- Aşağidaki soyağacında otozomal çekinik bir őzel
zelliği feng
pinde gösteren bireyler taralrolarak belirtilmiştir.
Aa
Eylül,
Mert
Buna göre, Eylül ve Mert’in doğacak çòcuklarının Eyü
ile aynı fenotipte 6lma olasıliğı aşağıdákilerin hang
sinde doğru verilmiştir?
A)
B)1
D)
E)
Otozomal Çekinik Kalıtım ve Olasılık Hesabı
[KULLANILAN FORMÜL / KURAL:]
Otozomal çekinik kalıtımda taralı bireyler aa, taralı olmayanlar ise AA veya Aa genotipindedir. Bir olayın gerçekleşme olasılığı, istenen durumların sayısının tüm olası durumlara oranına eşittir (P(A) = \frac{n(A)}{n(S)}).
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Ebeveynlerin Genotiplerinin Belirlenmesi
Soyağacında Eylül’ün anne ve babası taralı değildir, ancak Eylül’ün bir kız kardeşi taralıdır (aa). Bir çocuğun aa olabilmesi için hem annesinden hem babasından “a” geni alması gerekir. Bu durumda Eylül’ün anne ve babası heterozigot yani Aa genotipindedir (Aa \times Aa).
Adım 2 — Eylül’ün Genotip Olasılığının Hesaplanması
Aa \times Aa çaprazlamasından doğacak çocukların genotip dağılımı şöyledir:
- AA, Aa, Aa, aa
Eylül taralı olmadığına göre aa genotipinde olamaz. Geriye kalan sağlıklı ihtimaller arasında Eylül’ün genotipi: - \frac{1}{3} olasılıkla AA
- \frac{2}{3} olasılıkla Aa olabilir.
Adım 3 — Mert’in Genotipinin Belirlenmesi
Soyağacında Mert taralı (mavi) olarak verilmiştir. Soruda otozomal çekinik özelliğin taralı bireylerde görüldüğü belirtildiği için Mert’in genotipi kesinlikle aa’dır.
Adım 4 — Eylül ve Mert’in Çocuğunun Eylül ile Aynı Fenotipte Olma Olasılığı
Eylül taralı olmadığına göre, Eylül’ün fenotipi “sağlıklı / baskın” fenotiptir. Çocuğun Eylül ile aynı fenotipte olması, çocuğun baskın fenotipte (A-) olması demektir. Çocuğun çekinik (aa) olma durumunu bulup 1’den çıkaralım:
- Eylül Aa ise (\frac{2}{3} ihtimal), Mert (aa) ile çaprazlandığında çocuk \frac{1}{2} ihtimalle aa olur.
- Toplam aa çocuk olasılığı: \frac{2}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{3}'tür.
- Eylül ile aynı fenotipte (baskın) olma olasılığı: 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}'tür.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) 2/3
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Otozomal Çekinik
- [Tanım:] Bir özelliğin ortaya çıkması için iki çekinik alelin (aa) yan yana gelmesi durumudur.
- [Bu problemde:] Taralı bireyler bu özelliği gösterdiği için aa olarak kabul edilmiştir.
2. Fenotip
- [Tanım:] Genetik yapıya bağlı olarak dışarıda gözlemlenen özelliklerdir.
- [Bu problemde:] Eylül’ün fenotipi “taralı olmayan” (baskın) fenotiptir.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Eylül’ün Olasılığını 2/4 Almak
- [Yanlış:] Eylül’ün genotipini hesaplarken tüm çaprazlama sonuçlarını (AA, Aa, Aa, aa) paydaya yazmak.
- [Doğru:] Eylül’ün zaten sağlıklı olduğu bilindiği için aa ihtimali dışlanmalı, payda 3 alınmalıdır.
- [Neden yanlış:] Verili bir durum (fenotipin bilinmesi) olasılık evrenini daraltır.
Bu çözümdeki çaprazlama adımları veya olasılık hesaplamaları hakkında daha detaylı bir açıklama ister misin?
Cevabı uzun değil de kısaca yaz
Otozomal Çekinik Kalıtım Çözümü
[KULLANILAN KURAL:]
Otozomal çekinik taşınan sorularda taralı bireyler aa, sağlıklı ebeveynlerden çekinik çocuk doğuyorsa ebeveynler Aa genotipindedir.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Ebeveyn ve Mert’in Genotipleri
- Eylül’ün anne ve babası sağlıklı olup aa çocukları olduğu için genotipleri Aa x Aa şeklindedir.
- Mert taralı olduğu için genotipi kesinlikle aa’dır.
Adım 2 — Eylül’ün Olasılığı
- Aa \times Aa çaprazlamasından sağlıklı doğan Eylül’ün Aa olma olasılığı 2/3’tür (Çünkü aa olmadığı biliniyor).
Adım 3 — Çocuğun Fenotip Hesabı
- Eylül’ün fenotipi "sağlıklı"dır. Çocuğun da sağlıklı olma olasılığı soruluyor.
- Eylül Aa ise (\frac{2}{3}), Mert (aa) ile çaprazlandığında çocukların yarısı (\frac{1}{2}) sağlıklı olur.
- Hesap: \frac{2}{3} \text{ (Eylül)} \times \frac{1}{2} \text{ (Çocuk)} = \frac{1}{3} (Hasta çocuk olasılığı).
- Sağlıklı (Eylül ile aynı) olma olasılığı: 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}'tür.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) 2/3
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Bu soruda Eylül’ün neden 2/4 değil de 2/3 oranında heterozigot alındığını daha detaylı açıklamamı ister misin?
Bana bu cevabı anlaşılır bir şekilde adım adım açıkla
Otozomal Çekinik Kalıtım Adım Adım Çözümü
Anlaşılır ve sade bir şekilde bu soruyu aşama aşama çözelim:
[KULLANILAN KURAL:]
Otozomal çekinik özellikler aa ile gösterilir. Taralı olmayan ebeveynlerin taralı bir çocuğu varsa, anne ve baba kesinlikle taşıyıcıdır (Aa).
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Anne ve Babanın Belirlenmesi
Soyağacının en üstündeki anne ve baba taralı değil, ancak taralı bir kız çocukları (aa) olmuş. Bu çocuk “a” geninin birini anneden, diğerini babadan almıştır.
- Sonuç: Anne ve Baba Aa x Aa genotipindedir.
Adım 2 — Eylül’ün Durumunun Analizi
Anne ve baba (Aa \times Aa) çaprazlandığında oluşabilecek ihtimaller: AA, Aa, Aa, aa.
- Eylül taralı olmadığına göre aa olamaz.
- Geriye kalan 3 ihtimalden (AA, Aa, Aa) Eylül’ün taşıyıcı (Aa) olma olasılığı 2/3’tür.
Adım 3 — Mert’in Durumu
- Mert taralı olduğu için genotipi kesinlikle aa’dır.
Adım 4 — Eylül ve Mert’in Çocuğunun Hesaplanması
Eylül’ün fenotipi "sağlıklı"dır. Soruda çocuğun Eylül ile aynı fenotipte (yani sağlıklı) olma olasılığı isteniyor.
- Eylül’ün taşıyıcı olma olasılığı: 2/3
- Eylül taşıyıcıyken (Aa) Mert (aa) ile evlenirse, çocuklarının sağlıklı (Aa) olma olasılığı: 1/2
- Toplam Olasılık: \frac{2}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3} (Hasta olma olasılığı).
- Sağlıklı (Eylül ile aynı) olma olasılığı: 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3} bulunur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) 2/3
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Taşıyıcı (Heterozigot)
- [Tanım:] Genotipinde hem baskın hem çekinik geni bulunduran (Aa) bireydir.
- [Bu problemde:] Eylül’ün anne ve babası taşıyıcıdır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Eylül’ü 2/4 Almak
- [Hata:] Eylül’ün taralı olmadığı (sağlıklı olduğu) bilindiği için aa ihtimalini hesaba katmamalıyız. Eğer aa ihtimalini de sayarsak payda 4 olur ve sonuç yanlış çıkar.
Anlaşılmayan veya tekrar üzerinden geçmemi istediğin bir nokta var mı?
Bana bu cevabı Özetle
[Soyağacında Eylül ve Mert’in Çocuğunun Fenotip Olasılığı]
[KULLANILAN KURAL:]
Otozomal çekinik kalıtımda taralı bireyler aa, sağlıklı ebeveynlerin taralı çocuğu varsa ebeveynler Aa (taşıyıcı) genotipindedir.
[ÖZET ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Genotipleri Belirle
- Eylül’ün Anne-Babası: Taralı çocukları (aa) olduğu için her ikisi de Aa’dır.
- Mert: Taralı olduğu için genotipi kesinlikle aa’dır.
Adım 2 — Eylül’ün Olasılığını Hesapla
- Aa \times Aa çaprazlamasında çocuklar: AA, Aa, Aa, aa olur.
- Eylül taralı olmadığına göre aa ihtimali elenir. Geriye kalan 3 ihtimalden 2’si heterozigottur.
- Eylül’ün Aa olma olasılığı: \mathbf{2/3}
Adım 3 — Çocuğun Fenotipini Hesapla
Eylül’ün fenotipi "sağlıklı"dır. Çocuğun da sağlıklı olma olasılığı:
- Eylül Aa (\frac{2}{3} ihtimal) ise, Mert (aa) ile çaprazlanır: Aa \times aa \rightarrow Çocukların \frac{1}{2}'si sağlıklı (Aa) olur.
- İşlem: \frac{2}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{3} (Çocuğun sağlıklı olma ihtimali).
- Eylül AA (\frac{1}{3} ihtimal) ise, Mert (aa) ile çaprazlanır: AA \times aa \rightarrow Çocukların tamamı (1) sağlıklı (Aa) olur.
- İşlem: \frac{1}{3} \times 1 = \frac{1}{3} (Diğer sağlıklı olma ihtimali).
- Toplam Sağlıklı Olasılığı: \frac{1}{3} + \frac{1}{3} = \frac{2}{3}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) 2/3
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
- Fenotip: Canlının dış görünüşüdür. Burada Eylül “sağlıklı” fenotiptedir.
- Otozomal Çekinik: Özelliğin sadece aa durumunda ortaya çıkmasıdır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Paydayı 4 Almak
Eylül’ün sağlıklı olduğu soyağacında göründüğü için, olasılık hesaplarken aa durumu (hastalık) seçeneklerden çıkarılmalıdır. Payda 4 değil, 3 olmalıdır.
Bu sorudaki olasılık çarpanlarının neden bu şekilde birleştirildiğini daha ayrıntılı incelememizi ister misin?