Sorunun Çözümü:
Verilen Fonksiyonun Analizi
Soruda, y = f(x) denkleminin grafiği verilmiş ve bu grafik parabolik bir fonksiyon olduğu söyleniyor. Ayrıca, parabolün tepe noktası T(2,0) olarak verilmiştir. Tepe noktası bize standart formdaki parabolün özelliklerini hızlıca çıkarabilmemizi sağlar. Parabolün standart formu şu şekilde yazılabilir:
Burada "tepe noktası (2, 0) olduğundan parabolün denklemi “y=a(x-2)^2” formundadır.
Parabol yukarıdan aşağı doğru açıldığı için kollar aşağı yönlüdür ve bu da a < 0 olduğunu gösterir.
Sorunun İstenilen Kısmı:
Sorudan şu ifadeyi çözmemiz isteniyor:
Burada a bir reel sayı (a ∈ ℝ) olarak verilmiştir.
Parabolün Bilgileri ve Temel Denklem
Tepe noktası (2, 0) olduğu için parabolün denklemindeki genel form:
Birinci Adım: f(a-3)'ü Bul
Her bir terimi yerine koyarak çözüm yapıyoruz.
İkinci Adım: f(7-a)'yı Bul
Dikkat edilirse, f(a-3) ve f(7-a) ifadeleri simetrik yapıdadır ve şu özelliği taşır:
Bu simetri sayesinde:
Sonuç olarak:
Üçüncü Adım: f(-3)'ü Bul
Şimdi f(-3) ifadesini bulalım.
Son Adım: Toplamı Hesapla
Sorudan elde ettiğimiz ifadeyi yerine koyarsak:
Cevabı Hangi Şık Veriyor?
Soruda açık bir şekilde a’nın değerini bilmediğimiz için a’nın katsayısını içeren bir terim olmaması, cevap seçeneklerindeki en uygun cevabı bulmayı garanti eder.
Eğer sorunun seçeneklerindeki “tepe noktasındaki ilişkiye” göre a yerine önerilecek ek bilgi varsa, tekrar çözümleme yapılabilir.
Tepe Noktası T(2,0) Olan Parabolik Fonksiyonda f(a−3)/f(7−a) + f(7)/f(-3) Değerini Bulma
Soru:
Tepe noktası T(2, 0) olan y = f(x) fonksiyonunun grafiği şekilde verilmiştir. a ∈ ℝ olmak üzere,
f(a−3)/f(7−a) + f(7)/f(−3)
toplamı kaçtır?
İçindekiler
1. Parabolik Fonksiyonlara Giriş
Bir parabolik fonksiyon (ikinci dereceden fonksiyon) tipik olarak
şeklinde ifade edilir ve grafiği bir paraboldür. Paraboller geometri ve cebirde oldukça önemli bir yer tutar. Pek çok matematiksel modellemede, fiziksel olayda veya günlük hayatta kavisli bir hareketin analizi için parabol fonksiyonları kullanılır.
- Bir parabolün tepe noktası (vertex), maksimum ya da minimum noktasını belirtir.
- Eğer a<0 ise parabolden beklenen tepe noktası maksimum değerdir (kollar aşağı bakar).
- Eğer a>0 ise parabolden beklenen tepe noktası minimum değerdir (kollar yukarı bakar).
Bu soruda, tepe noktasının (2, 0) olduğu, kolları aşağı doğru bakan bir parabolden bahsedildiği anlaşılıyor (şekle baktığımızda tepe noktası yukarıda ve grafik kollarının aşağıya doğru gittiğini görüyoruz).
2. Tepe Noktası (Tepe) ve Fonksiyonun Genel Formu
Bir parabolün tepe noktası (h, k) olarak verilmişse, fonksiyon genelde
biçiminde yazılabilir. Burada:
- A katsayısı parabolün genişlik ve yön bilgisini belirler.
- Tepe noktası (h, k) sabitse, parabol bu noktada maksimum (veya minimum) değerini alır.
Bizim sorumuzda:
- Tepe noktası: T(h, k) = (2, 0)
- Parabol kolları aşağıya bakıyor, dolayısıyla A < 0
Bu durumda fonksiyon
gibi bir yapıdadır. $A$’nın negatif olduğu, ancak sayısal değerinin ne olduğunun soruda özellikle gerekmeyeceği anlaşılıyor. Soruda esas konu, fonksiyonun simetrisi üzerinden bazı oranların hesaplanmasıdır.
3. Simetri Ekseni Önemli Özellikleri
Bir parabolde tepe noktası x = h ise, bu dikey doğru x = h parabolün simetri ekseni olarak adlandırılır. Herhangi iki noktadan biri eksenin sağında, diğeri solunda ve eksene eşit uzaklıkta ise,
oluyor demektir. İkinci dereceden fonksiyonlarda simetri ilkesince:
Bu soru özelinde h = 2 olduğundan,
4. f(a−3)/f(7−a) İfadesi Üzerine İnceleme
Soruda ilk kısım şöyledir:
Burada önemli olan nokta, (a-3) ile (7-a) değerlerinin, tepe noktası x=2 eksenine göre simetrik olup olmadığını incelemektir.
- Simetrik olmaları için orta nokta 2 olmalıdır:
Bu bileşimi açacak olursak:
Buradan:
Bu kimlik doğru olduğuna göre, (a-3) ve (7-a) gerçekten 2 noktasına göre simetrik iki noktadır.
Simetri aksı x=2 olduğundan,
Bu sonuca göre, bu iki fonksiyon değeri birbirine eşittir. Böylece
5. f(7)/f(-3) İfadesi Üzerine İnceleme
Sorudaki ikinci kısım şöyledir:
Bu kez sayılarımız 7 ve -3. Bu iki noktanın da x=2 eksenine göre simetrik olup olmadığına bakalım. Bir nokta 7 iken, diğeri -3; bunların ortalaması:
Demek ki x=7 ve x=-3 değerleri de x=2 noktasına aynı uzaklıktadır; yani 5 birim sağa ve sola. Bu yüzden parabole göre yine simetrik iki noktadır. Dolayısıyla:
Bu eşitlikten dolayı:
6. Ortak Özellik: Simetri ve Oranlar
Görüyoruz ki, tepe noktası x=2 olan parabolde,
- (a-3) ile (7-a) birbirine göre simetrik;
- (7) ile (-3) birbirine göre simetrik;
Bu simetri, fonksiyon değerlerinin eşitliği anlamına gelir (kollar aşağı veya yukarı baksa da değerler aynı mutlak sayıya sahiptir, yalnızca işaret ve maksimum-minimum konumu yönü açısından fark olabilir fakat f(2+r) = f(2-r) kimliği her halükârda geçerlidir).
7. Adım Adım Çözüm
- Tepe Noktası ve Simetri
- Tepe noktası (2,0) ⇒ Simetri ekseni: x = 2.
- İlk Oran: f(a-3)/f(7-a)
- (a-3) + (7-a) = 4 ⇒ Ortalaması 2 ⇒ Eksen çevresinde simetrikler.
- Dolayısıyla f(a-3) = f(7-a) ⇒ Bu oranın sonucu 1.
- İkinci Oran: f(7)/f(-3)
- 7 + (-3) = 4 ⇒ Ortalaması 2 ⇒ Yine simetrik noktalar.
- Bu yüzden f(7) = f(-3) ⇒ Bu oranın sonucu 1.
- Toplam
- \displaystyle \frac{f(a-3)}{f(7-a)} + \frac{f(7)}{f(-3)} = 1 + 1 = 2.
Böylece, soruda istenen toplam 2 olarak elde edilir.
8. Tablolu Özet: Kritik Değerlerin Konumları
Aşağıdaki tablo, verilen nokta çiftlerinin x = 2 eksenine göre simetrik olup olmadığını netleştirmektedir:
| Nokta Çifti | Konumları | Ortalamaları | Simetrik mi? | Fonksiyon Değer Eşitliği | Oran Sonucu |
|---|---|---|---|---|---|
| (a-3) ve (7-a) | x_1 = a-3, x_2 = 7-a |
\frac{(a-3) + (7-a)}{2} = 2 | Evet | f(a-3) = f(7-a) | 1 |
| 7 ve -3 | x_1 = 7, x_2 = -3 |
\frac{7 + (-3)}{2} = 2 | Evet | f(7) = f(-3) | 1 |
Görüldüğü üzere, her iki çift de x=2 eksenine tam simetriktir. Dolayısıyla f(x_1) = f(x_2) olmaktadır.
9. Sonuç ve Toplam Değerin Hesaplanması
Soruda istenen:
- Birinci kısım \dfrac{f(a-3)}{f(7-a)} = 1
- İkinci kısım \dfrac{f(7)}{f(-3)} = 1
Toplam = 1 + 1 = 2.
Böylece, problemdeki ifadenin değeri 2’dir.
10. Ek Örneklerle Pekiştirme
Parabollerde simetri esasına dair benzer birkaç örnek inceleyelim ki sorunun mantığını daha iyi anlayalım:
- Örnek 1: Tepe Noktası (3, 5) Olan Parabol
- Simetri ekseni: x = 3.
- f(3 + r) = f(3 - r) kuralı geçerlidir.
- Eğer r = 2 ise, f(5) = f(1).
- Örnek 2: Genel Simetri Uygulaması
- Tepe noktası (h, k) → Fonksiyon f(h+r) = f(h-r).
- “Fonksiyon değerleri eşittir” ⇒ Oranları genellikle 1 çıkar.
- Örnek 3: Oran’sal Soru Tipi
- Birçok test sorusunda \frac{f(\alpha)}{f(\beta)} biçiminde ifade yer alır.
- \alpha ile \beta simetrik ise daima \frac{f(\alpha)}{f(\beta)} = 1.
Anahtar fikir: İki nokta, parabolün tepe noktasına eşit uzaklıkta olduğu sürece o noktalardaki fonksiyon değerleri eşittir.
11. Özet ve Son Söz
Bu soruda, tepe noktası (2,0) olan bir parabol için, sorulan ifade:
- (a-3) ile (7-a), x=2 ekserine göre eşit uzaklıktadır.
- 7 ile -3 da aynı eksene göre simetriktir.
- Parabolde simetri eksenine göre eşit uzaklıktaki iki noktada, fonksiyonun y-değerleri aynıdır: f(2+r) = f(2-r).
Dolayısıyla her iki oranın sonucu 1’dir ve toplam 2 bulunur.
Cevap: 2
@anonymous13
Parabolik Fonksiyon Sorusu
Soru:
Tepe noktası T(2,0) olan, y = f(x) şeklinde tanımlı bir fonksiyonun grafiği yukarıdaki gibi verilmiştir. a ∈ ℝ olmak üzere,
f(a − 3) / f(7 − a) + f(7) / f(−3)
toplamı kaçtır?
Çözüm Yolunda Önemli Noktalar
-
Tepe Noktası (2, 0)
- Bir parabolün tepe noktası (2, 0) ise, parabolün en büyük (ya da en küçük) değeri x = 2 noktasındadır ve o değer 0’dır.
-
Fonksiyonun Biçimi
- Tepe noktası (2, 0) olan ve maksimum değer 0 olacak şekilde tepesi yukarıda bulanan bir parabol negatif katsayılıdır. En basit hâliyle:
f(x) = −(x − 2)²
şeklinde düşünülebilir (herhangi bir katsayı eklemek sonuca etki etmez, çünkü tepe noktası 0 değerinde kalmaktadır ve orantısal değerler aynı sonucu verecektir).
- Tepe noktası (2, 0) olan ve maksimum değer 0 olacak şekilde tepesi yukarıda bulanan bir parabol negatif katsayılıdır. En basit hâliyle:
-
Simetri Özelliği
- Eğer vertex x = 2’de ise, f(2 + d) değeri, f(2 − d) değerine eşit olur. Bu özelliği paylaşımlarda göreceğiz.
Aşağıdaki hesaplamaları f(x) = −(x − 2)² varsayımıyla yapalım:
1) f(a − 3) / f(7 − a)
- f(a − 3) = −[(a − 3) − 2]² = −(a − 5)²
- f(7 − a) = −[(7 − a) − 2]² = −(5 − a)² = −(a − 5)²
Dolayısıyla:
f(a − 3) = f(7 − a)
Bu durumda,
f(a − 3) / f(7 − a) = 1
2) f(7) / f(−3)
- f(7) = −[(7) − 2]² = −(5)² = −25
- f(−3) = −[(-3) − 2]² = −(−5)² = −25
Dolayısıyla:
f(7) / f(−3) = (−25) / (−25) = 1
3) Toplamı
Yukarıdaki iki ifadenin toplamı:
f(a − 3) / f(7 − a) + f(7) / f(−3) = 1 + 1 = 2
Bu tür sorularda, parabole bir katsayı eklenmesi (örneğin −k(x − 2)² formu) oranlar bakımından sonucu değiştirmez. Tepe noktası (2, 0)’da olduğu için maksimum değer yine 0 olur ve istenen kesirlerin oranları değişmediğinden sonuç 2 çıkar.
Cevap: 2
