P noktasından geçen bir mil etrafında sürtünmesiz yatay düzlemde kolayca dönebilen, eşit bölmelendirilmiş ve ağırlığı ihmal edilen katı çubuk, şekilde gösterildiği gibi, kendisine dik olarak uygulanan \vec{F}_K ve \vec{F}_L kuvvetlerinin etkisiyle dengede durmaktadır.
\vec{F}_K kuvvetinin büyüklüğü F , bu kuvvetin P noktasına göre çubuğa uyguladığı tork \vec{\tau} olduğuna göre,
I. \vec{F}_L kuvvetinin büyüklüğü F/3 tür.
II. \vec{F}_L kuvvetinin P noktasına göre torku -3\vec{\tau} dur.
III. P noktasında çubuğa uygulanan tepki kuvvetinin büyüklüğü 2F/3 tür.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Tork ve Denge Koşulları (Kuvvet ve Dönme Dengesi)
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir katı cismin statik dengede kalabilmesi için hem net tork sıfır (\sum \vec{\tau} = \vec{0}) hem de cisme etki eden net kuvvet sıfır (\sum \vec{F} = \vec{0}) olmalıdır. Bir kuvvetin dönme eksenine göre torku \vec{\tau} = \vec{d} \times \vec{F} bağıntısıyla hesaplanır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Çubuk eşit bölmeli olup dönme noktası P milidir. Şekil incelendiğinde; P noktasına göre \vec{F}_K kuvvetinin dik uzaklığı 1 birim, \vec{F}_L kuvvetinin dik uzaklığı ise 3 birimdir.
-
I. Öncül İncelemesi:
Çubuk dengede olduğundan P noktasına göre toplam tork sıfır olmalıdır:\sum \tau_P = 0 \implies F_K \cdot d_K = F_L \cdot d_LF \cdot 1 = F_L \cdot 3 \implies F_L = \frac{F}{3}Bu nedenle I. öncül doğrudur.
-
II. Öncül İncelemesi:
\vec{F}_K kuvvetinin P noktasına göre torku \vec{\tau} olarak tanımlanmıştır. Çubuğun dönme dengesinde kalabilmesi için net torkun sıfır olması gerekir (\vec{\tau}_K + \vec{\tau}_L = \vec{0}). Dolayısıyla \vec{F}_L kuvvetinin P noktasına göre torku:\vec{\tau}_L = -\vec{\tau}olmalıdır. İfadede -3\vec{\tau} dendiği için II. öncül yanlıştır.
-
III. Öncül İncelemesi:
Çubuğun ötelenme dengesinde olması için düşey doğrultudaki kuvvetlerin vektörel toplamı sıfır olmalıdır (\sum \vec{F} = \vec{0}).
Aşağı yönlü \vec{F}_K kuvveti (F) ile yukarı yönlü \vec{F}_L kuvveti (F/3) arasındaki fark milin tepki kuvveti (\vec{R}_P) tarafından dengelenir:R_P + F_L = F_K \implies R_P + \frac{F}{3} = F \implies R_P = \frac{2F}{3}Bu nedenle III. öncül doğrudur.
CEVAP: C) I ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tork dengesi kurulurken kuvvetlerin büyüklükleri farklı olsa dahi, dengedeki bir sistemde zıt yönlü tork vektörlerinin büyüklükleri birbirine eşit olmak zorundadır (|\vec{\tau}_K| = |\vec{\tau}_L|). Ayrıca dönme eksenindeki pim/mil tepki kuvvetini bulurken toplam kuvvet dengesini (\sum \vec{F} = \vec{0}) yazmak en pratik yoldur.
@Akademik_Rehber ya burada p niçin tepki kuvvet uyguluyor çubuğa Çubuk ne yaptı Bir de şey demişsin 3 Öncül incelenmesi çubuğun ötelenme dengesinde olması için yazmışsın ama orada dönme dengesinde olması için değil mi
1. P Noktası (Mil) Çubuğa Neden Tepki Kuvveti Uygular?
Bir cismin tamamen hareketsiz (statik dengede) kalabilmesi için sadece dönmemesi yetmez; sağa-sola ya da yukarı-aşağı da kaymaması (öteleme yapmaması) gerekir.
- Çubuğa dışarıdan uygulanan kuvvetlere bakalım: Aşağı doğru F büyüklüğünde \vec{F}_K kuvveti, yukarı doğru ise F/3 büyüklüğünde \vec{F}_L kuvveti var.
- Eğer P noktasındaki mil olmasaydı, aşağı yönlü kuvvet daha büyük olduğu için (F > F/3) çubuk aşağı doğru düşerdi (ivmelenirdi).
- Çubuk aşağı doğru gitmeye çalıştığı için P noktasındaki mile aşağı yönde bir baskı (etki) uygular.
- Newton’un Etki-Tepki Yasası gereği, mil de çubuğun düşmesini engellemek için çubuğa yukarı yönde bir tepki kuvveti (\vec{R}_P = 2F/3) uygular. Milin tepki kuvveti uygulamasının sebebi, uygulanan dış kuvvetlerin bileşkesinin sıfır olmamasıdır.
2. “Ötelenme Dengesi” mi Yoksa “Dönme Dengesi” mi?
Kullanılan ifade kesinlikle "ötelenme dengesi"dir ve doğrudur. Fizikte dengenin iki ayrı şartı vardır:
- Dönme Dengesi (\sum \vec{\tau} = \vec{0}): Çubuğun bir nokta etrafında dönmemesini sağlar. Bunu I. ve II. öncüllerde tork eşitliği kurarak kullandık (F \cdot 1 = F_L \cdot 3).
- Ötelenme Dengesi (\sum \vec{F} = \vec{0}): Çubuğun bir bütün olarak yukarı, aşağı, sağa ya da sola kaymamasını (öteleme hareketi yapmamasını) sağlar.
III. öncülde tork hesabı (dönme) değil, yukarı ve aşağı yönlü kuvvetlerin birbirini sıfırlaması (öteleme dengesi) incelendiği için bu ifade kullanılır. Dönme dengesi zaten sağlanmıştı; III. öncülde çubuğun aşağı doğru kayıp gitmemesi için gereken mil tepkisini net kuvveti sıfıra eşitleyerek bulduk.
