Soru:
2 3 5
sirler oluşturuluyor. Örnek:
Kartlarda yazan doğal sayılar pay ve pay-
dada yalnızca birer kere kullanılarak ke-
A) 7
C) 10
3’7 --gibi.
Buna göre kaç farklı basit kesir oluş-
turulabilir?
D) 12
Kartlarda yazan 2, 3, 5, 7, 9 sayılarını pay ve paydada yalnızca birer kere kullanarak kaç farklı basit kesir oluşturulabilir?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
kombinasyon: Farklı iki kart seçme sayısı için \binom{n}{k} formülü kullanılır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — İki farklı kart seçme (pay < payda olacak şekilde)
Her iki farklı kart seçimi için daha küçük olanı pay, daha büyük olanı payda yaparsak bir basit kesir elde edilir.
Bu nedenle yapılacak işlem, 5 sayıdan 2 tanesini seçmektir:
\binom{5}{2}
= $$\frac{5!}{2!(5-2)!}$$
= $$\frac{5\cdot4\cdot3!}{2!\cdot3!}$$
= $$\frac{5\cdot4}{2!}$$
= $$\frac{20}{2}$$
= $$10$$
Adım 2 — Sonuç yorumu
Seçilen her iki farklı kart, küçüğün pay, büyüğün payda olması koşuluyla tek bir basit (proper) kesir verir. Bu yüzden toplam sayımız hesaplanan değerdir.
CEVAP: 10
TEMEL KAVRAMLAR:
kombinasyon
Tanım: Sırasız seçim sayısı; \binom{n}{k}=\dfrac{n!}{k!(n-k)!}.
Bu problemde: 5 sayıdan 2’sini seçmek için kullanıldı.
basit kesir (proper fraction)
Tanım: Payın paydadan küçük olduğu kesir.
Bu problemde: Her seçilen iki sayıdan küçüğü pay, büyüğü payda yapılarak elde edildi.
SIK YAPILAN HATALAR:
Tüm sıralamaları saymak
Yanlış: Pay ve payda sırası önemliymiş gibi tüm (5·4)=20 ihtimali saymak.
Doğru: Bir çift sayı seçildiğinde sadece küçüğü pay, büyüğü payda alındığı için her çift bir kesir verir; bu nedenle \binom{5}{2} kullanılmalı.
Neden yanlış: Böyle sayarsanız aynı iki sayıdan hem a/b hem de b/a’yı sayarsınız; yalnızca pay<payda istendiği için bunlardan yalnızca biri geçerlidir.
Düzeltme: İki sayı seçimi için kombinasyon kullan.