Periyodik Hareket ve Karşılaşma Problemi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Doğrusal bir parkurda gidip gelen hareketlilerin konumları aldıkları toplam yolun parkurun gidiş-dönüş periyoduna göre durumuna bağlıdır. Parkur uzunluğu L birim olduğunda gidiş-dönüş periyodu 2L birimdir. İki hareketli aynı doğrultuda hareket ederken aralarındaki toplam bağıl hareket periyodik olarak tekrarlanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Parkurun ve Hızların Modellenmesi
X noktası başlangıç (0), N noktası bitiş (6) kabul edilirse aralıklar 1’er birimdir:
X = 0, \quad Y = 1, \quad Z = 2, \quad K = 3, \quad L = 4, \quad M = 5, \quad N = 6
Parkurun tek yönlü uzunluğu 6 birim, gidiş-dönüş toplam periyodu 2 \times 6 = 12 birimdir. Ayşe’nin birim zamandaki hızı v_A = 3 birim/sn, Betül’ün hızı v_B = 2 birim/sn’dir.
Adım 2 — Karşılaşma (Aynı Hizaya Gelme) Şartı
Harekete X noktasından başlandıktan sonra ilk kez aynı hizaya gelmeleri hareket başladıktan sonra gerçekleşir. Karşılaşmalar; iki hareketlinin aldıkları yolların toplamı veya farkı tam bir gidiş-dönüş mesafesinin (12 birimin) katı olduğunda gerçekleşir:
s_A + s_B = 3t + 2t = 5t = 12 \cdot m \quad (m \in \mathbb{Z}^+)
Buradan her bir karşılaşma anı:
t = \frac{12m}{5}
olarak bulunur (m = 1, 2, 3, \dots vuruş sayısıdır).
Adım 3 — 45. Karşılaşmanın Hesaplanması
45. kez ellerini vurduklarında m = 45 olur:
t = \frac{12 \times 45}{5} = 12 \times 9 = 108 \text{ birim zaman}
Bu sürede öğrencilerin aldıkları toplam yollar:
- Ayşe’nin aldığı yol: s_A = 3 \times 108 = 324 birim
- Betül’ün aldığı yol: s_B = 2 \times 108 = 216 birim
Parkurun tam turu (1 gidiş-dönüşü) 12 birim olduğundan:
- Ayşe: 324 = 27 \times 12 (Tam 27 gidiş-dönüş yapmış ve X noktasına dönmüştür.)
- Betül: 216 = 18 \times 12 (Tam 18 gidiş-dönüş yapmış ve X noktasına dönmüştür.)
Dolayısıyla 45. vuruşta her ikisi de tam olarak X noktasındadır.
CEVAP: E) X
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI:
Yarışma veya hareket başlangıç anı (t=0) “ilk karşılaşma/vuruş” olarak sayılmaz; ilk temas hareket başladıktan sonra gerçekleşen m = 1 anıdır. Seçeneklerde tek bir noktanın (X) yer alması da sonucun aralık değil, sınır noktası çıkacağını doğrular.