Ortaokul Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Adım Adım Nasıl Çözülür Detaylı Anlatım

Ortaokul Fiilimsiler Isim Fiil Sıfat Fiil Zarf Fiil Bulma Adım Adım Nasıl Çözülür Detaylı Anlatım

Ortaokul Fiilimsiler: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil Bulma Rehberi

Temel Kavramlar

  • Fiilimsi (Eylemsi): Fiil kök veya gövdelerine özel ekler getirilerek türetilen; cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
  • Çekimsiz Yapı: Fiilimsiler fiil anlamını tamamen kaybetmez ancak kip ve şahıs ekleri alamazlar.
  • Yan Cümlecik: Cümlede fiilimsinin bulunduğu kısım yan cümlecik oluşturur ve cümlenin ögelerinde farklı görevler üstlenir.

Fiilimsi (eylemsi), fiil kök veya gövdelerine getirilen yapım ekleriyle oluşturulan, eylem anlamını korumakla birlikte cümlede isim, sıfat veya zarf olarak görev yapan kelimelerdir. Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma / -me) alabilir ancak kip ve şahıs eki alarak yüklem oluşturmazlar.


İçindekiler

  1. Fiilimsi Bulma Adımları (3 Adımlı Yöntem)
  2. İsim-Fiil (Ad-Fiil) Özellikleri ve Ekleri
  3. Sıfat-Fiil (Ortaç) Özellikleri ve Ekleri
  4. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç) Özellikleri ve Ekleri
  5. Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu
  6. Kalıplaşmış İsim ve Çekimli Fiil Tuzakları
  7. Özet Tablo
  8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsi Bulma Adımları (3 Adımlı Yöntem)

Sorularda fiilimsi ararken şu üç adımı sırasıyla uygulamak en hızlı ve doğru sonuca ulaştırır:

Adım 1 — Çekimli Fiilleri ve Yüklemleri Ele
Cümledeki zaman eki (-dı, -ecek, -er) veya dilek eki (-se, -meli) ile şahıs eki almış yüklemleri tespit edin ve fiilimsi araması dışında tutun.

Adım 2 — İsim Köklerini Ele
Fiil kökü olmayan (mek/mak eki alamayan) tüm isim, sıfat, zamir ve edat türündeki kelimeleri çizin. Fiilimsi sadece fiil kök veya gövdelerinden türeyebilir.

Adım 3 — Olumsuzluk Testi ve Ek Kontrolü Yapın
Kalan fiil kökenli sözcüklere olumsuzluk eki (-ma / -me) getirin. Sözcük olumsuz yapılabiliyor ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılıyorsa fiilimsidir.

:light_bulb: İpucu: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa, o cümlede o sayıda yan cümlecik bulunur.


2. İsim-Fiil (Ad-Fiil) Özellikleri ve Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek eylemin adını oluşturan fiilimsilerdir. İsim durum eklerini, iyelik eklerini ve çoğul eklerini alabilirler.

  • İsim-Fiil Ekleri: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek (Kodlama: MA-IŞ-MAK)

Örnekler:

  • Okuma alışkanlığı kazanmak bireysel gelişimi destekler. (oku-ma)
  • Kitap okuyuşu herkesin dikkatini çekti. (oku-yuş)
  • Düzenli olarak çalışmak başarıyı getirir. (çalış-mak)

:warning: Uyarı: Olumsuzluk eki olan -ma / -me ile isim-fiil eki olan -ma / -me birbiriyle karıştırılmamalıdır. Olumsuzluk eki eylemin yapılmadığını bildirir.


3. Sıfat-Fiil (Ortaç) Özellikleri ve Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümle içerisinde sıfat görevinde kullanılan kelimelerdir. Genellikle kendisinden sonra gelen ismi niteleme işlevi görürler.

  • Sıfat-Fiil Ekleri: -an / -en, -ası / -esi, -mez / -maz, -ar / -er, -dik / -dik / -duk / -dük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -muş / -müş (Kodlama: AN-ASI-MEZ-AR-DİK-ECEK-MİŞ)

Örnekler:

  • Koşan çocuklar parka doğru ilerledi. (Nasıl çocuk? \rightarrow Koşan çocuk)
  • Dönülmez akşamın ufkundayız. (Nasıl akşam? \rightarrow Dönülmez akşam)
  • Tanıdık yüzlerle karşılaşmak bizi mutlu etti. (Nasıl yüzler? \rightarrow Tanıdık yüzler)

Adlaşmış Sıfat-Fiil

Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil ismin yerine geçer ve adlaşmış sıfat-fiil adını alır.

  • Örnek: Gelenler içeri buyur edildi. (Gelen insanlar \rightarrow Gelenler)

4. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç) Özellikleri ve Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yükleme sorulan “Nasıl?” (durum) ve “Ne zaman?” (zaman) sorularına yanıt verirler.

  • Zarf-Fiil Ekleri: -ken, -alı / -eli, -asıya / -esiye, -e ... -e, -ip / -ip / -up / -üp, -arak / -erek, -r ... -maz, -madan / -meden, -dığında / -diğinde, -meksizin / -maksızın, -casına / -cesine

Örnekler:

  • Soruları düşünerek cevapladı. (Nasıl cevapladı? \rightarrow Düşünerek / Durum anlamı)
  • Zile basar basmaz içeri girdi. (Ne zaman girdi? \rightarrow Basar basmaz / Zaman anlamı)
  • Ders çalışırken müzik dinlemeyi sevmez. (Ne zaman sevmez? \rightarrow Çalışırken / Zaman anlamı)

5. Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu

Özellik İsim-Fiil (Ad-Fiil) Sıfat-Fiil (Ortaç) Zarf-Fiil (Bağ-Fiil)
Formül Ekleri -ma, -ış, -mak -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş -ken, -alı, -ip, -erek, -diğinde, -madan
Cümledeki Görevi İsim (Özne, Nesne vb.) Niteleme Sıfatı / Adlaşmış Sıfat Durum veya Zaman Zarfı
Cümleye Kattığı Anlam Eylemin adı Nesnenin niteleyicisi Durum (“Nasıl?”), Zaman (“Ne zaman?”)
Çekim Eki Alma Durumu İsim çekim eklerini alır İsim çekim eklerini alabilir Genellikle çekim eki almaz
Örnek Kullanım Yürüyüş yapmak sağlığa yararlıdır. Çalışan öğrenci başarılı olur. Güle oynaya eve döndüler.

6. Kalıplaşmış İsim ve Çekimli Fiil Tuzakları

Sınavlarda ve soru bankalarında fiilimsilerle ilgili en sık yapılan hatalar iki ana grupta toplanır:

1. Kalıplaşmış İsimler (Fiilimsi Sayılmayanlar)

Fiilimsi eklerini aldığı halde zamanla bir nesnenin, kavramın veya yiyeceğin kalıcı adı haline gelmiş sözcükler fiilimsi kabul edilmez. Olumsuzluk eki (-ma / -me) alamazlar.

  • Kalıplaşmış İsim: Yaz aylarında dondurma tüketimi artar. (Fiilimsi değil, kalıcı isimdir)
  • İsim-Fiil: Sütü dondurma işlemi saatlerce sürdü. (Fiilimsimdir, olumsuzu: dondurmama)
  • Diğer Kalıcı İsim Örnekleri: Ekmek, sarma, dolma, çakmak, danışma, giriş, dolmuş, uçurtma.

2. Çekimli Fiil ve Sıfat-Fiil Karışıklığı

-ar, -er, -mez, -maz, -ecek, -acak, -miş, -mış ekleri hem zaman/kip eki hem de sıfat-fiil eki olarak kullanılabilir.

  • Çekimli Fiil (Yüklem): Gelecek hafta yeni evine taşınacak. (Zaman eki, fiilimsi değil)
  • Sıfat-Fiil: Taşınacak eşyaları kolilere yerleştirdik. (Hangi eşyalar? \rightarrow Taşınacak eşyalar / Sıfat-fiil)

7. Özet Tablo

Fiilimsi Türü En Çok Kullanan Ekler Ayırt Etici Soru / Yöntem Örnek Kelime
İsim-Fiil -ma, -ış, -mak “Ne?” / Eylemin ismi mi? yazma, bakış, görmek
Sıfat-Fiil -an, -dik, -ecek, -miş “Hangi?” / “Nasıl?” + İsim kırılan, bilindik, gelecek
Zarf-Fiil -ip, -erek, -diğinde, -meden “Nasıl?” / “Ne zaman?” + Fiil koşarak, gelince, durmaksızın

8. Sıkça Sorulan Sorular

1. Fiilimsiler fiil çekim eki alabilir mi?
Hayır. Fiilimsiler haber (zaman) veya dilek kiplerini ve şahıs eklerini alamazlar. Sadece fiilimsilerden isim-fiiller ve sıfat-fiiller isim çekim eklerini (hal, iyelik, çoğul ekleri) alabilir.

2. Fiilimsi eki almış her kelime fiilimsi midir?
Hayır. Eğer sözcük somut bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelmişse (örneğin: kavurma, kazma, dolmuş) fiilimsi özelliğini yitirir ve kalıcı isim olur.

3. Bir cümlede birden fazla fiilimsi bulunabilir mi?
Evet. Bir cümlede birden fazla aynı veya farklı türde fiilimsi yer alabilir. Her fiilimsi ayrı bir yan cümlecik oluşturur.


Verilen metinlerdeki fiilimsileri birlikte belirleyeceğimiz 5 soruluk bir pratik alıştırması yapmak ister misin?