Periyodik sistemin birinci grubundaki X, Y ve Z metallerinin klorür ( Cl^{-}) iyonu ile oluşturdukları bileşikler için,
• İyonik karakteri en büyük olan bileşik XCl’dir.
• YCl 'nin erime noktası ZCl’ninkinden büyüktür.
bilgileri veriliyor.
Buna göre, X, Y ve Z metallerinin metalik bağ kuvvetlerinin büyükten küçüğe sıralanması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) X, Y, Z
B) X, Z, Y
C) Y, X, Z
D) Y, Z, X
E) Z, Y, X
1A Grubu Elementlerinde İyonik Karakter ve Metalik Bağ Kuvveti
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe atom yarıçapı artar, elektronegatiflik azalır. İyonik karakter bağ yapan atomlar arasındaki elektronegatiflik farkı arttıkça artarken; metalik bağ kuvveti ve iyonik bileşiklerin erime noktası iyon/atom yarıçapı küçüldükçe artar.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Elementlerin Gruptaki Konumlarının Belirlenmesi
- İyonik Karakter: Bağ oluşturan atomlar arasındaki elektronegatiflik farkı ne kadar büyükse bileşiğin iyonik karakteri o kadar fazladır. 1. grupta (1A grubu) yukarıdan aşağıya inildikçe metallerin elektronegatifliği azalır; bu nedenle klor (\text{Cl}) ile arasındaki fark en alttaki metalde en büyüktür. İyonik karakteri en büyük olan bileşik \text{XCl} olduğuna göre, X elementi bu üç metal arasında periyot numarası en büyük olan (en alttaki) elementtir.
- Erime Noktası (İyonik Bağ Sağlamlığı): İyonik bileşiklerde bağ sağlamlığı ve erime noktası, iyonların yükleri çarpımı ile doğru, iyon merkezleri arasındaki uzaklık (yarıçaplar toplamı) ile ters orantılıdır. Yükleri aynı (+1 ve -1) olan bileşiklerden \text{YCl}'nin erime noktası \text{ZCl}'den büyük olduğuna göre, \text{Y}^+ iyonunun yarıçapı \text{Z}^+ iyonunun yarıçapından daha küçüktür. Bu durum Y’nin periyodik sistemde Z’den daha yukarıda olduğunu gösterir.
Bu verilere göre X, Y ve Z metallerinin 1. grupta yukarıdan aşağıya doğru sıralanışı:
\text{Yukarıdan Aşağıya: } Y - Z - X
Adım 2 — Metalik Bağ Kuvvetlerinin Karşılaştırılması
Metallerde metalik bağ kuvveti, değerlik elektron sayısı ile doğru, atom yarıçapı ile ters orantılıdır (\text{Kuvvet} \propto \frac{\text{Yük}}{\text{Yarıçap}}). Aynı grupta bulunan alkali metallerin hepsinde değerlik elektron sayısı 1 olduğundan, atom yarıçapı en küçük olanın (en yukarıdakinin) metalik bağ kuvveti en büyüktür.
Buna göre metalik bağ kuvvetlerinin büyükten küçüğe doğru sıralanışı:
Y > Z > X
CEVAP: D) Y, Z, X
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: İyonik karakter ile iyonik bağ sağlamlığı (erime noktası) sıkça birbirine karıştırılır. İyonik karakter elektronegatiflik farkına bağlıdır ve grupta aşağıya doğru artar; iyonik bağ sağlamlığı ve metalik bağ kuvveti ise yarıçap küçüldükçe (grupta yukarıya doğru) artar.