Ortaokul Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Görsel Destekli ve Tablo Halinde Anlatım

Ortaokul Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Görsel Destekli ve Tablo Halinde Anlatım

Ortaokul Fiilimsiler (İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil) Konu Anlatımı ve Kodlama Tablosu

Kısaca Fiilimsi Nedir?

Fiilimsiler (eylemsiler); fiil kök veya gövdelerine getirilen özel yapım ekleriyle türetilen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan ancak fiil gibi olumsuzluk eki (-ma / -me) alabilen sözcüklerdir. Kip ve şahıs eki almadıkları için çekimli fiil sayılmazlar.


İçindekiler

  1. Fiilimsilerin Temel Özellikleri
  2. İsim-Fiil (Ad-Fiil) ve Kodlaması
  3. Sıfat-Fiil (Ortaç) ve Kodlaması
  4. Zarf-Fiil (Ulaç / Bağ-Fiil) ve Kodlaması
  5. Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu
  6. Önemli Kurallar ve Kalıplaşmış İsimler
  7. Özet Tablo
  8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsilerin Temel Özellikleri

Fiilimsileri cümle içinde kolayca tanımak için şu 5 temel kuralı bilmeniz yeterlidir:

  • Fiil kök veya gövdesinden türetilirler: İsim köklerine fiilimsi ekleri getirilemez.
  • Kip ve şahıs eki almazlar: Yüklemdeki gibi haber veya dilek kipleriyle çekimlenmezler.
  • Olumsuzluk eki alabilirler: Fiiller gibi -ma / -me olumsuzluk ekini alabilirler.
  • Yan cümlecik kurarlar: Bulundukları cümlede yan cümlenin yüklemi olurlar.
  • İsim çekim eklerini alabilirler: İsim-fiiller durum, iyelik ve çoğul eklerini alabilir.

:light_bulb: Pro Tip: Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için sözcüğe olumsuzluk eki (-ma / -me) getirmeyi deneyin. Eğer olumsuz yapılabiliyor ve kip eki taşımıyorsa o sözcük fiilimsidir.


2. İsim-Fiil (Ad-Fiil) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine gelerek fiillerin adını oluşturan sözcüklerdir. Cümlede isim gibi görev yaparlar.

  • Ezber Kodlaması: MAŞMAK
Ek Kalıbı Değişen Biçimleri Cümle İçi Örnek
-ma -ma / -me Kitap okuma saatini sabırsızlıkla bekliyordu.
-ış -ış / -iş / -uş / -üş Kuşların uçuşu harika bir görsel şölendi.
-mak -mak / -mek Düzenli spor yapmak sağlığı korur.

:warning: Uyarı: İsim-fiil eki olan -ma / -me ile olumsuzluk eki olan -ma / -me karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk eki cümleye “yapmama” anlamı katar.


3. Sıfat-Fiil (Ortaç) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümlede sıfat (niteleme) görevi üstlenen sözcüklerdir. Genellikle kendisinden sonra gelen ismi nitelemeyle görevlidirler.

  • Ezber Kodlaması: ANASI MEZAR DİKECEK MİŞ
Ek Kalıbı Değişen Biçimleri Cümle İçi Örnek
-an -an / -en Koşan çocuk birden yere düştü.
-ası -ası / -esi Yıkılası duvarlar arasına sıkıştık.
-maz -maz / -mez Dönülmez akşamın ufkundayız.
-ar -ar / -er / -ır / -ir Bilinir bir yöntemle soruyu çözdü.
-dık -dık / -dik / -duk / -dük Tanıdık yüzlerle karşılaşmak güzeldi.
-acak -acak / -ecek Gelecek hafta sınav sonuçları açıklanacak.
-mış -mış / -miş / -muş / -müş Kurumuş yapraklar yollara saçılmıştı.

:light_bulb: Adlaşmış Sıfat-Fiil: Sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır.
Örnek: “Gelen insanlara çay ikram etti.” (Sıfat-Fiil) \rightarrow “Gelenlere çay ikram etti.” (Adlaşmış Sıfat-Fiil)


4. Zarf-Fiil (Ulaç / Bağ-Fiil) ve Kodlaması

Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümleyi zaman veya durum yönünden tamamlayan sözcüklerdir. Yükleme sorulan “Nasıl?” (Durum) veya “Ne zaman?” (Zaman) sorularına yanıt verirler.

  • Ezber Kodlaması: Kenyalı Asya ince ipi arayıp madan dağında remezse…
Ek Kalıbı Anlam Katkısı Cümle İçi Örnek Soru
-arak / -erek Durum Gülerek içeri girdi. Nasıl girdi?
-ip / -ıp / -up / -üp Durum / Zaman Ödevini bitirip yattı. Nasıl / Ne zaman yattı?
-ince / -ince Zaman Zili duyunca sınıfa koştu. Ne zaman koştu?
-iken (-ken) Zaman Yolda yürürken arkadaşını gördü. Ne zaman gördü?
-madan / -meden Durum Hiç durmadan çalışıyordu. Nasıl çalışıyordu?
-dığında / -diğinde Zaman Eve vardığında hava kararmıştı. Ne zaman kararmıştı?
-r … -mez Zaman Kapı açılır açılmaz içeri daldı. Ne zaman daldı?

5. Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu

Özellik İsim-Fiil (Ad-Fiil) Sıfat-Fiil (Ortaç) Zarf-Fiil (Bağ-Fiil)
Kodlama Şifresi MAŞMAK ANASI MEZAR DİKECEK MİŞ Kenyalı Asya…
Cümledeki Görevi İsim Sıfat (Niteleme) Zarf (Durum / Zaman)
İsim Çekim Eki Alır mı? Evet alabilir Adlaşınca alabilir Genellikle almaz
Sık Sorulan Sorular Ne? Neyi? Kim? Nasıl isim? Hangi isim? Nasıl? Ne zaman?

6. Önemli Kurallar ve Kalıplaşmış İsimler

A) Kalıcı İsim Tuzağı

Fiilimsi eki aldığı halde eylem anlamını tamamen yitirip bir nesnenin veya kavramın somut adı olan sözcükler fiilimsi değildir.

  • :cross_mark: Fiilimsi Değil (Kalıcı İsim): Bakkaldan iki adet ekmek al. / Dondurma çok soğuktu. / Çakmak gazı bitti.
  • :white_check_mark: Fiilimsi: Tarlaya tohum ekmek sabır ister. / Sütü dondurma işlemi tamamlandı.

B) Çekimli Fiil ile Sıfat-Fiil Farkı

-ar, -maz, -ecek, -miş gibi ekler hem kip eki hem de sıfat-fiil eki olarak kullanılabilir.

  • Çekimli Fiil (Kip Eki): Gelecek yıl buraya yeni bir okul yapılacak. (Zaman bildirir, yüklemdir)
  • Sıfat-Fiil: Yapılacak işleri listeye yazdı. (İsmi niteler: Nasıl iş? \rightarrow Yapılacak iş)

7. Özet Tablo

Fiilimsi Türü Ana Ekler Kritik Soru / Yöntem Örnek Sözcük
İsim-Fiil -ma, -ış, -mak Eylemin adıdır okuma, bakış, yazmak
Sıfat-Fiil -an, -ası, -maz, -ar, -dık, -acak, -mış İsme “Nasıl?” sorusu sorulur kırılan, tanıdık, sararmış
Zarf-Fiil -ken, -alı, -ince, -ip, -arak, -madan Fiile “Nasıl / Ne zaman?” sorulur koşarak, gelince, gülüp

8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsiler kip ve şahıs eki alabilir mi?
Hayır. Fiilimsiler fiil kök veya gövdesinden türese de fiil çekim ekleri olan kip (zaman/dilek) ve şahıs eklerini kesinlikle alamazlar.

2. Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar yan cümle mi vardır?
Evet. Cümle bilgisi konularında bir cümldeki fiilimsi sayısı, o cümledeki yan cümle (yan cümlecik) sayısına doğrudan eşittir.

3. Zarf-fiil eki alan sözcükler adlaşır mı?
Hayır. Sıfat-fiiller niteledikleri isim düştüğünde adlaşmış sıfat-fiil olurlar ancak zarf-fiillerde adlaşma durumu görülmez.


Bu konu anlatımını pekiştirmek için LGS tarzı örnek sorular çözmek veya karışık cümleler üzerinde fiilimsi bulma alıştırması yapmak ister misin?