Inönü Muharebesi’nin kazanılması ile halkın meclise
olan güveni artmiş ve böyle bir ortamda BMM, döneminin
ilk anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nu kabul
etmiştir. 23 madde ve bir ek maddeden oluşan anayasa ile
ulusal egemenliği sağlayarak yasama ve yürütme yetkisinin
kullanılması amacıyla düzenlemeler yapilmiştır. Dönemin
şartlarından dolayı kişi hak ve özgürlüklerinin yer almadıği
anayasa bu konularda Kanun-i Esasinin geçerli olacağıini
ifade etmiştir.
n
Buna göre Teşkilat-ı Esasiye ile ilgili aşağıdaki
yargılardan hangisine ulasılabilir?
Olağanüstü koşullarda hazırlandığına
BU Güçler ayrılığı ilkesini benimsediğine1 Hazırlanmasında ulusal isteklerin etkili olduğuna
D) Hükümet sisteminden kabine sistemine geçişi
sağladığına
Cumhuriyet’in ilanına giden süreci başlatıiğına
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile ilgili hangi yargıya ulaşılabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Olağanüstü Koşullarda Hazırlandığı İfadesi
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Kurtuluş Savaşı devam ederken ve zor şartlarda kabul edilmiştir. Bu nedenle, olağanüstü koşullarda hazırlandığı doğru bir tespittir.
Adım 2 — Güçler Ayrılığı İlkesini Benimsediği İfadesi
Teşkilat-ı Esasiye Kanununda yasama ve yürütme yetkisi TBMM’ye verilmiş, ancak yasama ve yürütmenin tamamen ayrıldığı bir sistem değil, daha çok meclisin egemen olduğu bir sistemdir. Yani modern anlamda güçler ayrılığı ilkesi kesinlikle benimsenmemiştir, bu nedenle bu ifade doğru değildir.
Adım 3 — Hazırlanmasında Ulusal İsteklerin Etkili Olduğu İfadesi
Kanun, TBMM tarafından, halkın egemenlik isteği doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu nedenle ulusal isteklerin etkili olduğunu söylemek doğru olur.
Adım 4 — Hükümet Sisteminden Kabine Sistemine Geçiş Sağlandığı İfadesi
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda yürütme yetkisi tamamen mecliste toplandığı için klasik anlamda kabine sistemi değil, Meclis Hükümeti Sistemi uygulanmıştır. Kabine sistemi daha sonra kabul edilmiştir, bu nedenle ifade doğru değildir.
Adım 5 — Cumhuriyet’in İlanına Giden Süreci Başlattığı İfadesi
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, devletin yönetim yapısının düzenlenmesi açısından önemli bir adımdır ve Cumhuriyet rejiminin kurulmasına zemin hazırlamıştır. Bu nedenle bu ifade doğrudur.
CEVAP: A) Olağanüstü koşullarda hazırlandığına
TEMEL KAVRAMLAR:
Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin döneminin ilk anayasasıdır ve Kurtuluş Savaşı koşullarında hazırlanmıştır.
Güçler Ayrılığı İlkesi: Yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrı olmasıdır. Teşkilat-ı Esasiye tam anlamıyla bu ilkeyi benimsememiştir.
Meclis Hükümeti Sistemi: Yürütme yetkisinin doğrudan mecliste olduğu sistem.
Inönü Muharebesi’nin kazanılması ile halkın meclise olan güveni artmış ve böyle bir ortamda BMM, döneminin ilk anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nu kabul etmiştir. 23 madde ve bir ek maddeden oluşan anayasa ile ulusal egemenliği sağlayarak yasama ve yürütme yetkisinin kullanılması amacıyla düzenlemeler yapılmıştır. Dönemin şartlarından dolayı kişi hak ve özgürlüklerinin yer almadığı anayasa bu konularda Kanun-i Esasi’nin geçerli olacağını ifade etmiştir. Buna göre Teşkilat-ı Esasiye ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A: Olağanüstü koşullarda hazırlandığına
Metinde İnönü Muharebesi’nin kazanılması ve “böyle bir ortamda” ifadesi yer almaktadır.
Bu ifadeler anayasanın savaş ve kurtuluş dönemi gibi olağanüstü koşullarda hazırlandığını doğrudan gösterir.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B: Güçler ayrılığı ilkesini benimsediğine
Metinde yasama ve yürütme yetkisinin kullanılmasına ilişkin düzenlemelerin birlikteliği vurgulanmıştır.
Bu durum güçler ayrılığı yerine yetkilerin TBMM’de yoğunlaştığını işaret eder; dolayısıyla güçler ayrılığı benimsenmemiştir.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C: Hazırlanmasında ulusal isteklerin etkili olduğuna
Metinde ulusal egemenlik sağlandığı belirtilmiştir.
Ancak “hazırlanmasında ulusal isteklerin etkili olduğu” sonucuna doğrudan değil, daha dolaylı olarak varılabilir; metnin en açık vurgusu olağanüstü koşullar ve egemenliğin TBMM’ye verilmesidir.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D: Hükümet sisteminden kabine sistemine geçişi sağladığına
Metinde böyle bir hükümet sistemi değişikliğine dair bir bilgi yoktur.
Aksine yasama ve yürütme yetkilerinin TBMM’de toplanması kabine sistemine geçişi göstermemektedir.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
E: Cumhuriyet’in ilanına giden süreci başlattığına
Teşkilât-ı Esasiye’nin ulusal egemenliği vurgulaması Cumhuriyetin ilanına zemin hazırlamıştır.
Ancak metinde doğrudan “Cumhuriyet ilanı sürecini başlattığı” ifadesi yok; bu sonuç çıkarımı yapılabilir ama en açık ve doğrudan çıkarım A seçeneğidir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması A. Olağanüstü koşullarda hazırlandığına — Metnin en doğrudan ve açık çıkarımıdır. B. Güçler ayrılığı ilkesini benimsediğine — Metin buna ters; yasama ve yürütme bir aradadır. C. Hazırlanmasında ulusal isteklerin etkili olduğuna — Kısmen doğru olmakla birlikte metinde en doğrudan çıkarım değildir. D. Hükümet sisteminden kabine sistemine geçişi sağladığına — Metin bunu desteklemez. E. Cumhuriyet’in ilanına giden süreci başlattığına — Mantıklı bir bağlantı kurulabilir, ama metinden en kesin çıkarım A’dır.
Son Doğrulama: Metinde İnönü Muharebesi sonrası oluşan ortam ve “böyle bir ortamda” ifadesi, anayasanın olağanüstü koşullarda hazırlandığını en açık biçimde göstermektedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
CEVAP: A) Olağanüstü koşullarda hazırlandığına
TEMEL KAVRAMLAR:
B. Güçler ayrılığı ilkesini benimsediğine — Metin buna ters; yasama ve yürütme bir aradadır.