Ortaokul Tam Sayılarla Dört Işlem ve Problemler Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
Ortaokul Tam Sayılarla Dört İşlem ve Problemler Çözümlü Ödev Soruları ve Çalışma Kağıdı
Temel Kazanımlar
- Aynı işaretli tam sayıların çarpımı ve bölümü pozitif, zıt işaretli tam sayıların çarpımı ve bölümü negatiftir.
- Çıkarma işlemi yapılırken çıkan sayının toplama işlemine göre tersi (işaret değiştirmiş hali) ile eksilen sayı toplanır.
- Tam sayı problemlerinde borç-alacak ilişkisi, sıcaklık değişimleri, deniz seviyesi (irtifa) ve kâr-zarar durumları modelleme kolaylığı sağlar.
Tam sayılar, pozitif tam sayılar (+1, +2, +3, \dots), negatif tam sayılar (-1, -2, -3, \dots) ve sıfır (0) sayısının birleşimiyle oluşan sayı kümesidir (\mathbb{Z}). Tam sayılarda dört işlem yapılırken sayıların önündeki artı (+) ve eksi (-) işaretleri işlem yönünü ve sonucun işaretini belirleyen temel kuraldır.
İçindekiler
- Tam Sayılarda Dört İşlem Kuralları
- Çözümlü Ödev ve Çalışma Kağıdı Soruları
- Tam Sayı Problemlerinde Dikkat Edilecek Noktalar
- Sık Yapılan Hatalar
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
Tam Sayılarda Dört İşlem Kuralları
Tam sayılar kümesinde işlemler yapılırken sayıların mutlak değerleri ve işaretleri adım adım incelenir.
1. Toplama İşlemi
- Aynı İşaretli Tam Sayılar: Sayıların mutlak değerleri toplanır ve ortak işaret sonucun önüne yazılır.
- (+5) + (+3) = +8
- (-4) + (-6) = -10
- Zıt İşaretli Tam Sayılar: Mutlak değeri büyük olan sayıdan küçük olan sayı çıkarılır ve mutlak değeri büyük olan sayının işareti sonuca verilir.
- (-9) + (+4) = -5
- (+12) + (-7) = +5
2. Çıkarma İşlemi
Tam sayılarda çıkarma işlemi, eksilen sayı ile çıkan sayının toplama işlemine göre tersinin (zıt işaretlisinin) toplanması anlamına gelir:
- (-7) - (-3) = (-7) + (+3) = -4
- (+5) - (+8) = (+5) + (-8) = -3
3. Çarpma ve Bölme İşlemi
Çarpma ve bölme işlemlerinde aynı işaretli iki sayının işleme girmesi sonucu pozitif, zıt işaretli iki sayının işleme girmesi sonucu negatif yapar.
| İşlem | İşaret Çarpımı / Bölümü | Sonucun İşareti |
|---|---|---|
| (+) \cdot (+) veya (+) \div (+) | Aynı İşaret | + (Pozitif) |
| (-) \cdot (-) veya (-) \div (-) | Aynı İşaret | + (Pozitif) |
| (+) \cdot (-) veya (+) \div (-) | Zıt İşaret | - (Negatif) |
| (-) \cdot (+) veya (-) \div (+) | Zıt İşaret | - (Negatif) |
Pratik Bilgi: Çarpma veya bölme işleminde negatif sayıların sayısı çift ise sonuç pozitif, negatif sayıların sayısı tek ise sonuç negatiftir.
Çözümlü Ödev ve Çalışma Kağıdı Soruları
Soru 1: İşlem Önceliği ve Dört İşlem
İşleminin sonucunu bulunuz.
Kullanılan Kurallar ve Formüller:
- İşlem önceliği: Parantez/Üs \rightarrow Çarpma/Bölme (soldan sağa) \rightarrow Toplama/Çıkarma (soldan sağa).
- İşaret kuralları: (-)\div(+) = - ve (-)\cdot(-) = +.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Bölme İşlemini Yapma
Adım 2 — Çarpma İşlemini Yapma
Adım 3 — Bulunan Değerleri Denklemde Yerine Koyma
Adım 4 — Çıkarma İşlemini Toplamaya Dönüştürme
Adım 5 — Son Toplama İşlemini Yapma
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: -17
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 2: Sıcaklık Değişimi Problemi
Bir soğuk hava deposunun içindeki sıcaklık -18^\circ\text{C}'dir. Elektrik arızası nedeniyle depodaki sıcaklık her 15 dakikada bir 2^\circ\text{C} yükselmektedir. Arızanın başlamasından 1.5 saat sonra deponun iç sıcaklığı kaç ^\circ\text{C} olur?
Kullanılan Kurallar ve Formüller:
- \text{Toplam Süre} = 1.5\text{ saat} = 90\text{ dakika}.
- \text{Periyot Sayısı} = \text{Toplam Süre} \div \text{Birim Süre}.
- \text{Son Sıcaklık} = \text{İlk Sıcaklık} + \text{Toplam Değişim}.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Süreyi Dakikaya Çevirme ve Artış Periyodunu Bulma
Adım 2 — Toplam Sıcaklık Artışını Hesaplama
Her periyotta sıcaklık +2^\circ\text{C} arttığı için:
Adım 3 — Başlangıç Sıcaklığına Değişimi Ekleme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: -6^\circ\text{C}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soru 3: Deniz Seviyesi ve Asansör Problemi
Bir maden ocağında deniz seviyesinin 45\text{ metre} altında (-45\text{ m}) bulunan bir işçi asansörü, dakikada 6\text{ metre} hızla yukarı doğru hareket etmektedir. Asansör 12 dakika boyunca durmaksızın yukarı çıktığında, işçinin son konumu deniz seviyesine göre kaç metre olur?
Kullanılan Kurallar ve Formüller:
- Yer değiştirme = \text{Hız} \times \text{Zaman}.
- \text{Son Konum} = \text{Başlangıç Konumu} + \text{Yer Değiştirme}.
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Asansörün Yükselme Miktarını Hesaplama
Yukarı yönlü hareket +6\text{ m/dk} olarak alınır:
Adım 2 — İlk Konuma Yükselme Miktarını Ekleme
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Cevap: Deniz seviyesinin 27\text{ metre} üstü (+27\text{ m})
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Tam Sayı Problemlerinde Dikkat Edilecek Noktalar
Tam sayı günlük hayat problemlerini çözerken metindeki ifadeleri matematiksel sembollere ve işaretlere doğru aktarmak en kritik adımdır:
- Referans Noktası (Sıfır): Deniz seviyesi, başlangıç çizgisi, 0^\circ\text{C} veya kâr-zarar durumundaki başa baş noktası 0 kabul edilir.
- Pozitif İşaretli (+) İfadeler: Sıfırın üstü, deniz seviyesinin üstü, ileri yön, kâr, gelir, sıcaklık artışı, yukarısı.
- Negatif İşaretli (-) İfadeler: Sıfırın altı, deniz seviyesinin altı, geri yön, zarar, borç, sıcaklık düşüşü, derinlik.
- Mesafe ve Fark Hesapları: İki derinlik veya yükseklik arasındaki fark sorulduğunda büyük değerden küçük değer çıkarılır: \text{Fark} = \text{Büyük Sayı} - \text{Küçük Sayı}.
Uyarı: İki eksi işareti yan yana geldiğinde (örneğin bir sayıdan negatif bir sayı çıkarılırken) işaretler pozitife dönüşür: 10 - (-5) = 10 + 5 = 15.
Sık Yapılan Hatalar
Temel Kavramlar ve Yanılgılar:
Sık Yapılan Hatalar:
Çıkarma İşleminde Çıkan Sayının İşaretini Değiştirmeyi Unutmak
- Yanlış: (-6) - (-9) = -15
- Doğru: (-6) - (-9) = (-6) + (+9) = +3
- Neden Yanlış: Çıkarma işlemi toplama işlemine dönüştürülürken çıkan sayının işareti mutlaka tersine çevrilmelidir.
Parantezsiz Üs Alırken Eksi İşaretini Parantez İçindeymiş Gibi Düşünmek
- Yanlış: -4^2 = +16
- Doğru: -4^2 = -(4 \cdot 4) = -16, ancak (-4)^2 = (-4) \cdot (-4) = +16
- Neden Yanlış: Parantez olmadığında üs sadece sayıya aittir, önündeki negatif işareti kapsamaz.
Zıt İşaretli İki Sayıyı Toplarken Mutlak Değeri Büyük Olanın İşaretini Unutmak
- Yanlış: (-15) + (+8) = +7
- Doğru: (-15) + (+8) = -7
- Neden Yanlış: Mutlak değeri büyük olan sayı -15 olduğu için sonucun işareti eksi (-) olmak zorundadır.
Özet Tablo
| İşlem Tipi | İşaret Durumu | İzlenecek Kural | Örnek |
|---|---|---|---|
| Toplama | Aynı İşaretli | Mutlak değerler toplanır, ortak işaret verilir. | (-5) + (-3) = -8 |
| Toplama | Zıt İşaretli | Mutlak değeri büyükten küçük çıkarılır, büyüğün işareti verilir. | (-10) + (+6) = -4 |
| Çıkarma | Herhangi bir durum | Çıkanın işareti değiştirilir ve işlem toplamaya dönüştürülür. | (+4) - (-7) = +11 |
| Çarpma / Bölme | Aynı İşaretli | Sonucun işareti daima pozitif (+) olur. | (-8) \cdot (-2) = +16 |
| Çarpma / Bölme | Zıt İşaretli | Sonucun işareti daima negatif (-) olur. | (+20) \div (-4) = -5 |
Sıkça Sorulan Sorular
1. Sıfır (0) sayısı pozitif midir yoksa negatif midir?
Sıfır sayısı ne pozitif ne de negatiftir. İşaretsiz (nötr) bir tam sayıdır ve sayı doğrusunda pozitif tam sayılar ile negatif tam sayıları ayıran başlangıç noktasıdır.
2. İki negatif tam sayının çarpımı neden pozitif eder?
Çarpma işlemi yön ve kat değişimi olarak düşünüldüğünde, bir sayıyı -1 ile çarpmak onu sayı doğrusunda ters yöne çevirmek anlamına gelir. Negatif bir sayıyı tekrar negatif bir sayıyla çarpmak yönü iki kez tersine çevirdiği için sonuç pozitif yöne (+) döner.
3. Tam sayılarla yapılan problemlerde işlem önceliği sırası nasıldır?
İşlem yaparken sırasıyla:
- Üslü niceliklerin değerleri hesaplanır.
- Parantez içindeki işlemler yapılır.
- Çarpma ve bölme işlemleri (soldan sağa doğru sırayla) tamamlanır.
- Toplama ve çıkarma işlemleri (soldan sağa doğru sırayla) tamamlanır.
Tam sayılarla dört işlem ve problem çözümü konusunu pekiştirmek adına 7. sınıf seviyesine uygun daha zor veya kazanım odaklı yeni ödev soruları hazırlamamı ister misin?