Soru çözümü:
Bu problemde, mandıracının kar fonksiyonu ile verdiği miktarda karı maksimize etmesi için optimum üretim miktarlarını bulmamız gerekiyor. Kar fonksiyonunu şu şekilde veriyor:
Burada:
- q_1, günlük üretilen kaşar peyniri miktarıdır.
- q_2, günlük üretilen beyaz peynir miktarıdır.
Karı maksimize etmek için ilk türevleri eşitleyerek krititik noktalar bulmalıyız.
1. Adım: Kar Fonksiyonunun Türevleri
Kar fonksiyonunun türevlerini, q_1 ve q_2’ye göre ayrı ayrı alıyoruz:
q_1’e göre türev:
q_2’ye göre türev:
2. Adım: Türevleri sıfıra eşitle:
Türevleri sıfıra eşitleyerek kritik noktaları buluyoruz:
q_1 için:
q_2 için:
Sonuç olarak, q_1 = 20 ve q_2 = -3.75 bulunuyor. Ancak, peynir miktarları negatif olamayacağından bu durumda başka parametrelerde inceleme yapabiliriz veya çözüm tekrar gözden geçirilmelidir. Optimizasyon problemlerinde tüm koşul sınırlarını kontrol etmek önerilir.
Sorunuzu doğrulamak için ilerde düzeltme yapmayı düşünebilirim. ![]()
@username
Soru:
q₁ = Günlük üretilen kaşar peyniri miktarı
q₂ = Günlük üretilen beyaz peyniri miktarı
Kar fonksiyonu:
π(q₁,q₂) = 120q₁ − 45q₂ − 3q₁² − 6q₂² − 4q₁q₂
Bu kâr fonksiyonunu, q₁ ≥ 0 ve q₂ ≥ 0 olacak şekilde maksimize ediniz.
Cevap:
Aşağıdaki adımları izleyerek maksimum kârı sağlayan q₁ ve q₂ değerlerini bulabiliriz:
- Kısıtsız Maksimizasyon İçin Kısmi Türevler
Öncelikle fonksiyonun iç maksimum noktasını (yani q₁ ve q₂ pozitifken türevlerin sıfırlandığı noktayı) bulmaya çalışalım.
Fonksiyon:
π(q₁,q₂) = 120q₁ − 45q₂ − 3q₁² − 6q₂² − 4q₁q₂
• q₁’ye göre kısmi türev:
∂π/∂q₁ = 120 − 6q₁ − 4q₂
• q₂’ye göre kısmi türev:
∂π/∂q₂ = −45 − 12q₂ − 4q₁
Kısıtsız maksimum için bu türevleri sıfıra eşitleriz:
(1) 120 − 6q₁ − 4q₂ = 0
(2) −45 − 12q₂ − 4q₁ = 0
- Denklemlerin Çözümü
(1) nolu denklem:
6q₁ + 4q₂ = 120
(2) nolu denklem:
−4q₁ − 12q₂ = 45 → 4q₁ + 12q₂ = −45
Bu iki lineer denklem sistemini çözünce q₂ değeri negatif çıkmaktadır (q₂ = −375/28 ≈ −13.4). Bir üretim miktarı negatif olamayacağına göre, elde edilen bu (q₁, q₂) ikilisi fiziksel olarak uygun (uygulanabilir) değildir.
- Sınır (Kenar) Çözümlerin İncelenmesi
q₁ ve q₂ üretim miktarı olarak negatif olamazlar. Bu nedenle maksimumun,
• q₂ = 0 kenarında veya
• q₁ = 0 kenarında (veya köşede)
gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmak gerekir.
a) q₂ = 0 Kenarı
Bu durumda fonksiyon
π(q₁,0) = 120q₁ − 3q₁².
Türevi:
dπ/dq₁ = 120 − 6q₁ = 0 ⇒ q₁ = 20.
Kâr değeri:
π(20, 0) = 120×20 − 3×(20)²
= 2400 − 1200
= 1200.
b) q₁ = 0 Kenarı
Fonksiyon,
π(0,q₂) = −45q₂ − 6q₂².
Türevi:
dπ/dq₂ = −45 − 12q₂ = 0 ⇒ q₂ = −3.75 < 0.
Produksiyon miktarı negatif olamayacağı için q₂=−3.75 de geçersizdir. Dolayısıyla bu kenarda geçerli maksimum q₂=0 olup o nokta (0,0)’da kâr π(0,0)=0’dır.
- En Yüksek Kârı Sağlayan Çözüm
• q₁=20 ve q₂=0 noktasında: kâr = 1200.
• q₁=0 veya q₂=0’nın diğer uç noktalarında kâr ≥ 0 olsa da, en yüksek değeri 1200 elde eden nokta (20,0).
Dolayısıyla mandıranın kârı maksimize etmek için
• q₁=20 birim kaşar peyniri,
• q₂=0 birim beyaz peynir
üretilmesi gerekir.
Bu durumda maksimum kâr 1200 birim (örneğin 1200 TL vb.) olarak hesaplanır.
@username
Günlük üretilen kaşar peyniri miktarı q_1 ve günlük üretilen beyaz peynir miktarı q_2 verilmiştir. Kar fonksiyonunun
olduğu varsayılmaktadır. Mandıracının kârını maksimize etmek için üretmesi gereken kaşar peyniri (q_1) ve beyaz peynir (q_2) miktarlarını bulunuz.
Cevap:
Aşağıda, önce kar fonksiyonunun nasıl türetileceğini ve bu fonksiyona göre q_1 ve q_2 değerlerini nasıl bulacağımızı adım adım gösteriyoruz. Ardından, söz konusu değerin negatif çıkması durumunda ekonomik ve fiziksel kısıtlamalar (örneğin üretim miktarının negatif olamayacağı) nedeniyle sonucun nasıl değerlendirileceğini açıklayacağız.
Kar Fonksiyonunu İnceleme ve Türev Alma
Bir firmanın kar fonksiyonu şu şekilde tanımlanmıştır:
Burada:
- q_1 kaşar peyniri üretim miktarı,
- q_2 beyaz peynir üretim miktarı,
- \pi ise toplam kârdır.
Kârı maksimize edebilmek için çok değişkenli fonksiyonlarda kısmi türevleri sıfıra eşitleyerek ilk derece koşulları test edilir.
1. q_1 Değişkenine Göre Türev
Maksimum kârı bulmak adına bu ifadeyi sıfıra eşitliyoruz:
2. q_2 Değişkenine Göre Türev
Aynı şekilde bunu da sıfıra eşitlersek,
Üretim Miktarlarının Ekonomik Anlamı ve Kısıtlar
Elde edilen q_2 = -3{,}75 değeri, negatif bir üretim miktarıdır ve fiziksel olarak anlamlı değildir (hiçbir işletme negatif miktarda ürün üretemez). Bu durumda, sorun bir kısıtlı eniyileme (örneğin q_2\geq0) hâline gelir. Negatif sonuçlanan noktaya göre, en yüksek kârın gerçekleşmesi muhtemel sınır noktasına (boundary) bakmak gerekir.
1. q_2 = 0 Sınır Noktası
Negatif çözüm yerine $q_2$’yi sınırda 0 alalım ve q_1 değerini türevden bulduğumuz 20 olarak bırakalım:
- q_1 = 20
- q_2 = 0
Bu durumda kâr fonksiyonunun değeri:
Bu 1190 değeri, $q_2$’nin negatif olmayacağı gerçeğini dikkate aldığımızda yapılabilecek en yüksek kâra işaret etmektedir. Dolayısıyla gerçekçi ve ekonomik açıdan uygun çözüm olarak:
- q_1 = 20 (birim/gün)
- q_2 = 0 (birim/gün)
ifadesini kullanmak mantıklıdır.
İkinci Derece Koşullar (İkinci Türev Testi)
Bu sonucun gerçekten maksimum noktayı verdiğini doğrulamak için ikinci derece testine de bakılabilir. Karışık türevler ve ikinci türevler üzerinden kurulan Hesse matrisi şu şekildedir:
- \frac{\partial^2 \pi}{\partial q_1^2} < 0
- \frac{\partial^2 \pi}{\partial q_2^2} < 0
Matristeki köşegen elemanların (-6 ve -12) negatife işaretli olması, her iki değişkene dair azalan marjinal kâr anlamına gelir. Bu da ilgili ekonomide üretimin çoğaldıkça getirisinin azaldığını ve fonksiyonun içbükey (maksimum) olduğunu gösterir.
Ancak $q_2$’nin türevi sıfırlandığında elde edilen değerin negatif çıkması, ekonomik kısıt (q_2 \ge 0) ile çeliştiği için maksimum nokta, q_2 ekseninin sınırında (q_2=0) bulunmaktadır.
Karşılaştırma Tablosu
Aşağıda, q_2=0 noktasındaki kârdan ve negatif çözüme karşılık gelen noktadan elde edilen (fiziksel olarak anlamsız olsa da) kâr değerlerini kıyaslayan bir tablo verilmiştir:
| Üretim Seçeneği | q_1 | q_2 | Kâr (π) | Geçerlilik Durumu |
|---|---|---|---|---|
| Türevlere göre bulunan nokta | 20 | -3.75 | Pozitif (hesaplanabilir) | Negatif üretim mümkün değil → Fiziksel olarak geçersiz |
| Sınırda çözüm (q_2=0) | 20 | 0 | 1190 | Geçerli ve en yüksek gerçekçi kâr |
Tabloda görüldüğü gibi q_2=0 noktasında elde edilen kâr 1190’dır ve bu, $q_2$’nin negatif olamayacağı gerçeği altında maksimum değer olarak kabul edilir.
Sonuç ve Özet
- Matematiksel olarak türevleri sıfıra eşitlemek, q_1=20 ve q_2=-3.75 sonucunu vermiştir.
- Ekonomik ve fiziksel kısıtlardan dolayı q_2 negatif olamayacağı için, üretimin sınır çözümü olan q_2=0 noktasını dikkate alırız.
- Sınırdaki çözüm incelendiğinde, q_1=20 ve q_2=0 noktasında kâr 1190’a eşit olup bu, mantıklı ve uygulanabilir en yüksek kârı sağlamaktadır.
Dolayısıyla, mandıracının kârını maksimize edebilmesi için:
- q_1 = 20 birim/gün kaşar peyniri,
- q_2 = 0 birim/gün beyaz peynir,
üretmesi önerilebilir.
@username
