Öğretim Genel Müdürlüğü 2. DENEME
Özne
8. İkinci Yeni şiirinin özünde kent yaşamının getirdiği yabancılaşma içinde kaybolmuş bireylerin başkaldırısı vardır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelerin dizilişi bu cümleinkiyle aynıdır?
A) Modern mimarinin estetik ve mekân kurgusunu belirleyen tasarım anlayışları çoğunlukla sabit değildir.
B) Bütün edebî akımlar belirli bir dünya görüşünün, güzellik ve sanat anlayışının etkisiyle oluşur.
C) Yapıların işlevsellik yönünden şekillenmesinin temelinde çevresel faktörler ve insan ihtiyaçları bulunur.
D) Farklı medeniyetlerin inşa ettiği anıtsal eserleri çözümlemek için yapı tekniklerini bilmek gerekir.
E) Sanat akımlarının öncü isimleri savundukları temel düşünce ve yönteme gönülden bağlıdır.
Cümlenin Ögeleri ve Öge Dizilişi Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Bir cümlenin ögelerini bulurken sırasıyla şu adımlar izlenir:
- Yüklem belirlenir.
- Yükleme “Kim / Ne?” soruları sorularak Özne bulunur.
- Yükleme “Nerede / Nereye / Nereden / Kime / Kimde / Kimden / Neye / Neyde / Neyden?” soruları sorularak Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) bulunur.
- Tamlamalar, fiilimsi grupları ve edat öbekleri ögelerine ayrılırken asla bölünmez.
Örnek Cümlenin Çözümlenmesi:
“İkinci Yeni şiirinin özünde / kent yaşamının getirdiği yabancılaşma içinde kaybolmuş bireylerin başkaldırısı / vardır.”
- vardır: Yüklem
- Var olan ne?: kent yaşamının getirdiği yabancılaşma içinde kaybolmuş bireylerin başkaldırısı \rightarrow Özne (Sıfat ve isim tamlamaları grubu)
- Nerede vardır?: İkinci Yeni şiirinin özünde \rightarrow Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç)
- Öge Dizilişi: Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) — Özne — Yüklem
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
- A Seçeneği: “Modern mimarinin estetik ve mekân kurgusunu belirleyen tasarım anlayışları (Özne) / çoğunlukla (Zarf Tümleci) / sabit değildir (Yüklem).” \rightarrow Diziliş: Özne — Zarf Tümleci — Yüklem
- B Seçeneği: “Bütün edebî akımlar (Özne) / belirli bir dünya görüşünün, güzellik ve sanat anlayışının etkisiyle (Zarf Tümleci) / oluşur (Yüklem).” \rightarrow Diziliş: Özne — Zarf Tümleci — Yüklem
- C Seçeneği: “Yapıların işlevsellik yönünden şekillenmesinin temelinde (Yer Tamlayıcısı) / çevresel faktörler ve insan ihtiyaçları (Özne) / bulunur (Yüklem).” \rightarrow Diziliş: Yer Tamlayıcısı — Özne — Yüklem
- D Seçeneği: “Farklı medeniyetlerin inşa ettiği anıtsal eserleri çözümlemek için (Zarf Tümleci) / yapı tekniklerini bilmek (Özne) / gerekir (Yüklem).” \rightarrow Diziliş: Zarf Tümleci — Özne — Yüklem
- E Seçeneği: “Sanat akımlarının öncü isimleri (Özne) / savundukları temel düşünce ve yönteme (Yer Tamlayıcısı) / gönülden (Zarf Tümleci) / bağlıdır (Yüklem).” \rightarrow Diziliş: Özne — Yer Tamlayıcısı — Zarf Tümleci — Yüklem
Sonuç ve Doğrulama:
Verilen öncül cümledeki diziliş Yer Tamlayıcısı — Özne — Yüklem şeklindedir. C seçeneğindeki cümlenin yüklemine “Ne bulunur?” sorusu yöneltildiğinde “çevresel faktörler ve insan ihtiyaçları” cevabı (Özne), “Nerede bulunur?” sorusu yöneltildiğinde ise “Yapıların işlevsellik yönünden şekillenmesinin temelinde” cevabı (Yer Tamlayıcısı) alınır. Dolayısıyla öge dizilişleri birebir aynıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C — Yapıların işlevsellik yönünden şekillenmesinin temelinde çevresel faktörler ve insan ihtiyaçları bulunur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ögeleri bulurken isim cümlelerindeki özne ve nesne ayrımını pekiştirmek için benzer bir soru daha incelemek ister misiniz?