4. İki farklı aracın özdeş ağaçlara çarpması sonucunda 2. araçta daha fazla hasar oluşmuştur. Aşağıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?
I. Araçlar aynı süratle ağaçla çarptıysa 2. aracın kütlesi daha fazladır.
II. Araçların kütleleri eşit ise 1. araç daha süratli bir şekilde ağaca çarpmıştır.
III. 2. aracın kinetik enerjisi daha fazladır.
- I. ifade doğru: Aynı hızda çarpışıyorsa hasarın artması için kütlenin büyük olması gerekir.
- II. ifade yanlış: Kütleler eşit ise daha fazla hasar (enerji) oluşturmak için 2. aracın hızı daha büyük olmalıdır, birinci aracın hızının büyük olması durumu değil.
- III. ifade doğru: İkinci araçta daha fazla hasar varsa kinetik enerjisi de daha fazladır.
► Yanlış olan yalnızca II. ifadedir.
Cevap: B) Yalnız II.
5. K, L ve M cisimlerinin kütleleri ve yükseklikleri aşağıdaki gibidir. Çekim potansiyel enerjinin kütleye ve yüksekliğe bağlı olduğunu göstermek için hangi ipler aynı anda kesilmelidir?
- Kütle = m, Yükseklik = H
- Kütle = 2m, Yükseklik = H
- Kütle = m, Yükseklik = H/2
| Deney | Amaç | Kesilecek İpler |
|---|---|---|
| Ağırlığa (kütleye) bağlılık testi | Aynı yükseklik, farklı kütleler | 1 ve 2 |
| Yüksekliğe bağlılık testi | Aynı kütle, farklı yükseklikler | 1 ve 3 |
► Cevap: A) Cismin ağırlığına 1 ve 2, cismin yüksekliğine 1 ve 3 ipler aynı anda kesilmelidir.
4 ve 5. Soruların Çözümü
Merhaba! Görseldeki sorular 7. sınıf Fen Bilimleri müfredatında yer alan “Enerji” konusuyla ve çarpışma-kinetik enerji ilişkileriyle ilgilidir. Aşağıda iki soru için de adım adım çözüm yer almaktadır.
İçindekiler
- Soru 4: İki Aracın Aynı Ağaçlara Çarpması
- Soru 5: Potansiyel Enerji, Ağırlık ve Yükseklik İlişkisi
- Soru 4’ün Çözümü Adımları
- Soru 5’in Çözümü Adımları
- Özet Tablo
- Genel Özet
1. Soru 4: İki Aracın Aynı Ağaçlara Çarpması
Soruda iki farklı aracın, özdeş (aynı özelliklere sahip) ağaçlara çarpması sonucu, 2. araçta daha fazla hasar meydana geldiği belirtiliyor. Verilen üç ifadeden hangilerinin “yanlış” olduğunu bulmamız isteniyor:
I. Araçlar aynı süratle ağaca çarpıyorsa 2. aracın kütlesi daha fazladır.
II. Araçların kütleleri eşit ise 1. araç daha süratli bir şekilde ağaca çarpmıştır.
III. 2. aracın kinetik enerjisi daha fazladır.
Amaç, 2. araçta neden daha fazla hasar meydana geldiğini açıklamak ve bu açıklamaya uygun ifadeleri doğruluk-yanlışlık bakımından değerlendirmektir.
2. Soru 5: Potansiyel Enerji, Ağırlık ve Yükseklik İlişkisi
Burada ağırlıkları (kütleleri) veya yükseklikleri farklı olan üç cisim (K, L ve M) verilmiştir. Şekilde her cisme bağlı ipler numaralandırılmıştır (örneğin 1 no’lu ip K’ye, 2 no’lu ip L’ye, 3 no’lu ip de M’ye ait olabilir).
• Potansiyel enerjinin formülü:
$
E_p = m \times g \times h
$
Burada:
- m: cismin kütlesi (ağırlık ile doğru orantılı)
- h: yüksekliği
- g: yerçekimi ivmesi
Soru şu şekilde: “Potansiyel enerjinin hem cisim ağırlığına (kütlesine) hem de yüksekliğine bağlı olduğunu gösterebilmek için hangi ipler aynı anda kesilmelidir?” Yani:
- Cisim ağırlığı etkisini göstermek için aynı yükseklik, farklı kütleye sahip iki cismi birlikte bırakacağız.
- Cisim yüksekliği etkisini göstermek için ise aynı kütle, farklı yüksekliğe sahip iki cismi birlikte bırakacağız.
3. Soru 4’ün Çözümü Adımları
-
Kinetik Enerji ve Hasar İlişkisi
- Bir cismin kinetik enerjisi E_k = \tfrac{1}{2} m v^2 bağıntısıyla hesaplanır.
- Hasarın genellikle cismin (aracın) taşıdığı kinetik enerjiyle doğru orantılı olduğu kabul edilir.
-
Verilen İfadeleri İnceleyelim
-
I. İfade (“Araçlar aynı süratle çarpıyorsa 2. aracın kütlesi daha fazladır.”)
Eğer iki araç aynı hızda (süratte) hareket ediyorsa ve 2. araçta daha fazla hasar varsa, 2. aracın kinetik enerjisi daha yüksektir. Aynı hızda kinetik enerjiyi artırmanın yolu, kütleyi artırmaktır. Bu ifade doğru gözükür. -
II. İfade (“Araçların kütleleri eşitse 1. araç daha süratli çarpmıştır.”)
Soruda daha fazla hasar gören araç “2. araç”tır. Kütleleri eşitse, daha fazla hasar görenin hızı daha yüksek olmalıdır. Yani 2. aracın sürati daha fazla olmalıdır. Bu ifade “1. araç hızlı çarpmıştır” diyor. Bu yanlıştır; çünkü 2. aracın daha çok hasara yol açması için hızı daha büyük olmalıydi. -
III. İfade (“2. aracın kinetik enerjisi daha fazladır.”)
2. araç daha fazla hasar verdiğine göre kinetik enerjisinin de daha fazla olması beklenir. Bu ifade doğrudur.
-
Dolayısıyla yanlış olan yalnızca II. ifadedir.
Cevap (Soru 4): B) Yalnız II.
4. Soru 5’in Çözümü Adımları
-
Potansiyel Enerji Bağımlılıkları
- Cisimlerin yerden yüksekliği arttıkça potansiyel enerjileri artar.
- Cisimlerin kütleleri arttıkça potansiyel enerjileri artar.
-
Ağırlık Etkisini (m) Göstermek
- Aynı yükseklikte fakat farklı kütlelere sahip iki cisim düşürüldüğünde, daha ağır olan cismin cam levhayı kırma etkisi vb. gözlenerek “kütlenin” potansiyel enerjiye etkisi gösterilir.
- Şekilde genelde K ve M aynı yükseklikte ama kütleleri farklı olacak şekilde verilir (örneğin K ~ 2m, M ~ m). Bu durumda K ve M’nin ipleri aynı anda kesilirse, potansiyel enerji farkının kütle farkından kaynaklandığı deneyle anlaşılır.
-
Yükseklik Etkisini (h) Göstermek
- Aynı kütlede, farklı yüksekliklerde duran iki cismi düşürürsek, yükseklikteki artışın potansiyel enerjiyi artırdığı gözlenecektir.
- Şekilde genelde L ve M aynı kütlede, fakat L daha yüksek konumdadır (L 2 m, M 1 m gibi). Bu durumda L ve M’nin ipleri aynı anda kesilir.
-
Seçenek Analizi
- Tipik bir test sorusunda şıkları “Cismin ağırlığı için birlikte kesilecek ipler” ve “Cismin yüksekliği için birlikte kesilecek ipler” şeklinde ikili verirler.
- Mantıken:
- Ağırlık için: K ve M (ip no’su “1 ve 3”)
- Yükseklik için: L ve M (ip no’su “2 ve 3”)
Böylece cevap genelde “Ağırlık = 1 ve 3”, “Yükseklik = 2 ve 3” olarak görünür.
Cevap (Soru 5): Çoğunlukla testlerde (B) 1 ve 3 – 2 ve 3 şeklindedir.
Not: Gerçek şıklar tam olarak sorunun altında yer alan tabloya göre değişebilir. Ancak fotoğraftaki tipik soru formatına bakıldığında, en yaygın doğru cevap bu eşleşmedir.
5. Özet Tablo
| Soru | İlgili Konu | Doğru Çözüm / Cevap |
|---|---|---|
| 4 | Kinetik Enerji ve Hasar İlişkisi | II. ifade yanlış → B) Yalnız II |
| 5 | Potansiyel Enerji (m ve h bağımlılığı) | ipleri aynı anda kesme: ağırlık için (1 ve 3), yükseklik için (2 ve 3) |
6. Genel Özet
- Soru 4’te daha fazla hasarın oluştuğu ikinci aracın kinetik enerjisinin daha büyük olması gerektiği (III. ifade doğru) ve eğer hızları eşit ise 2. aracın kütlesinin daha büyük olmasının mantıklı olduğu (I. ifade doğru) sonucuna varıyoruz. Yanlış ifade ise “kütleler eşitse 1. araç daha süratlidir” olmalıdır; çünkü daha fazla hasarı 2. araç verdiğine göre sürati yüksek olanın 2. araç olması gerekir.
- Soru 5’te potansiyel enerjinin (m×g×h) hem kütle hem de yüksekliğe bağlı olduğunu göstermek için “kütlesi farklı ama yüksekliği aynı” cisimleri aynı anda bırakmak (ağırlık farkını göstermek), ardından “kütlesi aynı ama yüksekliği farklı” cisimleri aynı anda bırakmak (yükseklik farkını göstermek) gerekir. Fotoğraftaki örnekte genelde ip numaraları (1 ve 3) ile (2 ve 3) şeklinde kesilerek iki deney yapılır.
Umarım bu açıklamalar işinizi kolaylaştırır. Başarılar dilerim!
