Orta Asya Türklerinin;
I. maden işlemeciliğinde ileri gitmeleri,
II. Çinliler ile komşu olmaları,
III. atı evcilleştirmeleri
durumlarından hangileri uzak bölgelere göç etmelerini kolaylaştıran etkenler arasında yer alır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve III
E) II ve III
Türk Göçlerini Kolaylaştıran Faktörler ve Atın Evcilleştirilmesi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Orta Asya Türk göçlerinde iklim şartları ve dış baskılar göçün nedenleri arasında yer alırken; atın evcilleştirilmesi ve tekerleğin (göç arabalarının) kullanılması hareket kabiliyetini (mobiliteyi) artırarak göçü kolaylaştıran en temel unsurlardır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri Türk göçlerinin nedenleri ve göçü teknik/lojistik açıdan kolaylaştıran unsurlar yönüyle değerlendirelim:
- I. Maden işlemeciliğinde ileri gitmeleri: Maden (özellikle demir) işlemeciliği askerî teçhizat, silah yapımı ve ekonomik gelişmişlikle ilgilidir; toplumun coğrafi olarak yer değiştirmesini ve uzak mesafelere ulaşmasını doğrudan sağlayan/kolaylaştıran bir lojistik etken değildir.
- II. Çinliler ile komşu olmaları: Çin baskısı ve entrikaları Türklerin göç etmesinin bir sebebidir (nedenidir); göç sürecini teknik olarak kolaylaştıran bir araç veya etken değildir.
- III. Atı evcilleştirmeleri: Atın binek ve yük hayvanı olarak kullanılması, konargöçer Türk topluluklarına yüksek hareket kabiliyeti (mobilite ve hız) kazandırarak binlerce kilometrelik uzak coğrafyalara göç edebilmelerini doğrudan kolaylaştırmıştır.
Bu doğrultuda göç etmeyi kolaylaştıran etken yalnızca III. öncüldür.
CEVAP: C) Yalnız III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB sorularında “göçün nedenleri” (kuraklık, Çin baskısı, boylar arası mücadele) ile “göçü kolaylaştıran etkenler” (atın evcilleştirilmesi, tekerlekli araba kullanımı) sıkça karşılaştırılır. Dış baskılar göçe zorlar (nedendir), at ise göçü pratikleştirip hızlandırır (kolaylaştırıcıdır).