Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’nda “Sınırların denetlenmesi ve iç düzenin korunması için gerekli olan birlikler dışında, Osmanlı orduları terhis edilecek, bütün savaş gemilerine, ordunun taşıt, araç, gereç, silah ve cephanesine el konacak.” maddesi yer almıştır.
İtilaf Devletleri bu madde ile aşağıdakilerden hangisini hedeflemiştir?
A) Osmanlı Devleti’ni ekonomik yönden savunmasız bırakmayı
B) Türk halkında ulusal bilinç uyandırmayı
C) Osmanlı’nın iç işlerine müdahale ederek egemenlik haklarını kısıtlamayı
D) Türkler arasında birliğin sağlanmasını kolaylaştırmayı
Mondros Ateşkes Antlaşması ve Ordunun Terhisi Maddesinin Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Mondros Ateşkes Antlaşması’nda yer alan askeri kısıtlamalar, Osmanlı Devleti’ni savunmasız bırakarak yapılması planlanan işgalleri kolaylaştırmayı ve devletin bağımsız karar alma mekanizması ile egemenlik haklarını kısıtlamayı amaçlar.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Soru kökünde verilen maddede; sınır güvenliği ve iç asayişi sağlayacak asgari kuvvet dışındaki tüm Osmanlı ordusunun terhis edilmesi, silah, cephane ve savaş gemilerine el konulması istenmiştir.
- A) Yanlış: Ordu, silah ve cephanelerin teslim alınması askerî alana yöneliktir; kapitülasyonlar veya mali denetimler gibi ekonomik yönden zayıflatmayı doğrudan hedeflemez (“ekonomik” ifadesi bu seçeneği çürütür).
- B) Yanlış: Türk halkında milli bilincin uyanması İtilaf Devletleri’nin istediği bir durum değil, işgallere karşı halkın gösterdiği doğal bir tepkidir.
- C) Doğru: Bağımsız bir devletin kendi savunma gücünü ve ordu mevcudunu belirleme yetkisine dışarıdan müdahale edilmesi, devletin iç işlerine karışıldığını ve egemenlik haklarının kısıtlandığını doğrudan kanıtlar.
- D) Yanlış: İtilaf Devletleri Türkler arasında birliğin kurulmasını değil, aksine bölünmeyi ve direniş gösterilememesini hedeflemiştir.
CEVAP: C — Osmanlı’nın iç işlerine müdahale ederek egemenlik haklarını kısıtlamayı
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bu tip sorularda “savunmasız bırakma” kavramı genellikle askeri güçle ilişkilidir. A seçeneğindeki “ekonomik” tuzağına düşmemek için kavramın askeri mi, hukuki mi yoksa mali mi olduğuna dikkat edilmelidir. Ordunun dağıtılması bağımsız bir devletin egemenliğine doğrudan bir müdahaledir.