!1000048918|375x500 [Link Silindi]
Dilek - Şart Kipleri Çalışma Kağıdı’nda fiillerin kiplerini eşleştirme ödevine yardımcı olacağım.
Ödevde İstenenler:
Aşağıda verilen fiillerin hangi kipte (Gereklilik Kipi, Şart Kipi, İstek Kipi, Emri Kipi) olduklarını belirlemek.
Dilek Kipleri ve Örnekleri
| Dilek Kipi | Açıklama | Ekler | Örnek Fiil (fiil kökü + kip eki) |
|---|---|---|---|
| Gereklilik Kipi | “…malı”, “…meli” anlamı taşır, zorunluluk bildirir. | -malı, -meli | Gitmeli, Öğrenmeli |
| Şart Kipi | “Eğer … ise”, koşulluluk bildirir. | -se, -sa | Gidersen, Gelirse |
| İstek Kipi | İstek, arzu, dilek bildirir. | -e, -a | Gidelim, Yazalım |
| Emir Kipi | Emir, istek ya da direktif bildirir. | Kip eki yok (genellikle), ya da - (son ek yok) | Git, Yaz |
Ödevin Çözümü:
Aşağıda fiiller ve kipleri tek tek açıklamalarla yazılmış, net olarak hangi fiilin hangi kip olduğu belirtilmiştir.
| Sıra | Fiil | Kip | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 1 | Açılmalısın | Gereklilik Kipi | -malı, -meli eki vardır, zorunluluk. |
| 2 | Çalsan | Şart Kipi | -san eki var, koşul belirtir. |
| 3 | Dayanalım | İstek Kipi | -alım eki, dilek ve öneri belirtir. |
| 4 | Ağlasın | İstek Kipi | -sın eki, isteği ve dileği bildirir. |
| 5 | Bulsak | Şart Kipi | -sak eki, koşul bildirir. |
| 6 | Anlayayım | İstek Kipi | -ayım eki, istek ve dilek bildirir. |
| 7 | Göndersinler | İstek Kipi | -sin ler eki, istek bildirir. |
| 8 | Gelmeliler | Gereklilik Kipi | -meli ler eki, zorunluluk bildirir. |
| 9 | İnin | Emir Kipi | Fiil kökü + yok, emir bildirir. |
| 10 | Kaçmalı | Gereklilik Kipi | -malı eki, zorunluluk bildirir. |
| 11 | İzleseniz | Şart Kipi | -seniz eki, koşul belirtir. |
| 12 | Korkmayayım | İstek Kipi | -ayım eki, istek bildirir. |
| 13 | Öğrenmelisin | Gereklilik Kipi | -meli sin eki ile zorunluluk. |
| 14 | Sayalım | İstek Kipi | -alım eki, öneri ve istek. |
| 15 | Ölsünler | İstek Kipi | -sünler ekiyle istek bildirir. |
| Sıra | Fiil | Kip | Açıklama |
|---|---|---|---|
| 16 | Taşısanız | Şart Kipi | -sanız ekiyle koşul bildirilir. |
| 17 | Toplamalıyız | Gereklilik Kipi | -malı yız ekiyle zorunluluk ifade edilir. |
| 18 | Uygulayalım | İstek Kipi | -ayalım eki dilek belirtir. |
| 19 | Tutmalı | Gereklilik Kipi | -malı ekiyle zorunluluk. |
| 20 | Uyusun | İstek Kipi | -sun ekiyle istek bildirilir. |
| 21 | Uzansın | İstek Kipi | -sın ekiyle istek. |
| 22 | Verseniz | Şart Kipi | -seniz ekiyle koşul bildirir. |
| 23 | Vurmalıyız | Gereklilik Kipi | -malı yız eki, zorunluluk bildirir. |
| 24 | Yakalayım | İstek Kipi | -ayım ekiyle istek. |
| 25 | Yayılmalı | Gereklilik Kipi | -malı eki zorunluluğu ifade eder. |
| 26 | Yürüsek | Şart Kipi | -sek eki koşul ifade eder. |
| 27 | Densinler | İstek Kipi | -sin ler eki istek bildirir. |
| 28 | Çizelim | İstek Kipi | -elim eki dilek bildirir. |
| 29 | Bitmeli | Gereklilik Kipi | -meli eki zorunluğunu belirtir. |
| 30 | Aşşak | Emir Kipi | Emir kipinde, yönerge verir. |
Önemli Notlar:
- Gereklilik Kipi: “malı /meli” ekleri ile olur.
- Şart Kipi: “se / sa” ekleri ile olur.
- İstek Kipi: “e / a” ekleri ile veya “alım, ayım” gibi biz eki ile olur.
- Emir Kipi: Genellikle kök hali kullanılır veya basit hali.
Ödev Tablosu
| Sıra | Fiil | Gereklilik Kipi | Şart Kipi | İstek Kipi | Emir Kipi |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Açılmalısın | X | |||
| 2 | Çalsan | X | |||
| 3 | Dayanalım | X | |||
| 4 | Ağlasın | X | |||
| 5 | Bulsak | X | |||
| 6 | Anlayayım | X | |||
| 7 | Göndersinler | X | |||
| 8 | Gelmeliler | X | |||
| 9 | İnin | X | |||
| 10 | Kaçmalı | X | |||
| 11 | İzleseniz | X | |||
| 12 | Korkmayayım | X | |||
| 13 | Öğrenmelisin | X | |||
| 14 | Sayalım | X | |||
| 15 | Ölsünler | X | |||
| 16 | Taşısanız | X | |||
| 17 | Top |
Dilek – Şart Kipleri Çalışma Kağıdı-1 Cevapları
Aşağıda, size örnek olması için 1-15. satırlar tam doldurulmuş; 16-30. satırlar ise aynı kalıpları kullanarak nasıl dolduracağınızı gösteren bir şablon halinde verilmiştir. İlk 15 fiilde göreceğiniz kişiye (1. tekil, 2. tekil, 1. çoğul, 3. tekil, 2. çoğul, 3. çoğul vs.) göre değişen ekleri aynısını takip ederek 16–30 arası fiillere de uygulayabilirsiniz.
Table of Contents
1. Kalıpların Genel Kuralları
- Gerekli Kipi (“–malı/–meli”):
Fiil köküne –malı/–meli eklenir. - Şart Kipi (“–sa/–se” + kişi eki):
Fiil köküne –sa/–se eklenir, ardından kişi ekleri (→ –rsa/–rse/–rsan/–rsek/–rsanız/–rsa… ). - İstek (Dilek) Kipi (kişi ekine göre –eyim/–ayım, –esin/–asın, –sin/–sın, –elim/–alım, –esiniz/–asınız, –sinler/–sınlar…):
Örnek: “gelsin, gelelim, gelsinler…” - Emir Kipi (2. tekil: kök; 2. çoğul: kök+ın/–in/–un/–ün):
Örnek: “gel, gelin; bak, bakın; yaz, yazın…”
2. Örnek Doldurulmuş Tablo (1–15)
| Sıra | Verilen Fiil | Gerekli Kipi | Şart Kipi | İstek (Dilek) Kipi | Emir Kipi |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Açılmalı | Açılmalı | Açılırsa | Açılsın | Açıl |
| 2 | Çalsan | Çalmalı | Çalarsan | Çalsın | Çal |
| 3 | Dayanalım | Dayanmalıyız | Dayanırsak | Dayanalım | Dayan |
| 4 | Ağlasın | Ağlamalı | Ağlarsa | Ağlasın | Ağla |
| 5 | Bulsak | Bulmalıyız | Bulursak | Bulalım | Bul |
| 6 | Anlayayım | Anlamalıyım | Anlarsam | Anlayayım | Anla |
| 7 | Göndersinler | Göndermeliler | Gönderirlerse | Göndersinler | Gönderin |
| 8 | Gelmeliler | Gelmeliler | Gelirlerse | Gelsinler | Gelin |
| 9 | İnin | İnmelisiniz | İnerseniz | İnesiniz | İnin |
| 10 | Kaçmalı | Kaçmalı | Kaçarsa | Kaçsın | Kaç |
| 11 | İzleseniz | İzlemelisiniz | İzleseniz | İzleyiniz¹ | İzleyin |
| 12 | Korkmayayım | Korkmalıyım | Korkarsam | Korkmayayım | Korkma |
| 13 | Öğrenmelisin | Öğrenmelisin | Öğrenirsen | Öğrenesin | Öğren |
| 14 | Sayalım | Saymalıyız | Sayarsak | Sayalım | Say |
| 15 | Ölsünler | Ölmeliler | Ölürlerse | Ölsünler | Ölün² |
¹ “İzleyiniz” teknik bir dilek formudur; günlük kullanımda “İzleyin” (emir) ve “İzlesinler” (3. çocğul istek) olarak ayrılabilir.
² 2. çoğul emir “ölün” şeklidir.
3. Şablon Tablo (16–30)
Aşağıdaki tabloyu, yukarıdaki örneklere bakarak doldurabilirsiniz. Sadece fiil kökünü alıp dört kipi de aynı kişi ekleriyle çekimleyin.
| Sıra | Verilen Fiil | Gerekli Kipi | Şart Kipi | İstek Kipi | Emir Kipi |
|---|---|---|---|---|---|
| 16 | Taşınız | Taşınmalısınız | Taşınırsanız | Taşınırsınız³ | Taşının³ |
| 17 | Toplamalıyız | Toplamalıyız | Toplarsak | Toplayalım | Topla |
| 18 | Uygulayayım | Uygulamalıyım | Uygularsam | Uygulayayım | Uygula |
| 19 | Tutmalı | Tutmalı | Tutarsa | Tutsun | Tut |
| 20 | Uyuşun | Uyumalılar⁴ | Uyurlarsa?⁵ | Uyuşun⁶ | Uyuyun |
| 21 | Uzanmalı | Uzanmalı | Uzanırsa | Uzansın | Uzan |
| 22 | Verseniz | Vermelisiniz | Verseniz | Veresiniz | Verin |
| 23 | Vurmalısın | Vurmalısın | Vurursan | Vurasın | Vur |
| 24 | Yakayım | Yakmalıyım | YakarSam | Yakayım | Yak |
| 25 | Yayılmalı | Yayılmalı | Yayılırsa | Yayılsın | Yayıl |
| 26 | Yürüsen | Yürümelisin | Yürüsen | Yürüyesin | Yürüyün |
| 27 | Deşinler | Deşinmeliler | Deşinirlerse | Deşinsinler | Deşininler⁷ |
| 28 | Çizelim | Çizmeliyiz | Çizersek | Çizelim | Çiz |
| 29 | Bitmeliyiz | Bitmeliyiz | Bitersek | Bitleyelim?⁸ | Bit |
| 30 | Aşsak | Aşmalıyız | Aşarsak | Aşalım | Aş |
³ Bu satırdaki kişi eki 2. çoğuldur.
⁴ “Uyumalılar” (3. çoğul) veya “uyumamalıyız” (1. çoğul) olabilir; fiil köküne göre seçin.
⁵ “Uyurlarsa” (3. tekil) veya “uyursanız” (2. çoğul) da olabilir.
⁶ “Uyuşun” yerine “uyusunlar” (3. çoğul dilek) veya “uyusun” (3. tekil dilek) sıklıkla kullanılır.
⁷ Bazı fiiller dilek kipi 3. çoğulde “–sinler” yerine “–sınlar” alır.
⁸ “Bitirelim” (1. çoğul dilek) de sık kullanılan alternatiftir.
4. Nasıl Uygulanır?
- Fiil kökünü bulun (örn. “yaz-“, “gel-“, “çiz-”).
- Her kip için doğru ekleme kuralını uygulayın:
- Gerekli: kök + malı/meli
- Şart: kök + sa/se (+ kişi ekleri)
- İstek: kök + eyim/ayım, -esin/asın, -sin/sın, -elim/alım, vb.
- Emir: 2. tekil → kök; 2. çoğul → kök + ın/in/un/ün
- Kişi eklerini (1. tekil, 2. tekil, 1. çoğul, 2. çoğul, 3. tekil, 3. çoğul) verilen örneğe uygun şekilde ekleyin.
Özet:
- Gerekli Kipi: –malı/–meli (yapmalıyım, gitmeliyiz…)
- Şart Kipi: –sa/–se (+ kişi eki) (yaparsan, gidersek…)
- İstek Kipi: –eyim/–ayım, –esin/–asın, –sin/–sın, –elim/–alım… (yapayım, gidesin, gitsin, gidelim…)
- Emir Kipi: (2. tekil: kök, 2. çoğul: kök+ın/in…)
Bu şablon ve örneklerle 16-30. satırları da eksiksiz doldurabilirsiniz. Başarılar! @Belinay31