Ömer Seyfettin’in ahlakı konu edinen öyküleri vardır. Bu
öykülerde karışıklıkları ve bunalımları fırsata dönüştürmeye
çalışan, değişen koşulları hesaba katıp renk değitiren
kimseleri alaycı bir dille kınayıp küçültür. Efruz Bey adlı
romanı, bu tür kişileri yansıtan eserlerinden biridir.
Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi belirtme durumu eki almamıştır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
İsim Çekim Ekleri: Belirtme Durumu Eki ve İyelik Eki Ayrımı
KULLANILAN KURAL: Türkçede belirtme durumu eki (-ı, -i, -u, -ü), yükleme veya eylemsiye sorulan “Neyi?”, “Kimi?” sorularına yanıt verir ve nesne kurar. İyelik (aitlik/tamlanan) eki ise bir varlığın kime ya da neye ait olduğunu gösterir; genellikle tamlayanı bulunan belirtili/belirtisiz isim tamlamalarında tamlanana gelir (Kimin/Neyin öyküleri?).
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Cümledeki numaralanmış sözcüklerin aldıkları eklerin işlevleri şunlardır:
- A) I (öyküleri): Cümledeki tamlama yapısı incelendiğinde “Ömer Seyfettin’in … öyküleri” belirtili isim tamlamasıdır. Sözcüğün sonundaki “-i” eki tamlanan, yani 3. tekil iyelik ekidir; belirtme hâli eki değildir.
- B) II (bunalımları): “Neyi fırsata dönüştürmeye çalışan?” sorusunun cevabıdır; eylemsiye bağlı belirtili nesne görevindedir ve “-ı” eki belirtme durumu ekidir.
- C) III (koşulları): “Neyi hesaba katıp?” sorusuna yanıt verir; fiilimsinin nesnesidir ve “-ı” eki belirtme durumu ekidir.
- D) IV (kimseleri): “Kimi kınayıp küçültür?” sorusuna yanıt verir; yüklemin belirtili nesnesidir ve “-i” eki belirtme durumu ekidir.
- E) V (kişileri): “Kimi yansıtan?” sorusuna cevap vererek eylemsiyi belirtili nesneyle tamamlar ve “-i” eki belirtme durumu ekidir.
CEVAP: A) I (“öyküleri” sözcüğündeki “-i” eki tamlanan/iyelik ekidir)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir sözcüğün başındaki veya bağlı olduğu öbekteki tamlayanı (-ın / -in) tespit etmek iyelik ekini anında açığa çıkarır. Cümlede sözcüğün başına “onun” getirebiliyorsanız veya doğrudan bir ismin tamlananı konumundaysa o ek iyelik ekidir.