Öğretmen, işlediği konuyla ilgili aşağıdaki doğru-yanlış etkinliğini hazırlamıştır.
| | Doğru | Yanlış |
|1--- | 1—: |$ 1—: |
| DNA üzerinde belirli görevleri içeren kalıtım birimine gen denir. | heckmark | |
| Genotip ve çevresel etkenlere bağlı olarak ortaya çıkan özelliklere fenotip adı verilir. | | heckmark |
| Genotipte iki çekinik veya iki baskın gen yan yana olduğunda bu genlere heterozigot gen adı verilir. | heckmark | |
| Çaprazlanan bezelyelerden bir tanesi saf döl baskın özellikte ise fenotipte sadece baskın özellik görülür. | heckmark | |
Bu etkinliği çözen Süleyman’ın yaptığı işaretlemelerden kaç tanesi doğrudur?
Kalıtım ve Genetik Kod: Doğru-Yanlış Etkinliği Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kalıtımda gen, DNA’nın görev birimidir; fenotip, genotip ve çevre etkileşimiyle oluşur; alellerin aynı olması durumuna homozigot (saf döl), farklı olmasına heterozigot (melez döl) denir. Çaprazlanan bireylerden biri saf baskın (AA) ise tüm yavrularda baskın fenotip ortaya çıkar.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Her bir ifadenin bilimsel doğruluğu ile Süleyman’ın yaptığı işaretlemeler sırasıyla incelenir:
-
1. İfade: “DNA üzerinde belirli görevleri içeren kalıtım birimine gen denir.”
- Bilimsel Durum: Doğru. Gen, DNA’nın görev birimidir.
- Süleyman’ın İşareti: “Doğru” sütununu işaretlemiştir.
- Değerlendirme: Süleyman’ın işaretlemesi doğrudur (1. doğru işaretleme).
-
2. İfade: “Genotip ve çevresel etkenlere bağlı olarak ortaya çıkan özelliklere fenotip adı verilir.”
- Bilimsel Durum: Doğru. Fenotip, genotipin çevresel faktörlerle birlikte dışa yansımasıdır.
- Süleyman’ın İşareti: “Yanlış” sütununu işaretlemiştir.
- Değerlendirme: Süleyman’ın işaretlemesi hatalıdır.
-
3. İfade: “Genotipte iki çekinik veya iki baskın gen yan yana olduğunda bu genlere heterozigot gen adı verilir.”
- Bilimsel Durum: Yanlış. İki alelin aynı olması durumu (AA veya aa) homozigot (saf döl) olarak adlandırılır. Heterozigot olması için biri baskın biri çekinik (Aa) olmalıdır.
- Süleyman’ın İşareti: “Doğru” sütununu işaretlemiştir.
- Değerlendirme: Süleyman’ın işaretlemesi hatalıdır.
-
4. İfade: “Çaprazlanan bezelyelerden bir tanesi saf döl baskın özellikte ise fenotipte sadece baskın özellik görülür.”
- Bilimsel Durum: Doğru. Ebeveynlerden biri saf baskın (AA) olduğunda oluşacak tüm yavrular en az bir adet baskın gen (A) taşıyacağından fenotipte yalnızca baskın özellik görülür.
- Süleyman’ın İşareti: “Doğru” sütununu işaretlemiştir.
- Değerlendirme: Süleyman’ın işaretlemesi doğrudur (2. doğru işaretleme).
CEVAP: 2 tanesi doğrudur (1. ve 4. ifadeler)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Biri saf baskın (AA) olan bir çaprazlamada diğer birey ne olursa olsun (AA, Aa veya aa), yavru döller mutlaka baskın aleli alacağı için fenotip %100 baskın olur; çekinik özelliğin fenotipte görülebilmesi için iki taraftan da çekinik alel gelmesi şarttır.
