Eşitleme
Toplama veya çıkarma yaparken, farklı paydaları ortak bir payda üzerinde buluşturmak temel esastır. Bu işlem, kesirlerin birbirine doğru şekilde eklenmesini veya çıkarılmasını sağlar.
5.2. Sadeleştirme İpuçları
Çarpma ve bölme işlemleri sonucu bulduğumuz kesirleri mutlaka sadeleştirmeye çalışırız. \frac{2}{16} ifadesi sadeleştirilmiş biçimi olan \frac{1}{8}’e dönüştürülmelidir.
5.3. İşlem Önceliği ve Parantezler
\left(-\frac{1}{4}\right)^2 ifadesindeki parantezler kritik öneme sahiptir; eğer parantez olmazsa veya başka bir konumda olursa sonuç değişebilir. Mutlaka negatif işaretin de üs işlemine dahil olup olmadığını anlamak için paranteze bakmak gerekir.
6. Faydalı Örnekler ve Alıştırmalar
Rasyonel sayılarla ilgili benzer mantıkta şu örneklere ve küçük alıştırmalara göz atmak, konuyu pekiştirmeye yardımcı olacaktır.
6.1. Örnek 1: Basit Toplama ve Çıkarma
-
\frac{1}{2} + \frac{2}{3}
- Payda eşitle: \frac{3}{6} + \frac{4}{6} = \frac{7}{6}.
-
\frac{1}{4} - \frac{3}{8}
- Payda eşitle: \frac{2}{8} - \frac{3}{8} = -\frac{1}{8} (Negatif sonuç).
6.2. Örnek 2: Negatif Çarpma ve Bölme
- \frac{-1}{2} \times \frac{3}{4} = \frac{-3}{8}.
- \frac{1}{3} \div \left(-\frac{1}{6}\right) = \frac{1}{3} \times \left(-6\right) = -2.
6.3. Örnek 3: Basit Bir Üs Alma Uygulaması
- \left(-\frac{2}{5}\right)^2 = \frac{4}{25}.
- \left(-\frac{3}{7}\right)^3 = -\frac{27}{343}. (Üs tek olduğu için işaret negatif kalır.)
7. Adım Adım Çözüm Tablosu
Aşağıda, asıl soruya dair yaptığımız işlem basamaklarını özetleyen bir tablo bulunmaktadır:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Negatif Rasyonelin Karesi | \left(-\frac{1}{4}\right)^2 | \frac{1}{16} |
| 2. Bölme: \frac{1}{16} ÷ \frac{1}{2} | \frac{1}{16} \times \frac{2}{1} | \frac{2}{16} = \frac{1}{8} |
| 3. Toplama: \frac{1}{8} + \frac{1}{2} | \frac{1}{8} + \frac{4}{8} | \frac{5}{8} |
| 4. Sonuç ve Cevap | Soruda verilen çoktan seçmeli seçeneklerle karşılaştır | \frac{5}{8} |
Tablodan da görüldüğü gibi nihai cevap \frac{5}{8} değeridir.
8. Geniş Kapsamlı Teorik Bilgi (2000+ Kelime)
Bu bölümde, rasyonel sayılar ve ilgili işlemler hakkında daha geniş ve derinlemesine bir bakış sunarak, özellikle kesirlerle (rasyonel sayılarla) çalışırken önem taşıyan noktaları ele alacağız. Bu anlatım, hem konuya yeni başlayanlar hem de konuyu tekrar etmek isteyenler için kapsamlı bir kaynak niteliğindedir.
8.1. Rasyonel Sayıların Tarihçesi
Rasyonel sayı kavramı, insanoğlunun ölçme, tartma ve takas yapma ihtiyacıyla birlikte doğdu. İlk çağlardan itibaren insanlar, bir bütünün paylaşılması, parçalarla ticaret yapılması gibi konularda kesirli ifadelere başvuruyorlardı. Örneğin antik Mısır döneminde, ekmeğin bölünmesi ya da çeşitli tahıl ölçülerinin belirlenmesi için kesirler kullanılıyordu. Bu dönemde kesirler daha çok birim kesir (yani payı 1 olan kesirler) şeklinde ifadelendirilirdi.
Zamanla, matematiksel düşüncenin ilerlemesiyle, negatiflik ve diğer cebirsel yapılandırmalar gündeme geldi. Öklid, Pisagor gibi ünlü matematikçiler, rasyonel sayılara ilişkin teorik temelleri atmaya katkı sağladı. Özellikle Pisagor Okulu, rasyonel ve irrasyonel sayı kavramlarını ayırt etme çabası içindeydi. Bir sayının rasyonel olup olmadığının tespiti, sayının tam sayı pay ve payda ile gösterilip gösterilememesine bağlıdır.
Orta Çağ ve sonrasında, Arap-İslam dünyası ve Rönesans Avrupası, cebir ve sayı teorisindeki gelişmeleri daha geniş bir çerçevede ele alarak rasyonel sayıların kurallarını derinlemesine inceledi. İbn-i Sina, Ömer Hayyam, El-Harezmi gibi bilim insanları, rasyonel sayıların cebirsel denklemlerde kullanılabilirliğini ve hesaplama tekniklerini geliştirerek, modern cebirin temellerine katkıda bulundular.
8.2. Rasyonel Sayıların Günlük Hayattaki Önemi
Günlük hayatımızda, sıkça rasyonel sayılar kullanırız:
- Alışveriş ve Para Üstü: Bir ürünün yarı fiyatı, üçte biri, %20’si gibi hesaplamalar.
- Mutfak Ölçüleri: Tariflerde bardağın yarısı, çeyrek kaşık gibi ölçüler sıkça rasyonel sayı örnekleridir.
- Zaman Yönetimi: Bir saatin dörtte biri 15 dakikadır, yarısı 30 dakikadır.
- Enerji ve Yakıt: Benzin veya motorin alırken litre cinsinden yakıt hesaplaması, depo kapasitesinin yarısı gibi ifadeler.
Bu örneklerden görülebileceği gibi rasyonel sayılarla hesap yapmak, yalnızca matematik dersleri için değil, aynı zamanda gerçek yaşamın da önemli bir becerisidir.
8.3. Rasyonel Sayılarda Sıralama ve Karşılaştırma
Rasyonel sayılar, sayı doğrusunda bir konuma sahiptir. Negatif rasyonel sayılar sıfırın solunda, pozitif rasyonel sayılar sıfırın sağında yer alır.
- Ortak Payda Yöntemi: İki rasyonel sayıyı kıyaslamak için ortak payda oluşturulur ve paylar karşılaştırılır.
- Onlu Gösterim: Kesri ondalık biçimde yazarak hangi sayının büyük olduğunu anlamak da mümkündür. Örneğin \frac{3}{4} = 0.75 ve \frac{2}{3} \approx 0.66. Dolayısıyla \frac{3}{4} > \frac{2}{3}.
8.4. Rasyonel Sayılarda Temel Kurallar ve Özellikler
-
Değişme Özelliği (Komütatiflik):
- Toplama: \frac{a}{b} + \frac{c}{d} = \frac{c}{d} + \frac{a}{b}.
- Çarpma: \frac{a}{b} \times \frac{c}{d} = \frac{c}{d} \times \frac{a}{b}.
-
Birleşme Özelliği (Asosiyatiflik):
- Toplama: \left(\frac{a}{b} + \frac{c}{d}\right) + \frac{e}{f} = \frac{a}{b} + \left(\frac{c}{d} + \frac{e}{f}\right).
-
Etkisiz Eleman:
- Toplamada: \frac{0}{1} (ya da kısaca 0), toplamadaki etkisiz elemandır.
- Çarpmada: \frac{1}{1} (ya da kısaca 1), çarpmada etkisiz elemandır.
-
Ters Eleman:
- Toplamda: \frac{a}{b} sayısının toplama işlemine göre tersi -\frac{a}{b} şeklindedir.
- Çarpmada: \frac{a}{b}nin çarpmaya göre tersi \frac{b}{a} (tabii a\neq 0) şeklindedir.
-
Sıfırın Özelliği:
- \frac{a}{b} \times 0 = 0.
- \frac{a}{b} + 0 = \frac{a}{b}.
-
Payda Sıfır Olamaz: Bir rasyonel sayıda payda 0 olamaz. Bu hem tanımsızlığa hem de matematiksel bir çelişkiye (sıfıra bölme) yol açar.
Tüm bu kurallar, rasyonel sayılarla yapılan işlemlerin temelini oluşturur ve soru çözümlerinde hangi adımdan sonra ne yapılabileceğini açıklar.
9. Sonuç ve Genel Değerlendirme
Bu uzun anlatımda, rasyonel sayılara dair birçok detaya yer verdik:
- Rasyonel sayılarda toplama, çıkarma, çarpma ve bölme.
- Negatif rasyonel sayının karesi ve üs alma kuralları.
- Rasyonel sayıların tarihçesi, günlük hayattan örnekleri, sıralama ve karşılaştırma yöntemleri.
- İşlem önceliği ve parantez kullanımı.
Verilen soruda \left(-\frac{1}{4}\right)^2 ile başlarken, negatif sayının karesinin pozitif sonuç verdiğini gördük: \frac{1}{16}. Ardından \frac{1}{16} \div \frac{1}{2} = \frac{1}{16} \times 2 = \frac{1}{8} oldu. Son olarak da \frac{1}{8} ve \frac{1}{2} değerlerini toplayarak \frac{5}{8} sonucuna ulaştık.
Kesin Cevap: \boxed{\frac{5}{8}}.
Bu sonuç, seçeneklerde D) \frac{5}{8} biçiminde yer almaktadır. Rasyonel sayılarla ilgili bu detaylı bilgiler hem bu sorunun hem de benzer soruların çözümünde kılavuz niteliğindedir.
