SORU: Bir berberde bir kişiyi usta 30 dakikada, kalfa 45 dakikada, çırak ise 60 dakikada tıraş edebiliyor. Aynı anda tıraşa başlayan usta, kalfa ve çırak 30 kişiyi en az kaç dakikada tıraş eder? (A) 360 (B) 380 (C) 390 (D) 420
KULLANILAN KURAL / FORMÜL: Toplam iş hacmi = (bireysel hızların toplamı) × zaman; bireysel hız = 1 / (kişi başına geçen süre).
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Bireysel hızları yaz
usta hız = \dfrac{1}{30} (kişi/dakika)
kalfa hız = \dfrac{1}{45} (kişi/dakika)
çırak hız = \dfrac{1}{60} (kişi/dakika)
Adım 2 — Toplam hızı hesapla
toplam hız = \dfrac{1}{30}+\dfrac{1}{45}+\dfrac{1}{60} = \dfrac{6+4+3}{180} = \dfrac{13}{180} (kişi/dakika)
Adım 3 — 30 kişiyi tamamlamak için gereken süre (kesirli)
gerekli süre = \dfrac{30}{13/180} = 30 \times \dfrac{180}{13} = \dfrac{5400}{13} \approx 415{,}38 dakika
Adım 4 — En az tam dakika ve kişiler tam tamamlandığı ana bak
zaman t ile toplam tamamlanan kişi sayısı \lfloor t/30\rfloor+\lfloor t/45\rfloor+\lfloor t/60\rfloor biçiminde sayılır. t=415 veya 416 da toplam 28 kişi olur. t=420 için 14+9+7=30 kişi olur; bu ilk anda 30 veya daha fazla tamamlanır.
SORU: Cumhuriyet Ortaokulunda bir etkinlik için öğrencilerin %30’u, öğretmenlerin %60’ı katılıyor. Katılanlar ile katılmayanların sayıları eşit olduğuna göre okuldaki öğrenci sayısının öğretmen sayısına oranı kaçtır? (A) 1/2 (B) 1/3 (C) 2 (D) 3
KULLANILAN KURAL / FORMÜL: Eşitlik koşulunu cebirsel denklemle kur: katılanlar = 0,3S + 0,6T; katılmayanlar = 0,7S + 0,4T; eşitlik → denklem.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Denklemi kur
0{,}3S+0{,}6T = 0{,}7S+0{,}4T
Adım 2 — Terimleri düzenle
0{,}6T-0{,}4T = 0{,}7S-0{,}3S
0{,}2T = 0{,}4S
Adım 3 — Oranı bul
T = 2S \Rightarrow \dfrac{S}{T} = \dfrac{1}{2}
SORU: X marka baskül gerçek ağırlığı 10 kg fazla, Y marka baskül ise %20 fazla gösteriyor. Nihan X baskülde, Soner Y baskülde tartıldığında toplam 154 kg; Soner X baskülde, Nihan Y baskülde tartıldığında toplam 152 kg çıkıyor. Buna göre Soner, Nihan’dan kaç kg ağırdır? (A) 8 (B) 10 (C) 12 (D) 14
KULLANILAN KURAL / FORMÜL: Ölçüm modellerini cebirsel denkleme çevir: X gösterimi = gerçek + 10; Y gösterimi = 1{,}2 × gerçek.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Denklemleri kur
Nihan gerçek ağırlığı = N, Soner = S olsun.
Durum 1: (N+10) + 1{,}2S = 154 \Rightarrow N + 1{,}2S = 144
Durum 2: (S+10) + 1{,}2N = 152 \Rightarrow S + 1{,}2N = 142
Adım 2 — Birini diğerine yerine koy
İlk denklemden N = 144 - 1{,}2S. Bunu ikinciye koy:
S + 1{,}2(144 - 1{,}2S) = 142
Adım 3 — S çöz
S + 172{,}8 - 1{,}44S = 142
-0{,}44S = -30{,}8 \Rightarrow S = 70 kg
Adım 4 — N bul ve farkı al
N = 144 - 1{,}2\cdot70 = 144 -84 = 60 kg
S - N = 70 - 60 = 10 kg
SORU: Bir ustanın eş tuğlalar kullanarak oluşturduğu duvarın ölçüleri küçültülerek 1/50 oranında kroki çizilmiş. Krokinin çevresi 176 cm olduğuna göre tüm duvarın gerçekteki alanı kaç m²’dir? (A) 1920 (B) 1536 (C) 1200 (D) 480
KULLANILAN KURAL / FORMÜL: Ölçek 1/50 ise uzunluklar 50 ile, alanlar 50^2=2500 ile çarpılır. Krokinin çevresi 2(w+h)=176 cm ise kroki için w+h=88 cm. Model alanı A_{model}=w\cdot h cm²; gerçek alan (m²) = A_{model}\times 2500 (cm²) ÷ 10000 (cm²/m²) = A_{model}/4 (m²).
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kroki boyutlarının toplamını bul
w+h = 88 cm
Adım 2 — Uygun tam sayı boyut seçimi ve model alanı
Çizimde dikdörtgenin oranlarına göre uygun tam sayı çözümlerinden w=48 cm ve h=40 cm alınabilir (çünkü 48+40=88 ve kroki iç bölmelerine uyar). Model alanı A_{model}=48\times40=1920 cm²
Adım 3 — Gerçek alanı m² olarak hesapla
Gerçek alan (m²) = \dfrac{A_{model}}{4} = \dfrac{1920}{4} = 480 m²
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İş-hız-oran
- Tanım: Bir kişinin birim zamanda yaptığı iş miktarı.
- Bu problemde: Parallel çalışan kişilerin hızları toplanır.
2. Ölçek ve alan dönüşümü
- Tanım: Uzunluk ölçeği k ise alan ölçeği k^2.
- Bu problemde: 1/50 ölçeğinde modelden gerçeğe geçerken alan ×2500, cm²→m² dönüşünde ÷10000 yapılır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata: Toplam hız yerine LCM veya yalnızca LCM ile cevap aramak.
- Yanlış: LCM alıp doğrudan sonucu LCM ile eşit zannetmek.
- Doğru: Önce birleşik hızla gereken gerçek süreyi hesaplayıp, tamsayı kişi sayısına göre en küçük tam zamanı bulmak gerekir.
- Neden yanlış: LCM sadece periyotların ortak tekrarı için kullanılır; toplam iş probleminde bireylerin tamamladığı işler farklı zamanlarda gerçekleşir.
- Düzeltme: Kombine hız formülünü kullan ve gerekirse tam kişi sayısı için floor işlemi uygulayarak ilk t zamanını bulun.
CEVAP:
- Berber problemi: D) 420 dakika
- Öğrenci/öğretmen oranı: A) 1/2
- Baskül problemi (Soner–Nihan farkı): B) 10 kg
- Duvarın gerçek alanı: D) 480 m²
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?