Ortaokul Yazım Kuralları de da ki mi Yazımı Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
Ortaokul Yazım Kuralları: “de/da”, “ki” ve “mi” Yazımı (Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı)
Türkçede “de/da”, “ki” ve “mi” ek ile bağlaç ayrımı, cümleden çıkarma ve pratik ek testleriyle kolayca yapılır. Bağlaç olan “de” ve “ki” müstakil birer kelime oldukları için ayrı yazılır; ek olan “-de” (bulunma durumu) ve “-ki” (sıfat veya zamir) geldikleri sözcüğe bitişik yazılır. Soru eki olan “mi” ise kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır.
İçindekiler
- Bağlaç ve Ek Olan “de / da” Yazımı
- Bağlaç, Zamir ve Sıfat Olan “ki” Yazımı
- Soru Eki Olan “mi / mı / mu / mü” Yazımı
- Özet Karşılaştırma Tablosu
- Çözümlü Ödev Soruları
- Öğrenci Çalışma Kağıdı ve Cevap Anahtarı
- Sıkça Sorulan Sorular
1. Bağlaç ve Ek Olan “de / da” Yazımı
Türkçede iki farklı “de / da” kullanımı vardır: Bağlaç olan de/da ve Bulunma durumu eki olan -de/-da/-te/-ta.
A. Bağlaç Olan “de / da”
- Ayrı yazılır: Kendisinden önceki kelimeden ayrı bir sözcük olarak yazılır.
- Cümleden çıkarılma testi: Cümleden çıkarıldığında cümlenin yapısı bozulmaz, anlamda sadece daralma olabilir.
- Sertleşmeye uğramaz: “te / ta” şekli yoktur. “Ahmet te geldi” yazımı yanlıştır; doğrusu “Ahmet de geldi” şeklindedir.
Pratik İpucu: Parmağınızla “de/da” sözcüğünün üzerini kapatıp cümleyi tekrar okuyun. Cümle anlamlı kalıyorsa o bir bağlaçtır ve ayrı yazılır.
Örnekler:
- Sınava Ali de katılacak. (Ali’yi kapatıp okuyun: “Sınava katılacak.” → Anlamlı, ayrı yazılır.)
- Konuyu ben de anladım.
B. Bulunma Durumu Eki Olan “-de / -da / -te / -ta”
- Bitişik yazılır: Eklendiği kelimeye birleşik yazılır.
- Cümleden çıkarılma testi: Cümleden çıkarıldığında cümlenin yapısı ve anlamı bozulur.
- Sertleşmeye uğrar: Bulunduğu kelimenin son sesine göre “-te / -ta” haline dönüşebilir.
Örnekler:
- Kitabım okulda kaldı. (Cümleden çıkarılırsa “Kitabım kaldı” anlam kargaşası yaratır; nerede olduğunu bildirir.)
- Otobüs saat beşte kalkacak. (Sertleşme kuralına uyar.)
2. Bağlaç, Zamir ve Sıfat Olan “ki” Yazımı
Türkçede “ki” üç farklı görevde kullanılır: Bağlaç olan ki, İlgi zamiri olan -ki ve Sıfat yapan -ki.
A. Bağlaç Olan “ki”
- Ayrı yazılır: Cümleleri veya kavramları birbirine bağlar.
- “-ler / -lar” Testi: “ki” ekine “-ler” çoğul ekini getirdiğimizde kelime anlamsız oluyorsa ayrı yazılır.
- Örnek: Duydum ki → Duydumkiler (Anlamsız → Ayrı yazılır).
İstisna (SOMBAHÇEMİ Kuralı):
Bağlaç olduğu halde kalıplaştığı için bitişik yazılan sözcükler:
Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Ayruç (boş), Halbuki, Çünkü, Eğerki, Meğerki, İllaki.
B. Sıfat Yapan “-ki” ve İlgi Zamiri Olan “-ki”
- Bitişik yazılır: Eklendiği sözcüğe birleşik yazılır ve çoğul eki “-ler” aldığında anlamlı olur.
- Sıfat Yapan “-ki”: Yer ve zaman bildirir (evdeki hesap, dünkü ders).
- İlgi Zamiri Olan “-ki”: Bir ismin yerini tutar (Senin kalemin → seninki).
- Test: Seninkiler (Anlamlı → Bitişik yazılır).
3. Soru Eki Olan “mi / mı / mu / mü” Yazımı
- Her zaman ayrı yazılır: Kendisinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır.
- Ekler soru ekine eklenir: Soru ekinden sonra gelen şahıs veya zaman ekleri soru ekine bitişik yazılır (Geliyor musunuz?).
- Soru anlamı katmasa dahi ayrı yazılır: Pekiştirme veya zaman anlamı kattığında da ayrı yazılma kuralı değişmez.
- Örnek: Şirin mi şirin bir kedi (Pekiştirme).
- Örnek: Yağmur yağdı mı dışarı çıkarız (Zaman).
4. Özet Karşılaştırma Tablosu
| Sözcük / Ek | Türü | Yazım Şekli | Cümleden Çıkarma / Pratik Test | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| de / da | Bağlaç | Ayrı | Cümleden çıkınca anlam bozulmaz | Sen de bizimle gel. |
| -de / -da / -te / -ta | Bulunma Eki | Bitişik | Cümleden çıkınca anlam bozulur | Evde unuttum. |
| ki | Bağlaç | Ayrı | -ler eki alınca anlamsız olur | Anladım ki haklısın. |
| -ki | Sıfat / Zamir Eki | Bitişik | -ler eki alınca anlamlı olur | Masadaki kitap, seninki. |
| mi / mı / mu / mü | Soru Eki | Ayrı | Kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır | Duyduklarımı onaylıyor musun? |
5. Çözümlü Ödev Soruları
Soru 1 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “de / da” yazımı ile ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Bahçede açan çiçekler çok güzel kokuyor.
B) Yarınki toplantıya Ahmet’te gelecekmiş.
C) Sen de benimle aynı fikirde misin?
D) Kütüphanede sessizce ders çalıştık.
Çözüm Adımları:
- Adım 1 — A seçeneğini inceleme: “Bahçede” kelimesindeki “-de” bulunma durum ekidir, nerede sorusuna cevap verir. Bitişik yazımı doğrudur.
- Adım 2 — B seçeneğini inceleme: “Ahmet’te” ifadesindeki “de” bağlaçtır (“Ahmet de gelecekmiş”). Bağlaç olan “de” sertleşerek “te” olamaz ve kesme işaretiyle ayrılmaz. Doğru yazımı “Ahmet de” şeklinde ayrı olmalıdır.
- Adım 3 — C seçeneğini inceleme: “Sen de” ifadesinde “de” bağlaçtır ve ayrı yazılmıştır. “Fikirde” kelimesinde ise ek olduğu için bitişik yazılmıştır. Doğrudur.
- Adım 4 — D seçeneğini inceleme: “Kütüphanede” yer bildiren ek olduğu için bitişik yazılmıştır. Doğrudur.
Cevap: B
Soru 2 (Boşluk Doldurma)
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun olan “ki” veya “-ki” biçimlerini yazınız.
- Duydum ______ sınavlardan yüksek not almışsın.
- Sınıfta______ sıralar yeni temizlendi.
- Oysaki______ onu defalarca uyardım.
Çözüm Adımları:
- Adım 1: “Duydumki” ifadesine -ler getirildiğinde (Duydumkiler) anlamsız olur. Bağlaçtır, ayrı yazılır: “Duydum ki”.
- Adım 2: “Sınıftaki” kelimesi isimden önce gelip sıfat yapmıştır. -ler eki alabilir (Sınıftakiler). Bitişik yazılır: “Sınıftaki”.
- Adım 3: “Oysaki” kelimesi SOMBAHÇEMİ kuralı gereğince bağlaç olmasına rağmen kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: “Oysaki”.
Cevap: 1. ki (ayrı), 2. -ki (bitişik), 3. Oysaki (bitişik)
6. Öğrenci Çalışma Kağıdı ve Cevap Anahtarı
Çalışma Kağıdı: Doğru mu, Yanlış mı? (D / Y)
Aşağıdaki cümlelerde yer alan yazım kurallarını inceleyerek doğru olanların başına (D), yanlış olanların başına (Y) yazınız.
- ( … ) Ev deki hesap çarşıya uymadı.
- ( … ) Seninle gelmeyi bende istiyorum.
- ( … ) Akşamki maçı izleyecek misin?
- ( … ) Park ta yürüyüş yaparken arkadaşımı gördüm.
- ( … ) Belki sen de haklısın.
👉 Cevap Anahtarını Görmek İçin Tıklayın
- (Y) — Doğrusu: Evdeki (Sıfat yapan “-ki” bitişik yazılır).
- (Y) — Doğrusu: ben de (Bağlaç olan “de” ayrı yazılır).
- (D) — Akşamki (sıfat eki bitişik) ve misin (soru eki ayrı) doğru yazılmıştır.
- (Y) — Doğrusu: Parkta (Bulunma eki bitişik yazılır ve sertleşmeye uyar).
- (D) — Belki (kalıplaşmış birleşik) ve sen de (bağlaç ayrı) doğru yazılmıştır.
7. Sıkça Sorulan Sorular
1. "de/da"nın ek mi bağlaç mı olduğunu en kolay nasıl anlarım?
Cümleden “de/da” ekini parmağınızla kapatarak cümleyi okuyun. Cümle anlamlı bir şekilde okunmaya devam ediyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. Cümlenin yapısı bozuluyorsa bulunma durum ekidir ve bitişik yazılır.
2. SOMBAHÇEMİ istisnası tam olarak nedir?
Bağlaç olan “ki” normalde ayrı yazılması gerekirken, zamanla kalıplaşarak bitişik yazılmaya başlanan 8 sözcüğün akrostişidir: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki.
3. Soru eki olan “mi” ek aldığında nasıl yazılır?
Soru eki “mi” kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır; fakat kendisinden sonra gelen kişi veya zaman ekleriyle birleşerek yazılır (Örnek: Gelecek mısınız?
yerine Gelecek misiniz?
).
Ödevinizde veya çalışma kağıdında takıldığınız belirli bir cümle var mı, kuralını birlikte inceleyelim mi?