verilmiştir.
| Enlem | Çevre uzunluğu (km) |
|1--- | 1— |
| 0^irc | 40.076 |
| 20^irc | 37.800 |
| 40^irc | 30.600 |
| 60^irc | 20.000 |
| 90^irc | 0 |
Paralellerin çevre uzunluklarının farklı olmasına yol açan faktörler;
I. alacakaranlık süresi,
II. gölge boyu değişimi,
III. yerel saat değişimi
durumlarından hangileri üzerinde etkili olmamıştır?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
Dünya’nın Şeklinin Sonuçları ve Coğrafi Etkileri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Ekvator’dan kutuplara gidildikçe paralel çevre uzunluklarının kısalıp kutuplarda nokta halini almasının temel nedeni Dünya’nın küresel şeklidir. Dolayısıyla soru kökü, Dünya’nın küresel şeklinin hangi duruma yol açmadığını sorgulamaktadır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncüllerde verilen durumların ortaya çıkış nedenleri incelendiğinde:
- I. Alacakaranlık süresi: Dünya’nın şeklinden dolayı çizgisel hız Ekvator’dan kutuplara doğru azalır. Çizgisel hızın azalması tan ve gurup (alacakaranlık) süresinin kutuplara doğru uzamasına neden olur; yani Dünya’nın şekli etkilidir.
- II. Gölge boyu değişimi: Dünya’nın küresel şekli nedeniyle Güneş ışınlarının geliş açısı Ekvator’dan kutuplara doğru daralır. Bu durum kutuplara gidildikçe gölge boylarının uzamasına yol açar; yani Dünya’nın şekli etkilidir.
- III. Yerel saat değişimi: Yerel saat farkları ve gün içindeki yerel saat değişimi, Dünya’nın şekline değil, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki günlük hareketine ve boylam (meridyen) derecelerine bağlıdır; dolayısıyla Dünya’nın şekli bu durum üzerinde etkili olmamıştır.
Bu doğrultuda etkili olmayan tek faktör III. öncüldür.
CEVAP: B — Yalnız III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Enlem derecesine bağlı olarak kuzey-güney yönlü değişen olaylar (çizgisel hız, Güneş ışınlarının geliş açısı, sıcaklık, yer çekimi, gölge boyu) Dünya’nın şeklinin sonucudur. Doğu-batı yönlü zaman farkları ve yerel saat ise yalnızca Dünya’nın eksen hareketi (günlük hareket) ile açıklanır.