- Eşeysiz üreme, bir canlının döllenme olmadan kendine benzer canlılar oluşturmasıdır. Eşeysiz üreme sonucunda oluşan canlılar, kalıtsal bakımdan hem birbirinin hem de ata canlının aynısıdır. Yani eşeysiz üremede kalıtsal çeşitlilik görülmez.
Öğretmen: "Ahmet, eşeysiz üreme çeşitlerini söyleyerek birine örnekler verir misin?
Ahmet: Eşeysiz üreme çeşitleri: Bölünme, tomurcuklanma, vejetatif ve rejenerasyonla üremedir. Denizyıldızı, toprak solucanı, amip, öglena bölünme ile üremeye örnektir.
| Açıklama | Puan |
|1--- | 1— |
| Konuyu anlamamıştır. | 0 |
| Eşeysiz üreme çeşitlerini bilmiyor. | 1 |
| Eşeysiz üreme çeşitlerini bilmiyor fakat doğru örnekler veriyor. | 2 |
| Eşeysiz üreme çeşitlerini biliyor fakat örnekleri karıştırıyor. | 3 |
Öğretmen, Ahmet’in cevabını değerlendirirken yukarıdaki tabloyu kullandığına göre, Ahmet kaç puan almıştır?
A) 0
B) 1
C) 2
D) 3
I. Tohum oluşumu
II. Genç bitki
III. Tozlaşma
IV. Olgun bitki
V. Döllenme
VI. Çimlenme
Yukarıda çiçekli bir bitkinin oluşum aşamaları numaralandırılmıştır.
Buna göre, çiçekli bitkilerin hayat döngüsünü oluşturan aşamaların gerçekleşme sırası aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) III - V - I - VI - II - IV
B) VI - V - III - IV - I - II
C) III - VI - V - I - II - IV
D) V - I - IV - III - VI - II
Eşeysiz Üreme Çeşitleri ve Çiçekli Bitkilerde Hayat Döngüsü
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Eşeysiz üremede canlılar bölünme, tomurcuklanma, rejenerasyon ve vejetatif üreme gibi yollarla çoğalır. Çiçekli bitkilerin eşeyli üreme döngüsü ise tozlaşma \rightarrow döllenme \rightarrow tohum/meyve oluşumu \rightarrow çimlenme \rightarrow genç bitki \rightarrow olgun bitki sırasını takip eder.
5. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE ANALİZİ
1. Çeşitlerin Bilinme Durumu:
- Ahmet, eşeysiz üreme çeşitlerini “Bölünme, tomurcuklanma, vejetatif ve rejenerasyonla üremedir” diyerek eksiksiz ve doğru saymıştır. Dolayısıyla çeşitleri bilmektedir.
2. Verilen Örneklerin Analizi:
- Ahmet; bölünerek üremeye amip, öglena, denizyıldızı ve toprak solucanını örnek vermiştir.
- Amip ve öglena tek hücreli olup bölünerek ürer; ancak denizyıldızı ve toprak solucanı rejenerasyon (yenilenme) ile üremeye örnektir.
- Bu durumda Ahmet, çeşitleri bilmekte fakat bölünerek üreme ile rejenerasyon örneklerini birbirine karıştırmaktadır.
Değerlendirme tablosuna göre bu durum “Eşeysiz üreme çeşitlerini biliyor fakat örnekleri karıştırıyor.” maddesine karşılık gelir ve 3 puan alır.
5. SORU CEVABI: D) 3
6. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE SIRALAMASI
Şemadaki döngü okları takip edildiğinde biyolojik olayların gerçekleşme sırası şöyledir:
- III. Tozlaşma: Polenlerin erkek organdan dişi organın tepeciğine taşınması.
- V. Döllenme: Yumurtalıkta sperm ve yumurta çekirdeğinin birleşerek zigotu oluşturması.
- I. Tohum oluşumu: Zigotun embriyoya, tohum taslağının ise etrafındaki besin dokuyla tohuma/meyveye dönüşmesi.
- VI. Çimlenme: Uygun sıcaklık, su ve oksijen (SOS) koşullarında tohumun filizlenmesi.
- II. Genç bitki: Çimlenen tohumun gelişerek fide/genç bitki hâline gelmesi.
- IV. Olgun bitki: Bitkinin büyüyüp fotosentez ve üreme organı olan çiçekleri taşıyan erişkin bitkiye dönüşmesi.
Doğru sıralama: III – V – I – VI – II – IV
6. SORU CEVABI: A) III - V - I - VI - II - IV
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bitki döngüsü sorularında tohum çimlenirken fotosentez yapmaz; bu evrede sadece solunum gerçekleşir. Çimlenme sonucunda yeşil yapraklar çıktığında (genç bitki evresi) fotosentez başlar.
