Orta Asya’da yağmur, kar, fırtina ve şimşek gibi doğa olay-
ları, Türkleri ister istemez hayatlarını etkileyen kudretin kay-
nağına yöneltmistir. Türklerin inancıyla ilgili Bizans tarihçisi
Simocatt; “Türkler toprağı, suyu, ateşi ve havayı kutsal sa-
yarlar ve onlara saygı gösterirler. Bununla birlikte gökyüzü
ile yeri yaratan tek bir Tann’dan başka bir şeye tapmazlar.
Tanr için at., siğır ve koyun kurban ederler.” demiştir.
Bu bilgilere göre Türklerle ilgili aşağıdaki yargılardan
hangisinedlaşilamaz2
A Doğa olayları din anlayışının sekillenmesinde etkilidir.
BY Eski Türk inanciyla lslamiyet arasinda benzerlikler var-
dır.
er Tabiat varlıiklarıinı ilahi güçler ile bağdaştırmişlardır.
D) Hayvancilik faaliyetleri farklı dinlere geçişlerini kolaylaş-
tirmiştır.
E))Çok tannılı din anlayışını benimsememişlerdir.
Adım 1 — Metni Anlamak
Verilen metinde; Türklerin doğa olaylarına saygı duyduğu, toprağı, suyu, ateşi ve havayı kutsal saydığı, ancak gökyüzü ile yeri yaratan tek bir Tanrı’ya taptığı belirtiliyor. Yani eski Türk inancı tek tanrılıdır, çok tanrılı (politeist) değildir.
Adım 2 — Şıklarda Uygun Olanları İncelemek
A) Doğa olayları din anlayışının şekillenmesinde etkilidir.
Metinde doğa olaylarının Türkleri “hayatlarını etkileyen kudretin kaynağına yönelttiği” yazıyor. Bu doğru.
B) Eski Türk inancıyla İslamiyet arasında benzerlikler vardır.
Her iki inançta da tek Tanrı inancı vardır. Bu doğru.
C) Tabiat varlıklarını ilahi güçler ile bağdaştırmışlardır.
Metinde tabiat varlıklarına saygı gösterdikleri, kutsal saydıkları ama ilahi güç olarak görmedikleri anlaşılıyor. Doğa unsurları “kutsal” ancak onlar Tanrı değil. Bu yargı yanlış.
D) Hayvancılık faaliyetleri farklı dinlere geçişlerini kolaylaştırmıştır.
Metinde Tanrı için at, sığır ve koyun kurban ettiklerinden bahsediliyor, bu da hayvancılığın dinle ilişkisine işaret eder. Bu doğru.
E) Çok tanrılı din anlayışını benimsememişlerdir.
Metinde “gökyüzü ve yeri yaratan tek bir Tanrı” ifadesi çoktanrıcılığı reddeder. Bu doğru.
Adım 3 — “Ulaşılamaz” Olan Yargıyı Belirlemek
Şıklardan C seçeneği metinle çelişiyor çünkü tabiat varlıklarını ilahi güçler olarak kabul etmişler denmiyor, sadece kutsal sayıyorlar.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: C) Tabiat varlıklarını ilahi güçler ile bağdaştırmışlardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Tek Tanrıcılık: Türklerin inancı tek bir Tanrı’ya tapmayı ifade eder.
Kutsal Sayma: Doğa unsurlarına saygı gösterme, ancak onları tanrı olarak görmemek.
Hayvancılık ve Din: Kurban törenlerinde hayvanların kullanılması dinle ilişkisini güçlendirir.
İpucu: Tek tanrılı inançlarda doğa olayları kutsal kabul edilebilir, ama her doğa unsuruna tanrı denmez.
Başka bir örnekle açıklamamı ister misin? Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Sorunun Mantığı:
Metinde eski Türklerin doğa olaylarından etkilendiği, toprak, su, ateş ve havayı kutsal saydığı ve gökyüzü ile yeri yaratan tek bir Tanrı’ya inandığı söyleniyor. Buna göre:
A çıkarılabilir.
C çıkarılabilir.
E çıkarılabilir.
B de metindeki tek tanrı inancı nedeniyle desteklenebilir.
D ise metinde hayvancılık faaliyetlerinin farklı dinlere geçişi kolaylaştırdığına dair hiçbir bilgi yoktur. Bu yüzden ulaşılamaz.
Seçenek Değerlendirmesi:
A) Doğa olaylarının din anlayışını etkilemesi → Çıkarılabilir
B) Eski Türk inancı ile İslamiyet arasında benzerlikler olması → Tek Tanrı inancı bakımından çıkarılabilir
C) Tabiat varlıklarını ilahi güçlerle bağdaştırmaları → Çıkarılabilir
D) Hayvancılığın farklı dinlere geçişi kolaylaştırması → Metinde yok, ulaşılamaz
E) Çok tanrılı din anlayışını benimsememeleri → Çıkarılabilir
Çözüm Adımları:
Cevap: C) Tabiat varlıklarını ilahi güçler ile bağdaştırmışlardır.
Temel Kavramlar:
İpucu: Tek tanrılı inançlarda doğa olayları kutsal kabul edilebilir, ama her doğa unsuruna tanrı denmez.