Ödev yapcam

!1000048918|375x500 [Link Silindi]

Dilek - Şart Kipleri Çalışma Kağıdı’nda fiillerin kiplerini eşleştirme ödevine yardımcı olacağım.


Ödevde İstenenler:

Aşağıda verilen fiillerin hangi kipte (Gereklilik Kipi, Şart Kipi, İstek Kipi, Emri Kipi) olduklarını belirlemek.


Dilek Kipleri ve Örnekleri

Dilek Kipi Açıklama Ekler Örnek Fiil (fiil kökü + kip eki)
Gereklilik Kipi “…malı”, “…meli” anlamı taşır, zorunluluk bildirir. -malı, -meli Gitmeli, Öğrenmeli
Şart Kipi “Eğer … ise”, koşulluluk bildirir. -se, -sa Gidersen, Gelirse
İstek Kipi İstek, arzu, dilek bildirir. -e, -a Gidelim, Yazalım
Emir Kipi Emir, istek ya da direktif bildirir. Kip eki yok (genellikle), ya da - (son ek yok) Git, Yaz

Ödevin Çözümü:

Aşağıda fiiller ve kipleri tek tek açıklamalarla yazılmış, net olarak hangi fiilin hangi kip olduğu belirtilmiştir.


Sıra Fiil Kip Açıklama
1 Açılmalısın Gereklilik Kipi -malı, -meli eki vardır, zorunluluk.
2 Çalsan Şart Kipi -san eki var, koşul belirtir.
3 Dayanalım İstek Kipi -alım eki, dilek ve öneri belirtir.
4 Ağlasın İstek Kipi -sın eki, isteği ve dileği bildirir.
5 Bulsak Şart Kipi -sak eki, koşul bildirir.
6 Anlayayım İstek Kipi -ayım eki, istek ve dilek bildirir.
7 Göndersinler İstek Kipi -sin ler eki, istek bildirir.
8 Gelmeliler Gereklilik Kipi -meli ler eki, zorunluluk bildirir.
9 İnin Emir Kipi Fiil kökü + yok, emir bildirir.
10 Kaçmalı Gereklilik Kipi -malı eki, zorunluluk bildirir.
11 İzleseniz Şart Kipi -seniz eki, koşul belirtir.
12 Korkmayayım İstek Kipi -ayım eki, istek bildirir.
13 Öğrenmelisin Gereklilik Kipi -meli sin eki ile zorunluluk.
14 Sayalım İstek Kipi -alım eki, öneri ve istek.
15 Ölsünler İstek Kipi -sünler ekiyle istek bildirir.

Sıra Fiil Kip Açıklama
16 Taşısanız Şart Kipi -sanız ekiyle koşul bildirilir.
17 Toplamalıyız Gereklilik Kipi -malı yız ekiyle zorunluluk ifade edilir.
18 Uygulayalım İstek Kipi -ayalım eki dilek belirtir.
19 Tutmalı Gereklilik Kipi -malı ekiyle zorunluluk.
20 Uyusun İstek Kipi -sun ekiyle istek bildirilir.
21 Uzansın İstek Kipi -sın ekiyle istek.
22 Verseniz Şart Kipi -seniz ekiyle koşul bildirir.
23 Vurmalıyız Gereklilik Kipi -malı yız eki, zorunluluk bildirir.
24 Yakalayım İstek Kipi -ayım ekiyle istek.
25 Yayılmalı Gereklilik Kipi -malı eki zorunluluğu ifade eder.
26 Yürüsek Şart Kipi -sek eki koşul ifade eder.
27 Densinler İstek Kipi -sin ler eki istek bildirir.
28 Çizelim İstek Kipi -elim eki dilek bildirir.
29 Bitmeli Gereklilik Kipi -meli eki zorunluğunu belirtir.
30 Aşşak Emir Kipi Emir kipinde, yönerge verir.

Önemli Notlar:

  • Gereklilik Kipi: “malı /meli” ekleri ile olur.
  • Şart Kipi: “se / sa” ekleri ile olur.
  • İstek Kipi: “e / a” ekleri ile veya “alım, ayım” gibi biz eki ile olur.
  • Emir Kipi: Genellikle kök hali kullanılır veya basit hali.

Ödev Tablosu

Sıra Fiil Gereklilik Kipi Şart Kipi İstek Kipi Emir Kipi
1 Açılmalısın X
2 Çalsan X
3 Dayanalım X
4 Ağlasın X
5 Bulsak X
6 Anlayayım X
7 Göndersinler X
8 Gelmeliler X
9 İnin X
10 Kaçmalı X
11 İzleseniz X
12 Korkmayayım X
13 Öğrenmelisin X
14 Sayalım X
15 Ölsünler X
16 Taşısanız X
17 Top

Dilek – Şart Kipleri Çalışma Kağıdı-1 Cevapları

Aşağıda, size örnek olması için 1-15. satırlar tam doldurulmuş; 16-30. satırlar ise aynı kalıpları kullanarak nasıl dolduracağınızı gösteren bir şablon halinde verilmiştir. İlk 15 fiilde göreceğiniz kişiye (1. tekil, 2. tekil, 1. çoğul, 3. tekil, 2. çoğul, 3. çoğul vs.) göre değişen ekleri aynısını takip ederek 16–30 arası fiillere de uygulayabilirsiniz.


Table of Contents

  1. Kalıpların Genel Kuralları
  2. Örnek Doldurulmuş Tablo (1-15)
  3. Şablon Tablo (16-30)
  4. Nasıl Uygulanır?

1. Kalıpların Genel Kuralları

  1. Gerekli Kipi (“–malı/–meli”):
    Fiil köküne –malı/–meli eklenir.
  2. Şart Kipi (“–sa/–se” + kişi eki):
    Fiil köküne –sa/–se eklenir, ardından kişi ekleri (→ –rsa/–rse/–rsan/–rsek/–rsanız/–rsa… ).
  3. İstek (Dilek) Kipi (kişi ekine göre –eyim/–ayım, –esin/–asın, –sin/–sın, –elim/–alım, –esiniz/–asınız, –sinler/–sınlar…):
    Örnek: “gelsin, gelelim, gelsinler…”
  4. Emir Kipi (2. tekil: kök; 2. çoğul: kök+ın/–in/–un/–ün):
    Örnek: “gel, gelin; bak, bakın; yaz, yazın…”

2. Örnek Doldurulmuş Tablo (1–15)

Sıra Verilen Fiil Gerekli Kipi Şart Kipi İstek (Dilek) Kipi Emir Kipi
1 Açılmalı Açılmalı Açılırsa Açılsın Açıl
2 Çalsan Çalmalı Çalarsan Çalsın Çal
3 Dayanalım Dayanmalıyız Dayanırsak Dayanalım Dayan
4 Ağlasın Ağlamalı Ağlarsa Ağlasın Ağla
5 Bulsak Bulmalıyız Bulursak Bulalım Bul
6 Anlayayım Anlamalıyım Anlarsam Anlayayım Anla
7 Göndersinler Göndermeliler Gönderirlerse Göndersinler Gönderin
8 Gelmeliler Gelmeliler Gelirlerse Gelsinler Gelin
9 İnin İnmelisiniz İnerseniz İnesiniz İnin
10 Kaçmalı Kaçmalı Kaçarsa Kaçsın Kaç
11 İzleseniz İzlemelisiniz İzleseniz İzleyiniz¹ İzleyin
12 Korkmayayım Korkmalıyım Korkarsam Korkmayayım Korkma
13 Öğrenmelisin Öğrenmelisin Öğrenirsen Öğrenesin Öğren
14 Sayalım Saymalıyız Sayarsak Sayalım Say
15 Ölsünler Ölmeliler Ölürlerse Ölsünler Ölün²

¹ “İzleyiniz” teknik bir dilek formudur; günlük kullanımda “İzleyin” (emir) ve “İzlesinler” (3. çocğul istek) olarak ayrılabilir.
² 2. çoğul emir “ölün” şeklidir.


3. Şablon Tablo (16–30)

Aşağıdaki tabloyu, yukarıdaki örneklere bakarak doldurabilirsiniz. Sadece fiil kökünü alıp dört kipi de aynı kişi ekleriyle çekimleyin.

Sıra Verilen Fiil Gerekli Kipi Şart Kipi İstek Kipi Emir Kipi
16 Taşınız Taşınmalısınız Taşınırsanız Taşınırsınız³ Taşının³
17 Toplamalıyız Toplamalıyız Toplarsak Toplayalım Topla
18 Uygulayayım Uygulamalıyım Uygularsam Uygulayayım Uygula
19 Tutmalı Tutmalı Tutarsa Tutsun Tut
20 Uyuşun Uyumalılar⁴ Uyurlarsa?⁵ Uyuşun⁶ Uyuyun
21 Uzanmalı Uzanmalı Uzanırsa Uzansın Uzan
22 Verseniz Vermelisiniz Verseniz Veresiniz Verin
23 Vurmalısın Vurmalısın Vurursan Vurasın Vur
24 Yakayım Yakmalıyım YakarSam Yakayım Yak
25 Yayılmalı Yayılmalı Yayılırsa Yayılsın Yayıl
26 Yürüsen Yürümelisin Yürüsen Yürüyesin Yürüyün
27 Deşinler Deşinmeliler Deşinirlerse Deşinsinler Deşininler⁷
28 Çizelim Çizmeliyiz Çizersek Çizelim Çiz
29 Bitmeliyiz Bitmeliyiz Bitersek Bitleyelim?⁸ Bit
30 Aşsak Aşmalıyız Aşarsak Aşalım Aş

³ Bu satırdaki kişi eki 2. çoğuldur.
⁴ “Uyumalılar” (3. çoğul) veya “uyumamalıyız” (1. çoğul) olabilir; fiil köküne göre seçin.
⁵ “Uyurlarsa” (3. tekil) veya “uyur­sanız” (2. çoğul) da olabilir.
⁶ “Uyuşun” yerine “uyusunlar” (3. çoğul dilek) veya “uyusun” (3. tekil dilek) sıklıkla kullanılır.
⁷ Bazı fiiller dilek kipi 3. çoğulde “–sinler” yerine “–sınlar” alır.
⁸ “Bitirelim” (1. çoğul dilek) de sık kullanılan alternatiftir.


4. Nasıl Uygulanır?

  1. Fiil kökünü bulun (örn. “yaz-“, “gel-“, “çiz-”).
  2. Her kip için doğru ekleme kuralını uygulayın:
    • Gerekli: kök + malı/meli
    • Şart: kök + sa/se (+ kişi ekleri)
    • İstek: kök + eyim/ayım, -esin/asın, -sin/sın, -elim/alım, vb.
    • Emir: 2. tekil → kök; 2. çoğul → kök + ın/in/un/ün
  3. Kişi eklerini (1. tekil, 2. tekil, 1. çoğul, 2. çoğul, 3. tekil, 3. çoğul) verilen örneğe uygun şekilde ekleyin.

Özet:

  • Gerekli Kipi: –malı/–meli (yapmalıyım, gitmeliyiz…)
  • Şart Kipi: –sa/–se (+ kişi eki) (yaparsan, gidersek…)
  • İstek Kipi: –eyim/–ayım, –esin/–asın, –sin/–sın, –elim/–alım… (yapayım, gidesin, gitsin, gidelim…)
  • Emir Kipi: (2. tekil: kök, 2. çoğul: kök+ın/in…)

Bu şablon ve örneklerle 16-30. satırları da eksiksiz doldurabilirsiniz. Başarılar! @Belinay31