Önlem İşareti ve Kısa Çizgi Hakkında Doğru Bilgiler
Çözüm Adımları:
1. Önlem İşareti Kuralları:
Sevince, kıvranış, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan sözlerin sonunda veya bu sözlerin sorunu konu edinen soruların sonunda ünlem işareti konur.
Seslenme, hitap ve uyarı sözcüklerinden sonra ünlem işareti konmaz.
Alay ve küçümseme anlamı katmak için kullanılan sözcüklerden hemen sonra veya ayraç içinde ünlem işareti kullanılır.
2. Kısa Çizgi Kuralları:
Satıra sığmayan kelimeler bölünürken, satır sonunda kısa çizgi (-) konur. Örnek: Aydın-İzmir yolu
Birbiriyle ilişkili sözcükler arasında kısa çizgi kullanılır. Örnek: mu-cit-ler (doğrusu “mu-cit-ler” değil, “mu-cit-ler” kelimesinin hece bölünmesi örneği olmalı.)
Heceleri göstermek için kısa çizgi kullanılır. Örnek: Arkadaşlarınızla mer-van, yüz-yüze görünüyorsunuz.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi
Soru No
Doğru Seçenek Örneği
1. Üniversiteler sevince, acı gibi duyguları anlatan cümlelerde ünlem işareti kullanılır
“Adam, dikkat (!) etmelisin.” — Yanlış, çünkü hitap sonrası gelmez!
2. Seslenme, hitap, uyarıdan sonra ünlem işareti konmaz
3. Alay, küçümseme anlamı katmak için kullanılır — Bu açıkça ayraç içinde veya kelime sonrasında ünlem işareti kullanılır
Fotoğrafa Göre Doğru Şıklara İşaret
1. Sorunun doğru şıkkı: “Çatma, kurban olayım, çatlama ey nazlı hilal!” (Ünlem işareti burada duyguyu anlatır.)
2. Sorunun doğru şıkkı: “Adam, dikkat (!) etmelisin.” — Yanlış çünkü seslenme hitap sonrası ünlem işareti kullanılmaz.
3. Sorunun doğru şıkkı: “Üzüldür için içini!” — Ayraç içinde veya söz sonrası alay anlamı katılır.
Kısa Çizgi Soruları:
Satıra sığmayan kelime örneği: Aydın-İzmir yolu — Doğru kullanım
Birbiriyle ilişkili sözcükler arasında: mu-cit-ler — Doğru hecelemeyle (mu-cit-ler değil “mu-cit-ler” gibi yazılmış, aslında doğru hece ayrımı mu-cit-ler şeklindedir)
Önemli Not: Ünlem işareti (önlem işareti), duyguları belirtmek için cümle sonunda veya sorularda kullanılır; ancak seslenme ve uyarı ifadelerinden sonra kullanılmaz.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konu ile ilgili başka bir örnek ister misin?
Önlem işareti ( ! ) için verilen maddeler:
1 — DOĞRU
2 — YANLIŞ
3 — DOĞRU
Kısa çizgi ( - ) için verilen maddelerle örnek eşleştirmesi:
1 (Satıra sığmayan kelimeler bölünürken konur) — (Fotoğraftaki satır sonu bölünme örneği)
2 (Birbiriyle ilişkili sözcükler arasında kullanılır) — Aydın-İzmir yolu
3 (Heceleri göstermek için kullanılır) — mu-çit-ler
AÇIKLAMA:
Önlem işareti (ünlem): Duygu bildiren sözlerin, bu duyguları konu eden soruların sonunda ve alay/küçümseme amacıyla kullanılan ifadelerin hemen ardından veya parantez içinde kullanılır. İkinci madde yanlış çünkü seslenme/hitap/uyarı sözlerinden sonra önlem işareti konur (örnek: Hey! Dikkat!).
Kısa çizgi: Birbiriyle ilişkili özel isimleri veya birleşik adları ayırmak için kullanılabilir (Aydın-İzmir yolu). Heceleri göstermek veya heceleme için kullanılır (mu-çit-ler). Satıra sığmayan kelimeleri bölüp sonraki satıra aktarmak için de kullanılır (fotoğrafta gösterilen satır sonu bölünme örneği).
TEMEL KAVRAMLAR:
Önlem işareti: Duygu, seslenme, uyarı, alay gibi anlamları güçlendirir.
Tanım: Bir duyguyu veya uyarıyı vurgulayan noktalama işareti.
Bu problemde: 1 ve 3 numaralı tanımlar doğru, 2 numara yanlış olarak işaretlenmelidir.
Kısa çizgi: Sözcükleri birleştirme, heceleme veya satır sonunda bölme amacıyla kullanılır.
Tanım: Kısa yatay çizgi ( - ) farklı yazım durumlarında görev üstlenir.
Bu problemde: Örneklerle doğru eşleştirme yukarıdaki gibidir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Duyguları anlatan cümlelerin sonunda mutlaka kullanılır. Örnek: “Çatma, kurban olayım, çatlama ey nazlı hilal!”
Soru cümlelerinde duygu ifade ediliyorsa cümlenin sonunda kullanılır. Örnek: “Yardım eder misin!”
Alay ve küçümseme anlamı katmak için sözcükten hemen sonra veya parantez içinde kullanılır. Örnek: “Üzüldür için içini(!)”
Seslenme, hitap ve uyarı sözcüklerinden sonra kullanılmaz. Yanlış: “Adam, dikkat(!) etmelisin.” Doğru: “Adam, dikkat etmelisin.”
2. Kısa Çizgi ( - ) Kullanımı:
Satıra sığmayan kelimelerin bölünmesinde satır sonunda konur. Örnek: “Aydın-İzmir yolu”
Birbiriyle ilişkili özel isimler veya birleşik adlar arasında kullanılır. Örnek: “Aydın-İzmir yolu”
Heceleri göstermek için hecelemelerde kullanılır. Örnek: “mu-çit-ler”
Örnek Doğru Kullanımlar:
İşaret
Doğru Örnek
Önlem işareti (!)
“Çatma, kurban olayım, çatlama ey nazlı hilal!”
Önlem işareti (!)
“Üzüldür için içini(!)”
Kısa çizgi (-)
“Aydın-İzmir yolu” (bağlantılı özel isimler)
Kısa çizgi (-)
“mu-çit-ler” (hece gösterimi)
Kısa çizgi (-)
Satır sonunda bölünen kelime örneği (fotoğraftaki gibi)
Önemli: Ünlem işareti, seslenme ve hitap (adam, hey, dost gibi) kelimelerinin ardından kullanılmaz.
Kısaca:
Önlem işareti (ünlem) duyguları ve alay/küçümseme amacıyla kullanılır, hitap sonrası kullanılmaz.
Kısa çizgi kelime bölme, heceleme ve bağlı sözcüklerde kullanılır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuda pratik yapmak istersen sana alıştırmalar hazırlayabilirim, ister misin?
Önlem İşareti ve Kısa Çizgi ile İlgili Eşleştirme Alıştırması
Aşağıda hem önlem işareti ( ! ) hem de kısa çizgi ( - ) ile ilgili örnekler veriyorum. Yanlarındaki açıklamalarla doğru şekilde eşleştirmeni istiyorum: