- Türkiye’de yağışın dağılışı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Yağışın dağılışı ile yer şekilleri arasında paralellik vardır.
B) Yağış şartları kısa mesafelerde büyük değişiklik gösterir.
C) Yükselti arttıkça yağış miktarı da azalmaktadır.
D) Denizden uzak iç kesimler genellikle az yağış alır.
E) En fazla yağış alan yerler kuzey ve güneyde denize bakan yamaçlardır. - I. Mersin’in Zonguldak’tan daha sıcak olması
II. Ocak ayında Antalya’nın Şanlıurfa’dan sıcak olması
Yukarıda numaralandırılarak verilen özelliklerin temel nedeni aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak sıralanmıştır?
I II III IV
A) Karasallık Enlem Yükselti Denizellik
B) Enlem Yükselti Denizellik Karasallık
C) Karasallık Yükselti Denizellik Enlem
D) Enlem Denizellik Yükselti Karasallık
E) Yükselti Enlem Denizellik Yükselti - Türkiye’de yağışın alansal dağılımı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Etrafının dağlarla çevrili olması nedeniyle İç Anadolu’da yağış miktarı azdır.
B) Nemlilik ile yağışın dağılışı arasında paralellik vardır.
C) Ege kıyılarının diğer kıyılardan daha az yağış almasının nedeni dağların kıyıya dik uzanmasıdır.
D) Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artmasına bağlı olarak yağışlar azalır.
E) Marmara’nın etrafı denizlerle çevrili olmasına rağmen Karadeniz kıyıları kadar fazla yağış almaz. - Aşağıdaki haritada Türkiye’nin yıllık güneşlenme süresi verilmiştir.
Güneşlenme süresinde aşağıdakilerden hangisinin etkisinden söz edilemez?
A) Denizden uzaklık
B) Yükselti
C) Rüzgârlara göre konum
D) Bitki örtüsü
E) Yerşekillerinin doğrultusu
Türkiye İklimi: Yağış, Sıcaklık ve Güneşlenme Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türkiye’de sıcaklık, yağış ve güneşlenme dağılışı; enlem, denizellik-karasallık, yükselti ve dağların uzanış doğrultusu (orografik faktörler) gibi temel coğrafi unsurların etkileşimiyle belirlenir. Bitki örtüsü ise iklimi oluşturan bir neden değil, iklim koşullarının doğal bir sonucudur.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
5. Soru: Türkiye’de Yağışın Dağılışı
- A) Doğru: Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde (Karadeniz, Akdeniz) yağış fazla iken çukur havzalarda azdır; yer şekilleriyle paralellik vardır.
- B) Doğru: Türkiye’nin engebeli ve dağlık yapısı nedeniyle kısa mesafelerde yükselti ve bakı değiştiğinden yağış şartları da hızlı değişir.
- C) YANLIŞ: Yükselen hava kütlesi soğuyarak neme doyar (bağıl nemi artar) ve yoğunlaşır. Bu nedenle belirli bir yükseltiye kadar yükseldikçe yağış miktarı azalmaz, aksine artar.
- D) Doğru: Deniz etkisine kapalı iç havzalar (İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu vb.) nem azlığı nedeniyle daha az yağış alır.
- E) Doğru: Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar’ın denize bakan yamaçları nemli hava kütlelerini karşıladığı için en çok yağış alan yerlerdir.
CEVAP (5. Soru): C) Yükselti arttıkça yağış miktarı da azalmaktadır.
6. Soru: Sıcaklık Dağılışını Etkileyen Faktörler
- I. Mersin’in Zonguldak’tan daha sıcak olması: Mersin’in Ekvator’a daha yakın olması nedeniyle güneş ışınlarını daha büyük açıyla almasıdır \rightarrow Enlem.
- II. Ocak ayında Antalya’nın Şanlıurfa’dan sıcak olması: Benzer enlemlerde yer almalarına rağmen Antalya’nın deniz kıyısında olup kışın ılık kalmasıdır \rightarrow Denizellik.
- III. Temmuz ayında Erzurum’un Sivas’tan daha serin olması: Erzurum’un ortalama yükseltisinin Sivas’tan belirgin şekilde fazla olmasıdır \rightarrow Yükselti.
- IV. Ocak ayında Ankara’nın Samsun’dan daha soğuk olması: Ankara’nın daha güneyde olmasına rağmen deniz etkisinden uzak ve karasal olması nedeniyle kışın aşırı soğumasıdır \rightarrow Karasallık.
CEVAP (6. Soru): D) Enlem — Denizellik — Yükselti — Karasallık
7. Soru: Yağışın Alansal Dağılımı
- A) Doğru: İç Anadolu’nun etrafı yüksek dağlarla çevrili olduğu için denizel nemli hava kütleleri bölgeye sokulamaz.
- B) Doğru: Bağıl nem ve mutlak nemin yüksek olduğu kıyılarda yağış miktarı da fazladır.
- C) Doğru: Ege’de dağlar kıyıya dik uzandığı için nemli hava iç kısımlara kolayca sokulur, kıyıda ani yükselmeye ve bol orografik yağışa neden olmaz.
- D) YANLIŞ: Yükseltinin artması yağışın azalmasına yol açmaz. Tam tersine yükselen zeminlerde hava soğuyarak yoğuşur; Türkiye’de Doğu Anadolu’daki yüksek platolar ve dağlar çevrelerindeki çukur ovalara göre daha fazla yağış alır.
- E) Doğru: Marmara Bölgesi’nin ortalama yükseltisi az olduğu için denizlerle çevrili olmasına rağmen orografik yükselim azdır ve Karadeniz kadar yağış almaz.
CEVAP (7. Soru): D) Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükseltinin artmasına bağlı olarak yağışlar azalır.
8. Soru: Güneşlenme Süresini Etkileyen Faktörler
- A, B, C, E seçenekleri: Denizden uzaklık (karasallık), yükselti, rüzgârların yönü ve yer şekillerinin uzanışı; bulutluluk oranını doğrudan etkileyerek bir bölgenin yıllık güneşlenme süresini belirler.
- D) YANLIŞ (Etkisinden söz edilemez): Bitki örtüsü, iklim elemanlarının ve güneşlenmenin bir nedeni değil, bu koşulların ortaya çıkardığı bir sonuçtur. Orman veya bozkır varlığı güneşlenme süresini belirlemez.
CEVAP (8. Soru): D) Bitki örtüsü
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Coğrafya sorularında bitki örtüsü, toprak tipi ve akarsu rejimleri genellikle iklimin nedeni değil, iklimin şekillendirdiği birer doğal sonuçtur. Bu ayrım sınavlarda en sık kullanılan çeldiricidir.