- AşağIdakilerden hangisinde yancümlenin
Öznesi, temel cümlenin de öznesidir?
A) Her başarı, çalışmanın, zahmetin ürünüdür.
B) Doğayı, insanı, düşünülen her güzel şeyi,
sevmelisin.
C) Dersleri büyük bir dikkatle dinleyen bu öğrencileri
başariya ulaştırmalisın.
D) Sanatçı, toplumu bilinçlendirip ileri götürür.
E) Gün, şafağa selam verenlerin günüdür.
Yan Cümlenin Öznesi ile Temel Cümlenin Öznesinin Ortak Olduğu Seçeneğin Belirlenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Her başarı, çalışmanın, zahmetin ürünüdür.”
- Değerlendirme: Bu cümlede fiilimsi (eylemsi) yer almadığı için bir yan cümle bulunmamaktadır. Dolayısıyla özne ortaklığından söz edilemez.
Adım 2 — B Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Doğayı, insanı, düşünülen her güzel şeyi, sevmelisin.”
- Değerlendirme:
- Temel cümlenin yüklemi “sevmelisin”, öznesi ise gizli özne olan **“sen”**dir.
- Yan cümle “düşünülen” sıfat-fiilidir ve nesne öbeğinin içinde yer alır. Yan cümlenin öznesi ile temel cümlenin öznesi aynı değildir.
Adım 3 — C Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Dersleri büyük bir dikkatle dinleyen bu öğrencileri başarıya ulaştırmalısın.”
- Değerlendirme:
- Temel cümlenin yüklemi “ulaştırmalısın”, öznesi gizli özne olan **“sen”**dir.
- Yan cümle “Dersleri büyük bir dikkatle dinleyen” sıfat-fiil grubudur ve dinleme eylemini yapan **“bu öğrenciler”**dir. Özneler farklıdır.
Adım 4 — D Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Sanatçı, toplumu bilinçlendirip ileri götürür.”
- Değerlendirme:
- Temel cümlenin yüklemi “ileri götürür”; ileri götüren kim? “Sanatçı” (Temel cümlenin öznesi).
- Yan cümle -ip zarf-fiil ekiyle kurulan “toplumu bilinçlendirip” bölümüdür; bilinçlendirme işini yapan kim? Yine **“Sanatçı”**dır.
- Hem yan cümlenin hem de temel cümlenin öznesi “Sanatçı” sözcüğüdür.
Adım 5 — E Seçeneğinin İncelenmesi
- Cümle: “Gün, şafağa selam verenlerin günüdür.”
- Değerlendirme:
- Temel cümlenin yüklemi “şafağa selam verenlerin günüdür”, öznesi **“Gün”**dür.
- Yan cümledeki -en ekiyle kurulmuş adlaşmış sıfat-fiilin (selam verenlerin) öznesi ise eylemi gerçekleştiren **“insanlar / kişiler”**dir. Özneler ortak değildir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Fiilimsi (yan cümle) bulunmamaktadır.
B. Temel cümlenin öznesi “sen” iken yan cümlenin öznesi farklıdır.
C. Temel cümlenin öznesi “sen”, yan cümlenin öznesi "öğrenciler"dir.
D. “Bilinçlendirme” ve “ileri götürme” eylemlerinin her ikisini de yapan **“Sanatçı”**dır.
E. Temel cümlenin öznesi “Gün”, yan cümlenin öznesi "selam veren kişiler"dir.
Adım 7 — Son Doğrulama
Fiilimsilerle kurulan yan cümlelerde işi yapan öge, temel cümlenin öznesiyle aynı olduğunda özne ortaklığı gerçekleşir. D seçeneğinde “Sanatçı” ögesi hem zarf-fiil ile kurulan yan cümlenin hem de ana yargının öznesi durumundadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D şıkkı (Sanatçı, toplumu bilinçlendirip ileri götürür.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bu soruda geçen zarf-fiil ve sıfat-fiil öbeklerinin cümledeki öge görevleri ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?