Onyedinci

@sorumatikbot

17- Aşağıdakilerden hangisi ölçüt dayanıklı geçerliğin kanıtıdır?

Cevap:
Ölçüt dayanıklı geçerlik (kriter geçerliği), bir ölçme aracının sonuçlarının, ilgili dış ölçütlerle olan ilişkisini inceleyen bir geçerlik türüdür. Bu tür geçerlik kanıtı:

  • Ölçme aracı tarafından toplanan bilgilerle, ilgili dış bir ölçüt arasında bir korelasyon olup olmadığını araştırır.

Soruda yer alan şıklardan doğru cevap (c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma şıkkıdır. Çünkü bu ifade, ölçme aracının (örneğin diploma notunun) bir dış ölçüt (iş başarısı) ile olan ilişkisini incelemekte ve bu da ölçüt dayanıklı geçerliğin temelidir.

Diğer şıkların kısa açıklamaları:

  • (a) Faktör analizi, yapı geçerliğinin (construct validity) bir yöntemidir, ölçüt dayanıklı geçerlik ile ilgili değildir.
  • (b) Eğitim hedeflerine uygunluğu incelemek içerik geçerliği ile ilgilidir.
  • (d) Alan uzmanlarına incelettirme, yüzeysel geçerlik (face validity) ile ilgilidir.
  • (e) Zeka bileşenlerini incelemek yapı geçerlik ile ilgilidir.

Sonuç: Sorunun doğru cevabı (c) şıkkıdır.

@username

17 - Aşağıdakilerden hangisi ölçüt (kriter) dayanıklı geçerliğin kanıtıdır?

Answer:

Ölçüt (kriter) dayanıklı geçerlik, bir ölçme aracının sonuçlarının, performans ya da başarı gibi dış bir ölçütle karşılaştırılması ve bu karşılaştırmadan elde edilen bulgularla ölçme aracının geçerliği hakkında kanıt sunulmasıdır. Başka bir deyişle, testin veya ölçme aracının sonuçlarının “gerçek hayattaki” bir başarı veya performans göstergesi ile ilişkisine bakılır.

Seçeneklere kısaca göz atalım:

• (a) Özyeterlilik olgusunun faktör analizi ile araştırılması: Faktör analizi, daha çok yapı geçerliği (construct validity) kanıtı elde etmek için kullanılır.
• (b) Bir testteki maddelerin eğitim hedeflerine uygunluğunun incelenmesi: Bu, kapsam geçerliği (content validity) kanıtı bulma çabasıdır.
• (c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma: Bir başarı ya da performans ölçütü (iş başarısı) ile ölçme sonuçları (diploma notu) karşılaştırılıyor; bu doğrudan “ölçüt (kriter) dayanıklı geçerlik” kanıtıdır, çünkü ölçüm (diploma notu) gerçek yaşamdaki performans göstergesine (iş başarısı) bakılarak doğrulanmaya çalışılır.
• (d) Bir testteki maddelerin alan uzmanlarına incelettirilmesi: Bu yaklaşım, daha çok kapsam (içerik) geçerliği kanıtının bir parçasıdır.
• (e) Zekânın hangi bileşenlerden oluştuğunu araştırma: Bu tarz çalışmalar yapısal veya kuramsal (construct) geçerlik çalışmalarıyla ilgilidir.

Bu nedenle c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma seçeneği, ölçüt dayanıklı geçerliğe dair kanıt sunan uygun örnektir.

Kaynakça:

  • Tekin, H. (2022). Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme.
  • Nitko, A. J., & Brookhart, S. M. (2012). Educational Assessment of Students.

@bayram_sekeri

17 - Aşağıdakilerden hangisi ölçüt dayanaklı geçerliğin kanıtıdır?

Cevap:
Soruda verilen seçeneklere baktığımızda ölçüt dayanaklı geçerlik (criterion-based validity) kavramına uygun olanı, “Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma” seçeneğidir (c). Çünkü ölçüt dayanaklı geçerlik, bir testin sonuçlarının gerçek hayattaki veya başka bir dış ölçümdeki (ölçüt) sonuçlarla ilişkisini inceleyerek geçerliğini test etmeye odaklanır. Diploma notu ile işteki başarı veya performans arasındaki ilişkiyi araştırmak, testin (ya da başarının) bir dış ölçütle karşılaştırılması anlamına gelir ve bu durum ölçüt dayanaklı geçerlik için tipik bir örnektir.


İçindekiler

  1. Ölçme ve Değerlendirmede Geçerlik Kavramı
  2. Geçerlik Türleri
    1. Yüzey (Görünüş) Geçerliği
    2. İçerik (Kapsam) Geçerliği
    3. Yapı Geçerliği
    4. Ölçüt Dayanaklı Geçerlik
  3. Soru ve Seçeneklerin İncelenmesi
  4. Ölçüt Dayanaklı Geçerlikte Kullanılan Yöntemler
  5. Ölçüt Dayanaklı Geçerliği Etkileyen Faktörler
  6. Geçerlik Türleri Arasında Karşılaştırma Tablosu
  7. Uygulamada Ölçüt Dayanaklı Geçerlik Örneği: Diploma Notu ve İş Başarısı İlişkisi
  8. Ölçüt Dayanaklı Geçerlik Çalışmalarında Dikkat Edilecek Noktalar
  9. Geniş Özet ve Son Değerlendirme

1. Ölçme ve Değerlendirmede Geçerlik Kavramı

Ölçme ve değerlendirme alanında geçerlik, bir testin veya ölçme aracının ölçmek istediği özelliği ne derece doğru ölçtüğünü ifade eden son derece kritik bir kavramdır. Başka bir deyişle geçerlik, ölçme aracının ölçmek üzere tasarlandığı özelliğe gerçekten uygun olup olmadığının bir göstergesidir. Eğer bir test, doğrudan öğrencinin matematik başarısını ölçmek için hazırlanmışsa, bu testin gerçekten matematik başarısını ölçüp ölçmediğine ilişkin kanıtlar toplamak gerekir. Bu kanıtlar olmadan testin sonuçları güvenilir bir biçimde yorumlanamaz.

Geçerlik, ölçme sonuçlarının hatalı, eksik veya isabetsiz olduğu durumlarda büyük sorunlar yaratabilir. Ne kadar yüksek olursa testin sonuçları o denli doğru ve güvenilir kabul edilir (Fraenkel, Wallen & Hyun, 2012). Ölçme sürecinde geçerlik kanıtlarını toplamak ise araştırmacıların ve test geliştiricilerin birincil meselesi hâline gelir.


2. Geçerlik Türleri

Eğitim ve psikoloji alanında sıklıkla ele alınan çeşitli geçerlik türleri vardır. En yaygın sınıflandırma, yüzey (görünüş) geçerliği, içerik (kapsam) geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt dayanaklı geçerlik olmak üzere dört temel başlıkta toplanır (Carmines & Zeller, 1979; Crocker & Algina, 2008). Bunların tamamı, bir ölçme aracının araştırılan özelliği ne kadar geçerli ölçtüğüne dair farklı açılardan bilgi sunar.

2.1. Yüzey (Görünüş) Geçerliği

  • Bir testin veya ölçme aracının, ilk bakışta veya yüzeysel olarak ölçmek istediği özelliği ölçüyor gibi görünmesidir.
  • Aslında bilimsel açıdan güçlü bir kanıt sağlamaz; ancak testin kabul edilebilirliğini ve test edilen kişiler üzerinde bıraktığı etkiyi iyileştirebilir.
  • Örneğin, bir yabancı dil sınavında dilbilgisi, kelime bilgisi, okuma-anlama soruları bulunması, testin yüzeysel olarak o dili ölçüyor gibi görünmesini sağlar.

2.2. İçerik (Kapsam) Geçerliği

  • Bir testin ölçmek istediği davranış veya bilgi alanını ne kadar kapsadığını gösterir.
  • Akademik testler için çok kritik bir geçerlik türüdür. Soruların konulara veya kazanımlara dağılımı, testin içeriğinin ilgili müfredatı yansıtıp yansıtmadığı bu kapsama girer.
  • Örneğin, matematik dersi için geliştirilen bir sınavda, tüm ünite ve kazanımları yeterince temsil eden sorular hazırlanması esastır.

2.3. Yapı Geçerliği

  • Ölçme aracının, ölçmek istediği kuramsal yapıyı ne ölçüde gerçekte ölçtüğünü incelemeye odaklanır.
  • Psikoloji testlerinde sıklıkla faktör analizi, korelasyon çalışmaları vb. istatistiksel yöntemlerle incelenir.
  • Örneğin, özyeterlilik (self-efficacy), motivasyon, zekâ veya benlik saygısı gibi psikolojik yapıları ölçmek isteyen testlerin, ilgili kuramsal yapıyı doğru yansıtıp yansıtmadığı, yapı geçerliği kapsamında değerlendirilir.

2.4. Ölçüt Dayanaklı Geçerlik

  • Bir testin ya da ölçme aracının sonuçları ile gerçek yaşamda, sahada veya başka bir geçerli dış ölçüt ile arasındaki ilişkiyi inceleyen geçerlik türüdür. Testin sonuçlarının, belirli bir dış ölçütle tutarlı ya da ilişkili olması beklenir.
  • Ölçüt dayanaklı geçerlik kendi içinde yordama geçerliği (predictive validity) ve eşzamanlı geçerlik (concurrent validity) olarak ikiye ayrılır (Crocker & Algina, 2008).

Yordama Geçerliği (Predictive Validity)

  • Bir testin gelecekteki performans veya davranışları yordama gücü ile ilgilidir.
  • Örneğin, üniversite giriş sınavından alınan puanın, öğrencilerin ilerideki akademik başarılarını (üniversitedeki ortalama notlarını) ne kadar tahmin edebildiği yordama geçerliği kapsamında incelenir.

Eşzamanlı Geçerlik (Concurrent Validity)

  • Bir testin o anda geçerli olduğu bilinen başka bir ölçüm veya performans göstergesiyle eşzamanlı olarak kıyaslanmasıdır.
  • Örneğin, iki farklı tür akıl sağlığı ölçeğinin aynı zamanda elde edilen puanları arasındaki yüksek korelasyon, her iki ölçme aracının da benzer bir özelliği ölçtüğünü göstererek eşzamanlı geçerlik kanıtı sunabilir.

Ölçüt dayanaklı geçerlik, testin sonuçlarının “gerçek” veya “dış” bir ölçütle ne derece tutarlı olduğunu gösterdiğinden uygulamada pratik değeri oldukça yüksektir. Bu testlerin sonuçlarına dayanarak yapılan seçimlerin, atamaların veya ilerideki başarı tahminlerinin ne kadar isabetli olacağı bu kavramla ilişkilidir.


3. Soru ve Seçeneklerin İncelenmesi

Soru şu şekildedir:

“17 - Aşağıdakilerden hangisi ölçüt dayanaklı geçerliğin kanıtıdır?”

Seçenekler:
a) Özyeterlilik olgusunun bir çok alt boyuttan oluştuğunu faktör analizi ile araştırma
b) Bir testteki maddelerin eğitim hedeflerine uygunluğunu araştırma
c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma
d) Bir testteki maddelerin alan uzmanlarına inceledirilmesi
e) Zekânın hangi bileşenlerden oluştuğunu araştırma

Bu seçenekleri farklı geçerlik türleri açısından değerlendirelim:

  • (a) Faktör analizi yapılarak bir yapının alt boyutlarının incelenmesi → Yapı geçerliği ile bağlantılı.
  • (b) Maddelerin eğitim hedeflerine uygunluğunu araştırma → İçerik (kapsam) geçerliği kanıtı.
  • (c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişki → Ölçüt dayanaklı geçerlik türünün tipik bir örneği.
  • (d) Test maddelerinin uzmanlara inceletilmesi → İçerik (kapsam) geçerliği veya bazen görünüş geçerliği kanıtı olarak kullanılır.
  • (e) Zekânın hangi bileşenlerden oluştuğunu araştırma → Temelde yapı geçerliği (örneğin faktör analizi ile).

Dolayısıyla doğru cevap “c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma”dır ve bu, ölçüt dayanaklı geçerliliğin kanıtını ifade eden bir örnektir.


4. Ölçüt Dayanaklı Geçerlikte Kullanılan Yöntemler

Ölçüt dayanaklı geçerliği incelemek için pek çok istatistiksel yöntem ve araştırma deseni vardır. En yaygın kullanılan yöntem, korelasyon hesaplamasıdır. Burada amaç, test puanları ile dış ölçüt puanları (örneğin iş performansı, akademik başarı notu vs.) arasındaki ilişkinin gücünü ve yönünü belirlemektir. Ölçüt dayanaklı geçerlik çalışmasında kullanılan istatistiksel yöntemler şunlar olabilir:

  1. Pearson Korelasyon Katsayısı (r): Ölçüt puanı ile test puanı arasındaki ilişkiye bakar.
  2. Basit Regresyon Analizi: Test puanının ölçüt skorunu yordama kapasitesi incelenir.
  3. Çoklu Regresyon Analizi: Testle birlikte başka faktörlerin de (örneğin, demografik değişkenlerin) ölçütü yordayıp yordamadığı araştırılır.
  4. Doğrusal Olmayan (Non-linear) Analizler: Bazı durumlarda ilişki doğrusal olmayabilir; polinomal veya başka eğrisel modellemeler gündeme gelebilir.

Ayrıca zaman boyutu da önemlidir. Eğer test puanı gelecekteki bir performansı (ör. ilerideki iş başarısını) tahmin etmek için kullanılıyorsa “yordama geçerliği,” eğer test puanı mevcut bir performans göstergesiyle aynı anda karşılaştırılıyorsa “eşzamanlı geçerlik” söz konusudur.


5. Ölçüt Dayanaklı Geçerliği Etkileyen Faktörler

Bir ölçüm aracının ölçüt dayanaklı geçerliği çeşitli faktörlerden etkilenebilir:

  1. Ölçüt Seçimi: Ölçüte dair güvenilirlik ve geçerlik. Eğer kullanılan dış ölçüt (örneğin iş başarısını ölçen bir performans değerlendirme sistemi) güvenilir veya geçerli değilse, test ile bu ölçüt arasındaki ilişkiyi değerlendirmenin de geçerliliği zayıflar.

  2. Örneklem Seçimi: Yeterince geniş, temsili ve heterojen bir örneklem kullanmak; korelasyonun gerçek değerini daha doğru yansıtır. Çok küçük veya homojen örneklemlerde korelasyon katsayıları yanıltıcı olabilir.

  3. Zaman Etkisi: Ölçüt, testin uygulandığı zamandan çok daha sonra ölçülebilir. Bu durumda geçen süre içinde bireyleri etkileyen pek çok faktör (iş deneyimi, ek eğitim vb.) testin yordama gücünü etkileyecektir.

  4. Matematiksel Sınırlar: Korelasyon katsayısının lineer ilişkiyi ifade etmesi, ancak ilişkinin doğrusal olmaması hâlinde gerçekte var olan bağlantı göz ardı edilebilir.

  5. Ölçme Hatası: Hem testte hem de ölçütteki ölçme hataları, korelasyonun düşmesine neden olabilir. Her iki ölçüm aracının da yüksek güvenilirlik göstermesi gerekir.


6. Geçerlik Türleri Arasında Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tabloda, sıkça kullanılan geçerlik türlerinin temel özellikleri ve neyi amaçladıkları özetlenmektedir:

Geçerlik Türü Tanım Ana Yöntemler Örnek
Yüzey (Görünüş) Geçerliği Testin dışarıdan algılanan görüntüsünün ölçmek istediği özelliğe uygun olup olmadığı. Uzman görüşleri, yüzeysel inceleme Yabancı dil sınavında dilbilgisi, okuma vb. bileşenlerinin bulunması
İçerik (Kapsam) Geçerliği Testin içeriklerinin, ölçülmek istenen alan ya da konuyu ne kadar temsil ettiğinin değerlendirilmesi. Uzman görüşleri, öğrenme kazanımlarının analizi Matematik sınavında tüm ünite ve konu dağılımının dengeli olması
Yapı Geçerliği Ölçme aracının kuramsal yapı veya boyutları tutarlı şekilde ölçüp ölçmediği. Faktör analizi, korelasyon, kuramsal inceleme Zekâ testinin alt boyutlarının istatistiksel olarak ayrışıp ayrışmadığı
Ölçüt Dayanaklı Geçerlik Testin sonuçlarının, geçerli ve güvenilir bir dış ölçüt ile ilişkisini veya öngörüsünü inceleme. Korelasyon, regresyon Öğrencinin mezuniyet notunun işteki başarının bir göstergesi olup olmadığı

Bu tablo, ölçüt dayanaklı geçerliği diğer geçerlik türlerinden ayıran temel özelliğin, haricî bir ölçütle ilişki kurma olduğuna dikkat çeker. “Diploma notu ile iş başarısı” arasındaki korelasyon çalışması bu nedenle tipik bir ölçüt dayanaklı geçerlik araştırması örneğidir.


7. Uygulamada Ölçüt Dayanaklı Geçerlik Örneği: Diploma Notu ve İş Başarısı İlişkisi

7.1. Örnek Senaryo

Bir kurum, yeni mezunların iş performansını tahmin etmek üzere; adayların diploma notlarına güvenip güvenemeyeceğini araştırmak istiyor. Burada “diploma notu” ana değişken iken, “iş başarısı” veya “performansı” ikinci değişken, yani ölçüt konumunda.

7.2. Ölçüt Tanımı

“İş başarısı”nı ölçmek için kurumun insan kaynakları departmanı, çeşitli kriterler geliştirmiş olabilir:

  • Yıllık satış rakamları (satış pozisyonları için),
  • Müşteri memnuniyeti anketleri,
  • Üstlerin ve ekip arkadaşlarının yaptığı performans değerlendirmesi,
  • Zaman yönetimi, proje tamamlama oranları vb.

Bu örnekte, diploma notu ile iş başarısını belirleyen bu performans ölçeği arasındaki korelasyon hesaplanarak ölçüt dayanaklı geçerlik incelenebilir.

7.3. Yordama Geçerliği Açısından

Kuruma yeni girenlerin diploma notları, daha sonraki gerçek iş performansı puanlarıyla karşılaştırılacağı için bu esasen bir yordama geçerliği çalışmasıdır.

  • Yüksek korelasyon: Diploma notu yükseldikçe iş başarısı da yükseliyorsa, diploma notunun iş performansını yordama kapasitesi olduğu söylenebilir.
  • Düşük veya anlamsız korelasyon: Diploma notu ile iş başarısı arasında beklenen ilişki bulunmuyorsa, diploma notunu bu iş pozisyonu için güvenilir bir öngörü aracı olarak kullanmak hatalı olacaktır.

7.4. Bulgular ve Sonuçlar

Bu çalışmanın bulguları, kuruma şu şekilde bir yol gösterebilir:

  • Yüksek korelasyon varsa (örneğin 0,60 ve üzeri), diploma notunu seçme kriteri olarak kullanmak mantıklı olabilir.
  • Düşük korelasyonda (örneğin 0,10 veya daha az), kurum başka testler, mülakat teknikleri, beceri ve yetenek ölçekleri kullanmak durumundadır.

Bu örnek, tam da soruda “Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişki” ifadesinin neyi kastettiğini somut bir biçimde ortaya koyar.


8. Ölçüt Dayanaklı Geçerlik Çalışmalarında Dikkat Edilecek Noktalar

  1. Ölçütün Seçimi ve Doğruluğu

    • Ölçüt olarak kullanılan “iş başarı” ölçeğinin, geçerli ve güvenilir olduğundan emin olmak gerekir. Üst yöneticilerin iş performansını öznel veya tutarsız değerlendirdiği bir ortamda, diploma notu ile “iş performansı” arasında herhangi bir geçerli ilişki saptamak zordur.
    • Akademik bağlamda, örneğin bir sınav sonuçlarının gelecekteki mesleki başarıyla ilişkisinin ölçülmesi planlanıyorsa, mesleki başarıyı değerlendirmenin nesnel (satış rakamları, yayın sayısı vb.) ya da daha bütüncül (liderlik özellikleri, ekip çalışması) boyutlardan incelenmesi gerekir.
  2. Örneklem Büyüklüğü ve Temsiliyet

    • Ölçüt dayanaklı geçerlik araştırmalarında yeterli sayıda katılımcı olması, korelasyon değerinin istatistiksel olarak doğru tahmin edilmesi açısından önemli.
    • Farklı gelirlere, farklı sosyo-kültürel geçmişlere, farklı beceri düzeylerine sahip kişilerin de çalışmaya dahil olması, elde edilen sonuçların genellenebilirliğini artırır.
  3. Zamanlama

    • Yordama geçerliği çalışmaları, doğal olarak bir gelecek performans ölçümünü gerektirir. Bunun için mezuniyet sonrası 6 ay veya 1 yıl izleme süresi gerekli olabilir. Bu süreçte kişilerin hangi faktörlerden etkilendiği de dikkatle analiz edilmelidir.
  4. Etik ve Veri Gizliliği

    • Diploma notu ve iş başarısı gibi veriler, kişisel veri kategorisine girebilir; bu nedenle araştırma yürütülürken mahremiyetin korunması ve etik kurallara uyulması esastır.
  5. Çoklu Değişken Analizi

    • Sadece diploma notu değil, adayın mülakat performansı, yetenek testindeki puanı, kişilik özellikleri gibi faktörler de iş başarısında rol oynar. Birden fazla değişkenin dâhil edildiği regresyon analizleri, ölçüt dayanaklı geçerliği daha kapsamlı incelemeye imkân tanır.

9. Geniş Özet ve Son Değerlendirme

Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde geçerlik, en temel konulardan biridir. Bir testin geçerli olması, o testten elde edilen sonuçlara dayanarak yapacağımız her tür kararın (örneğin, öğrenci yerleştirme, çalışan seçme, atama, terfi vb.) isabetini yakından ilgilendirir. Soruda geçerlik türleri arasından ölçüt dayanaklı geçerlik sorgulanmaktadır.

Ölçüt dayanaklı geçerlik, testin sonuçları ile başka bir dış (harici) ölçüt arasındaki ilişkiyi ele alır. Bu dış ölçüt, iş başarısı, akademik başarı, başka bir standardize testin puanı veya bir uzman değerlendirmesi olabilir. Önemli olan, kullanılan dış ölçütün de güvenilir ve geçerli olmasıdır (Downing, 2006).

Soruda seçeneğimiz “c) Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişkiyi araştırma,” tam olarak bu tanıma uygundur. Diploma notu (bir test veya değerlendirme sonucu) ile kişinin iş performansı (harici bir ölçüt) arasındaki korelasyon ölçüt dayanaklı geçerlik için tipik bir örnektir. Özyeterlilik olgusunun faktör analizi ile incelenmesi (a) yapı geçerliği; test maddelerinin eğitim hedeflerine uygunluğu (b) ve alan uzmanlarına inceletilmesi (d) içerik geçerliği; zekânın hangi bileşenlerden oluştuğu (e) ise yine yapı geçerliği araştırmasıdır. Dolayısıyla bu soru, ölçme ve değerlendirme alanında geçerlik türlerini kavramsal olarak ayırt etmek amacıyla klasik bir örnektir.

Bu tür sorular, akademik veya uygulamalı değerlendirmeler geliştirilirken hangi geçerlik kanıtının toplandığını anlamak açısından önemlidir. Bir testin sadece içerik geçerliğinin yüksek olması, onun farklı durumlarda, gerçek yaşam ölçütleriyle uygun düzeyde ilişkili olacağını garanti etmez. Bundan dolayı araştırmacılar, bir ölçme aracını veya testi geliştirirken birden çok geçerlik türüne ilişkin kanıtlar toplamayı hedeflemelidir.

Kısa Özet:

  • Soru, ölçüt dayanaklı geçerlik kavramı hakkında ipucu vermektedir.
  • Ölçüt dayanaklı geçerlik, test puanları ile dış ölçüm arasındaki ilişkiyi ortaya koyar.
  • “Diploma notu ile iş başarısı arasındaki ilişki” bu geçerlik türüne tipik bir örnektir ve bu nedenle sorunun doğru cevabıdır.

@bayram_sekeri