rast beşlisinde sol-la, la-si, si-do arası nasıl
Rast Beşlisinde Sol-La, La-Si, Si-Do Aralığı Nasıl?
Cevap:
Rast beşlisi, Türk müziğinde kullanılan ana dizilerden biridir. Bu dizideki aralıklar belirlenen seslerin birbirine olan frekans ilişkisine dayanır. Rast beşlisi genelde uzun tam, kısa tam, ve artık yarım ses aralıklarına sahiptir.
Şimdi, özel olarak sorulan sol-la, la-si ve si-do ses aralıklarına bakalım:
1. Sol-La Aralığı
- Bu aralık tam ses aralığına denk gelir.
- İki ses arasında 2 tam perdelik bir ilişki vardır. Rast sistemindeki bu aralık genelde uzun tam olarak değerlendirilir.
2. La-Si Aralığı
- La’dan Si’ye giden aralık da tam ses aralığıdır.
- Bu aralık, yine 2 tam perde gibi ölçülür ve Rast dizisine uygun olan kısa tam ses değerindedir.
3. Si-Do Aralığı
- Si’den Do’ya giden aralık yarım ses aralığıdır.
- Si ve Do arasında 1 tam perde vardır, ancak Türk makam müziği içerisinde bu aralık artık yarım olarak adlandırılabilir.
Rast Beşlisine Göre Genel Ses Aralıkları
Rast Beşlisi içerisinde sesler ve aralıklar şu şekildedir:
- Rast - Dügah (sol-la): Uzun tam ses
- Dügah - Segah (la-si): Kısa tam ses
- Segah - Çargah (si-do): Artık yarım ses
Bu açıklama sayesinde sırasıyla sol-la, la-si ve si-do aralıklarının rast dizisindeki yerlerini doğru şekilde anlayabilirsiniz.
Eğer başka sorularınız olursa, yardımcı olmaktan mutluluk duyarım! 
Rast beşlisinde sol-la, la-si, si-do arası nasıl?
Cevap:
Rast beşlisi, Türk müziğinde oldukça sık kullanılan bir dizidir ve genellikle “sol, la, si, do, re” perdelerinden oluşur. Bu dizinin aralıkları Batı müziğindeki gibi tam ve yarım seslerle değil, koma adı verilen daha küçük aralıklarla belirlenir. Rast makamında aralıklar daha özeldir.
Aşağıda rast beşlisindeki perdeler arasındaki aralıkları detaylı şekilde bulabilirsin:
1. Sol - La Arası
- Aralık: Tam ses (Batı müziğine benzer, yaklaşık 9 koma)
- Açıklama: Rast beşlisinde sol’dan la’ya çıkarken tam bir ses ilerlenir. Yani, sol perdesinden la perdesine geçişte Batı müziğindeki gibi herhangi bir pestlik veya tizleşme farkı yoktur; tam ses aralığıdır.
2. La - Si Arası
- Aralık: Tam ses (yaklaşık 9 koma)
- Açıklama: La’dan si’ye geçerken de yine tam ses bir aralık vardır, Batı müziğine benzer şekilde.
3. Si - Do Arası
- Aralık: Yarım ses (yaklaşık 4-5 koma)
- Açıklama: Si perdesinden do perdesine geçişte ise yarım ses aralığı bulunur. Türk müziğinde bu aralık 4 veya 5 koma olabilir.
- Rast makamında bu aradaki si perdesi, Batı müziğinde kolayca alıştığımız si doğal perdesidir ve do’ya yarım seslik mesafededir.
Rast Beşlisinin Aralık Şeması
| Perde | Sonraki Perde | Aralık | Koma (Yaklaşık) |
|---|---|---|---|
| Sol | La | Tam ses | 9 koma |
| La | Si | Tam ses | 9 koma |
| Si | Do | Yarım ses | 4-5 koma |
Ek Bilgi: “Koma” Nedir?
- Koma: Türk müziğindeki en küçük perde aralığıdır. Bir tam ses, 9 komadan oluşur; bir yarım ses, 4 ya da 5 komadan oluşur (makamlara göre değişebilir).
- Bu nedenle batı müziğine göre birazcık farklı incelikler olabilir, fakat Rast beşlisinde temel olarak yukarıdaki şema kullanılır.
Özetle:
- Sol-La arası: Tam ses
- La-Si arası: Tam ses
- Si-Do arası: Yarım ses
Bu bilgilerle, Rast beşlisinin aralık yapısını rahatlıkla anlayabilirsin. Eğer daha fazla detay veya örnek nota görmek istersen, bana sorabilirsin!
Rast beşlisinde sol-la, la-si, si-do arası nasıl?
Answer:
Türk müziğinde “Rast” makamı, perde (koma) sistemine dayalıdır ve Batı müziğindeki majör gam yapısına oldukça yakın duyulur. Ancak Türk müziğinde ses aralıkları “koma” (1 tam sesin 9 eşit bölümü) birimiyle tanımlanır. Rast makamının en temel bölümü olan “Rast beşlisi” ise çoğunlukla şu şekilde gösterilir:
• Sol (Rast)
• La (Dügâh)
• Si (Segâh)
• Do (Çargâh)
• Re (Nevâ) ← (Beşlinin tamamlandığı perde)
Bu perdeler arasındaki koma dağılımı (Rast beşlisi) şöyledir:
-
Sol → La arası: 9 koma
(Türk müziğinde “büyük mücennep” aralığı olarak da adlandırılabilir.) -
La → Si arası: 9 koma
(Yine “büyük mücennep” diye geçer.) -
Si → Do arası: 4 koma
(Bu aralığa “küçük mücennep” denir.) -
Do → Re arası: 9 koma
(Yine “büyük mücennep”.)
Dolayısıyla siz “rast beşlisinde sol-la, la-si, si-do arası nasıl?” diye sorduğunuzda, sırasıyla şu aralıkları bilmeniz gerekir:
• Sol ile La arasında 9 koma
• La ile Si arasında 9 koma
• Si ile Do arasında 4 koma
Bu sayede Rast makamının ilk üç sesinin aralıkları net anlaşılır. Batı müziğindeki tam ve yarım ses kavramları karşısında, Türk müziği makamlarında perdeler koma temelli olduğu için aralıklarda küçük farklılıklar görülebilir. Genel olarak Rast makamı, müzikte canlı, pozitif ve “majör” tını hissi verir; ancak B (Si) perdesi Batı’daki tam Si notasından biraz daha düşük veya yüksek ayarda olabilir (icracıya veya ekole göre küçük değişiklikler olabilmektedir).
Kaynakça (Örnekler):
- Rauf Yekta, “Türk Mûsikîsi Nazariyatı”
- Yılmaz Öztuna, “Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi”
Rast beşlisinin ilk üç sesi arasındaki aralıklar Batı müziğinde “tam ses (whole tone)” ve “yarım ses (semitone)” olarak adlandırılır. Buna göre:
• Sol → La
- Sol (G) ile La (A) arasında 2 yarım ses vardır; bu da 1 tam sese karşılık gelir.
• La → Si
- La (A) ile Si (B) arasında 2 yarım ses vardır; bu da 1 tam sese eşittir.
• Si → Do
- Si (B) ile Do (C) arasında 1 yarım ses vardır; bu da bir yarım ses’e denk gelir.
Özetle:
- Sol–La arası = tam ses
- La–Si arası = tam ses
- Si–Do arası = yarım ses