- Aşağıda farklı ortamlara gönderilen ışınlar gösterilmiştir.
Ortamların yoğunlukları siralaması A > B> C olduğuna göre işınların kırıldıktan sonra izlediği yollarn
çiziniz.
Işik
kaynağı
Gözlük
Buna göre kutu arkasındaki merceği çizerek altına hangi tür mercek olduğunu yazınız.1mercek
Güvenlik aynası
A ortamı - Aşağıda kutu arkasında bulunan merceklere paralel işınlar gönderilmiştir. Bu işınların izlediği yollar şekilde
verilmiştir.
B ortamı - Aşağağıda günlük hayatta kullanilan eşyalar verilmiştir.
Dişçi aynası
Bu esyalar içerisinde mercek kullanılanları daire içine alınız.
Teleskop
Asal
eksen
Dürbün
Kamera
Büyüteç
3 ortamı
Fotoğraf makinesi
Cortamı
Makyaj aynası
Projeksiyon
1. Soru: Farklı Ortamlarda Işığın Kırılması
KULLANILAN KURAL:
- Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçen ışık ışınları normale yaklaşarak kırılır.
- Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçen ışık ışınları normalden uzaklaşarak kırılır.
- Yoğunluk sıralaması: A > B > C
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Sol Şeklin Çözümü (A Ortamından B Ortamına Geçiş)
- Ortamların Yoğunluğu: A > B olduğu için ışık çok yoğun (A) ortamdan az yoğun (B) ortama geçmektedir.
- İzleyeceği Yol: Işık kırılmaya uğradığında kesikli çizgiyle gösterilen doğrultusundan saparak normalden (N) uzaklaşır (yani yüzeye daha çok yaklaşacak şekilde sağa doğru bükülür).
Adım 2 — Sağ Şeklin Çözümü (C Ortamından B Ortamına Geçiş)
- Ortamların Yoğunluğu: B > C olduğu için ışık az yoğun (C) ortamdan çok yoğun (B) ortama geçmektedir.
- İzleyeceği Yol: Işık kırılmaya uğradığında kesikli çizgiyle gösterilen doğrultusundan saparak normale (N) yaklaşır (yani normal çizgisine doğru yukarı yönlü bükülür).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- Sol kutu (A \rightarrow B): Işın normalden (N) uzaklaşacak şekilde kırılır.
- Sağ kutu (C \rightarrow B): Işın normale (N) yaklaşacak şekilde kırılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2. Soru: Mercek Türlerinin Belirlenmesi
KULLANILAN KURAL:
- Asal eksene paralel gelen ışınları bir noktada toplayan (yakınsayan) merceklere İnce Kenarlı (Yakınsak) Mercek denir.
- Asal eksene paralel gelen ışınları bir noktadan çıkıyormuş gibi dağıtan (ıraksayan) merceklere Kalın Kenarlı (Iraksak) Mercek denir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — 1. Kutunun Analizi (Sol)
- Gelen paralel ışınlar mercekten geçtikten sonra asal eksenden uzaklaşarak dağılmıştır.
- Işığı dağıtma özelliği kalın kenarlı merceğe aittir.
- Mercek Türü: Kalın Kenarlı Mercek (Iraksak Mercek)
- Çizim: Ortası ince, kenarları kalın olan mercek sembolü (içe doğru kıvrık veya uçlarında ters oklar olan çizim) yapılır.
Adım 2 — 2. Kutunun Analizi (Sağ)
- Gelen paralel ışınlar mercekten geçtikten sonra asal eksen üzerinde bir odak noktasında toplanmıştır.
- Işığı toplama özelliği ince kenarlı merceğe aittir.
- Mercek Türü: İnce Kenarlı Mercek (Yakınsak Mercek)
- Çizim: Ortası şişkin, kenarları ince olan mercek sembolü (dışa doğru bombeli veya uçlarında düz oklar olan çizim) yapılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- 1. Mercek (Sol): Kalın Kenarlı Mercek
- 2. Mercek (Sağ): İnce Kenarlı Mercek
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3. Soru: Günlük Hayatta Mercek Kullanılan Araçlar
KULLANILAN KURAL: Mercekler ışığı kırarak görüntü oluşturan saydam optik araçlardır; aynalar ise ışığı yansıtarak görüntü oluşturur.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Aynayla Çalışan Araçların Tespiti (Mercek Kullanılmayanlar)
- Dişçi aynası: Çukur ayna kullanılır (Mercek yok).
- Makyaj aynası: Çukur ayna kullanılır (Mercek yok).
- Güvenlik aynası: Tümsek ayna kullanılır (Mercek yok).
Adım 2 — Mercek Bulunan Optik Araçların Tespiti
- Gözlük: Görme kusurlarını düzeltmek için mercek kullanılır.
- Dürbün: Uzaktaki nesneleri büyütmek için mercek sistemi kullanılır.
- Büyüteç: İnce kenarlı mercektir.
- Teleskop: Gök cisimlerini incelemek için mercek (veya mercek-oküler sistemi) kullanılır.
- Kamera: Görüntüyü sensöre odaklamak için mercek (objektif) kullanılır.
- Fotoğraf makinesi: Işığı odaklamak için mercek sistemi kullanılır.
- Projeksiyon: Görüntüyü perdeye büyütüp yansıtmak için mercek kullanılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP (Daire İçine Alınacaklar):
- Gözlük
- Dürbün
- Büyüteç
- Teleskop
- Kamera
- Fotoğraf makinesi
- Projeksiyon
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Işığın Kırılması
- Tanım: Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesidir.
- Bu problemde: Yoğunluk farkından ötürü ışınların normale yaklaşması veya uzaklaşması kuralı uygulandı.
2. Odak Noktası (F)
- Tanım: Asal eksene paralel gelen ışınların kırıldıktan sonra toplandığı (veya uzantılarının kesiştiği) noktadır.
- Bu problemde: İnce kenarlı merceğin ışığı tek bir noktada topladığı gösterildi.
SIK YAPILAN HATALAR:
Ayna ile Mercekleri Karıştırmak
- Yanlış: Dişçi aynası veya makyaj aynasında mercek olduğunu düşünmek.
- Doğru: Aynalar ışığı yansıtır, mercekler ise ışığı kırarak geçirir.
- Neden yanlış: Aynalar saydam değildir, arkası sırlı yansıtıcı yüzeylerdir.
İnce kenarlı ve kalın kenarlı merceklerde oluşan görüntü özelliklerini (düz-ters, büyük-küçük) detaylandırmamı ister misin?
