7, 8, 9, 10 ve 11. Cümlelerin Yüklem Analizi
Answer:
Aşağıdaki tabloda, her bir cümlenin yüklemin yerine göre (Kurallı/Devrik), türüne göre (İsim/Fiil cümlesi), anlamına göre (Olumlu/Olumsuz/Soru/Emir vb.) ve yapısına göre (Basit/Birleşik/Sıralı/Bağlı cümle) sınıflandırılması yapılmıştır.
| Cümle No | Cümle | Yüklemin Yerinə Göre | Yüklemin Türüne Göre | Anlamına Göre | Yapısına Göre |
|---|---|---|---|---|---|
| 7 | Komşu komşunun külüne muhtaçtır. | Kurallı Cümle | İsim Cümlesi | Olumlu Cümle | Basit Cümle |
| 8 | Bu saatten sonra yetişmez bu ödevler. | Devrik Cümle | Fiil Cümlesi | Olumsuz Cümle | Basit Cümle |
| 9 | Bin bilsen de bir bilene danış. | Kurallı Cümle | Fiil Cümlesi | Emir Cümlesi | Birleşik Cümle |
| 10 | Bizimle çalışmak istediğini sana söyledi mi? | Kurallı Cümle | Fiil Cümlesi | Soru Cümlesi | Birleşik Cümle |
| 11 | Evi süpürdüm, yerleri sildim, çamaşırları yıkadım. | Kurallı Cümle | Fiil Cümlesi | Olumlu Cümle | Sıralı Cümle |
Adım Adım İnceleme
-
Yüklemin Yeri (Kurallı/Devrik)
- Yüklem cümle sonunda yer alıyorsa “Kurallı Cümle,” cümle ortasında veya başında yer alıyorsa “Devrik Cümle” adını alır.
- Örneğin:
• (7) “Komşu komşunun külüne muhtaçtır.” → Yüklem en sonda: Kurallı Cümle.
• (8) “Bu saatten sonra yetişmez bu ödevler.” → Yüklem “yetişmez” ortada kalmış: Devrik Cümle.
-
Yüklemin Türü (İsim/Fiil Cümlesi)
- Yüklem eylem (fiil) ise Fiil Cümlesi, ek eylemle çekimlenmiş sıfat/isim ise İsim Cümlesi olarak değerlendirilir.
- Örneğin:
• (7) “muhtaçtır” → İsim Cümlesi.
• (8) “yetişmez” → Fiil Cümlesi.
-
Anlamına Göre (Olumlu/Olumsuz/Soru/Emir vb.)
- Cümle, işin olup olmadığını bildiriyorsa olumlu/olumsuz; soru eki veya soru kelimesi içeriyorsa soru; emredici bir ifadeyle bitiyorsa emir cümlesi vb. olarak nitelendirilir.
- Örneğin:
• (9) “Bin bilsen de bir bilene danış.” → Emir Cümlesi.
• (10) “… söyledi mi?” → Soru Cümlesi.
-
Yapısına Göre (Basit/Birleşik/Sıralı/Bağlı)
- Tek bir yüklem varsa Basit, bir yan cümlecik varsa Birleşik, birden çok temel cümle varsa ya Sıralı ya da Bağlı Cümle olarak değerlendirilir.
- Örneğin:
• (9) İçinde “bilsen” (yan cümlecik) ve “danış” (ana cümle) olduğundan → Birleşik Cümle.
• (11) “Evi süpürdüm, yerleri sildim, çamaşırları yıkadım.” → Ortak özneyle üç ayrı yüklem → Sıralı Cümle.
Özet
Bu cümlelerde yüklem konumları (kurallı-devrik), yüklemin fiil mi isim mi olduğu, cümlenin ifade yönü (olumlu, olumsuz, soru, emir) ve tek/çoklu yüklem barındırması (basit, birleşik, sıralı, bağlı) dikkate alınarak kapsamlı bir analiz yapılır. Türkçede cümle yapısını çözümlemek, metnin anlamını doğru yorumlamak ve dilbilgisi kurallarını pekiştirmek açısından oldukça faydalıdır.
