Ortaokul Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Akılda Kalıcı Pratik Taktikler ve Kısa Yollar
Ortaokul Fiilimsiler: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil Bulma Pratik Taktikleri
Önemli Noktalar
- Fiilimsiler fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle türetilir; kip ve şahıs eki almazlar.
- Tüm fiilimsi türleri olumsuzluk eki olan -ma / -me ekini alabilir.
- Kodlamalar (kod adları) sayesinde ekleri ezberlemek yerine cümle içinde görevini saniyeler içinde tespit edebilirsiniz.
Fiilimsi (Eylemsi); fiil kök veya gövdelerine belirli eklerin getirilmesiyle oluşan, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan, fiil anlamını tamamen kaybetmeyen ancak çekimli fiil gibi zaman ve şahıs bildirmeyen sözcüklerdir.
İçindekiler
- Fiilimsi Bulmanın 3 Altın Adımı
- İsim-Fiil Bulma Kısa Yolları ve “Mayışmak”
- Sıfat-Fiil Bulma Kısa Yolları ve “Anası Mezar Dikecekmiş”
- Zarf-Fiil Bulma Kısa Yolları
- Çekimli Fiil ile Fiilimsi Ayrımı
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
1. Fiilimsi Bulmanın 3 Altın Adımı
Cümlede fiilimsiyi hızlıca bulmak için şu mantık sırasını izleyin:
- Yüklemi ve çekimli fiilleri eleyin: Şahıs (ben, sen, o) ve zaman/kip eki almış sözcükler fiilimsi olamaz.
- Olumsuzluk eki (-ma/-me) testini uygulayın: Kalan sözcüklerden hangisine -ma / -me olumsuzluk eki getirilebiliyorsa o sözcük fiil kökenlidir.
- Cümledeki görevine bakın: Olumsuzluk eki alan bu sözcük cümlede isim, niteleme sıfatı veya durum/zaman zarfı olarak mı kullanılmış?
Pratik İpucu: Bir sözcük hem olumsuzluk eki alabiliyor hem de üzerinde yüklem kipi (zaman/dilek eki) taşımıyorsa kesinlikle fiilimsidir.
2. İsim-Fiil Bulma Kısa Yolları ve “MaYışMaK”
Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümle içinde isim yapan eklerdir.
- Şifre / Kodlama: Ma - Y - ış - Ma - K (
-ma / -me,-ış / -iş / -uş / -üş,-mak / -mek)
Örnekler:
- Kitap okumayı alışkanlık haline getirdi. (okuma-y-ı)
- Kuşların uçuşunu izlemek huzur verir. (uç-uş-u-n-u)
- En büyük hayali yazazar olmaktı. (ol-mak-tı)
Dikkat (Kalıcı İsim Tuzağı): İsim-fiil eki aldığı halde zamanla bir nesnenin veya kavramın somut adı haline gelen sözcükler fiilimsi özelliğini kaybeder.
- Fiilimsi: Bahçeye fidan dikmek için kazma getirdi.
- Kalıcı İsim: Bahçedeki kazma kaybolmuş. (Somut alet adı)
- Diğer Kalıcı İsim Örnekleri: Sarma, dolma, dondurma, ekmek, giriş, çıkış, çakmak.
3. Sıfat-Fiil Bulma Kısa Yolları ve “Anası Mezar Dikecekmiş”
Fiilleri cümle içinde sıfat (isimleri niteleyen/belirten sözcük) görevine getiren eklerdir.
- Şifre / Kodlama: An - a - sı - Me - za - r - Di - k - e - ce - k - miş
- Ekler:
-an / -en,-ası / -esi,-maz / -mez,-ar / -er,-dık / -dik / -duk / -dük,-acak / -ecek,-mış / -miş / -muş / -müş
Örnekler:
- Coşan dere yatağından taştı. (Hangi dere? Coşan dere)
- Görünmez kaza dedikleri bu olsa gerek. (Nasıl kaza? Görünmez kaza)
- Tanıdık yüzlerle karşılaşınca sevindi. (Nasıl yüzler? Tanıdık yüzler)
Pratik İpucu (Adlaşmış Sıfat-Fiil): Sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır. Ancak sözcük halen sıfat-fiildir.
- Normal Sıfat-Fiil: Gelen öğrenciler içeri girsin.
- Adlaşmış Sıfat-Fiil: Gelenler içeri girsin. (Yine sıfat-fiildir!)
4. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç) Bulma Kısa Yolları
Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümleyi durum veya zaman yönünden tamamlayan fiilimsilerdir.
- Yaygın Kodlama: Kenyalı emtia asiyelim ince ipi araklamadan…
- Ekler:
-ken,-alı / -eli,-madan / -meden,-ince / -ince,-ip / -ıp / -up / -üp,-arak / -erek,-dıkça / -dikçe,-e...-e,-r...-mez,-casına / -cesine,-dığında / -diğinde.
Zarf-Fiil Bulma Soruları:
Zarf-fiili bulmak için yükleme şu iki sorudan birini sorun:
- Nasıl? \rightarrow Durum Zarf-Fiili verir.
- Ne zaman? \rightarrow Zaman Zarf-Fiili verir.
Örnekler:
- Koşarak içeri girdi. (Nasıl girdi? \rightarrow Koş-arak - Durum)
- Zile basınca kapı açıldı. (Ne zaman açıldı? \rightarrow Bas-ınca - Zaman)
- Güle oynaya evlerine döndüler. (Nasıl döndüler? \rightarrow Gül-e oyn-a - Durum)
5. Çekimli Fiil ile Fiilimsi Ayrımı
Özellikle sıfat-fiil ekleri (-r, -maz, -ecek, -miş) ile haber kipleı (zaman ekleri) şekil olarak aynıdır. Bunları karıştırmamak için aşağıdaki farklara dikkat edin:
| Özellik | Çekimli Fiil | Sıfat-Fiil (Fiilimsi) |
|---|---|---|
| Cümledeki Görevi | Yüklem olur (zaman/şahıs bildirir) | İsimleri niteler (Sıfat olur) |
| Şahıs Eki Alır mı? | Evet (Gel-di-m) | Hayır (Gel-en çocuk) |
| Örnek 1 | Gelecek hafta yeni bir araba alacak. (Zaman eki/Yüklem) | Alacak eşyaları kutulara koyduk. (Sıfat-fiil) |
| Örnek 2 | Sınavı geçince yüzü gülmüş. (Zaman eki/Yüklem) | Yüzü gülmüş insanlara rastladık. (Sıfat-fiil) |
6. Özet Tablo
| Fiilimsi Türü | Kodlama | En Çok Kullanılan Ekler | Cümledeki Başlıca Görevi |
|---|---|---|---|
| İsim-Fiil | MaYışMaK | -ma, -ış, -mak |
İsim olma, fiil adlandırması |
| Sıfat-Fiil | Anası Mezar Dikecekmiş | -an, -ası, -maz, -ar, -dık, -acak, -mış |
İsimleri niteleme (Sıfat) |
| Zarf-Fiil | Kenyalı emtia… | -ken, -alı, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e |
Yüklemi zaman/durum yönünden belirtme |
7. Sıkça Sorulan Sorular
1. Fiilimsi ekleri yapım eki midir, çekim eki midir?
Tüm fiilimsi ekleri fiilden isim türeten yapım ekleridir. Dolayısıyla fiilimsilerin tamamı türemiş sözcük kabul edilir.
2. Fiilimsi olan bir sözcük cümlenin yüklemi olabilir mi?
Evet, fiilimsiler ek-fiil (-dir, -idi, -imiş) alarak cümlenin yüklemi olabilirler. Örneğin: “En sevdiği şey kitap okumaktır.” cümlesinde “okumaktır” sözcüğü isim-fiildir ve yüklemdir.
3. “Değil” veya olumsuzluk eki fiilimsiyi etkiler mi?
Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma / -me) alabilirler (örneğin: okumamak, görmeyen, bilmeyerek). Bu durum onların fiilimsi olma özelliğini değiştirmez.
Sıfat-fiil ile çekimli fiil ayrımını pekiştirmek için 3 soruluk mini bir pratik testi hazırlamamı ister misin?