nsel ant dir. nlu- S) Yunus’un 15 TL’S, Arda 'nın ise 27 TL’sİ Vardır, Arda, Yunus’a tam sayı olarak en az kaç TL ve- rirse para miktarları TL cinsinden aralarinda asal olur?
SORU: Yunus’un 15 TL’si, Arda’nın ise 27 TL’si vardır. Arda, Yunus’a tam sayı olarak en az kaç TL verirse para miktarları TL cinsinden aralarında asal olur?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
İki sayının aralarında asal olması için, ortak bölenlerinin sadece 1 olması gerekir.
Arda’nın verdiği para miktarını x TL olarak alalım.
Yeni para miktarları:
Yunus: 15 + x
Arda: 27 - x
Bu iki sayının en büyük ortak böleni (EBOB) 1 olmalıdır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Denklemi kur
Arda’nın verdiği para x TL olsun.
Yunus’un yeni parası: 15 + x
Arda’nın yeni parası: 27 - x
EBOB(15 + x, 27 - x) = 1
Adım 2 — Değerleri deneme yoluyla bulma
x pozitif tam sayı ve x \leq 27 olmalı (Arda’nın verebileceği maksimum para 27 TL).
SORU: Yunus’un 15 TL’si, Arda’nın ise 27 TL’si vardır. Arda, Yunus’a tam sayı olarak en az kaç TL verirse para miktarları TL cinsinden aralarında asal olur?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
EBOB(a, b) ortak bölenlerin en büyüğüdür. Eğer x ve y tam sayıları için x+y sabitse, o zaman \gcd(x,y) aynı zamanda x+y’nin bir bölenidir. Yani \gcd(x,y) bir tam sayı d ise d\mid (x+y). Bu yüzden \gcd(x,y)=\gcd(x,x+y).
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Değişkenleri tanımla
Yunus’un yeni miktarını x, Arda’nın yeni miktarını y ve Arda’nın verdiği miktarı k alalım.
x=15+k ve y=27-k.
Toplam x+y=15+k+27-k=42.
Adım 2 — EBOB ilişkisini kullan
Ortak bölen g=\gcd(x,y) ise g aynı zamanda x+y=42’nin bir bölenidir.
Bu nedenle aralarında asal olmaları için \gcd(15+k,42)=1 şartı gerekir.
Adım 3 — 42’nin asal çarpanlarını belirle
42=2\times 3\times 7. Böylece 15+k’nin 2, 3 ve 7 ile bölünmemesi gerekir.
Adım 4 — k için koşulları aç
15+k çift olmamalı \Rightarrow 15 tek olduğundan k çift olmalı.
15+k 3’e bölünmemeli. Çünkü 15\equiv 0\pmod{3}, bu yüzden k\not\equiv 0\pmod{3}.
15+k 7’ye bölünmemeli. Çünkü 15\equiv 1\pmod{7}, bu yüzden k\not\equiv 6\pmod{7}.
Adım 5 — En küçük pozitif k’yı bul
En küçük pozitif çift sayı k=2 dir. Kontrol: k=2 için 15+k=15+2=17.
17 çift değil, 17\mod 3=2 (3’e bölünmüyor), 17\mod 7=3 (7’ye bölünmüyor). Yani \gcd(17,42)=1.
Bu durumda y=27-2=25 ve \gcd(17,25)=1.
TEMEL KAVRAMLAR:
1. EBOB (En Büyük Ortak Bölen)
Tanım: İki sayının ortak bölenleri içinde en büyük olanıdır.
Bu problemde: İki yeni miktarın EBOB’u, toplam 42’nin bir bölenidir; bu yüzden 15+k’nin 42 ile aralarında asal olması gerekir.
2. Modüler aritmetik ile kontrol
Tanım: Bir sayının başka bir sayıya bölümünden kalan ile koşulların sınanmasıdır.
Bu problemde:15+k nin 2, 3 ve 7 ile bölünüp bölünmediğini kalanlara bakarak hızlıca kontrol ettik.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata — Toplam sabit olduğunu unutmak
Yanlış:15+k ve 27-k için ayrı ayrı koşullar uygulayıp toplamın sabit olduğunu göz ardı etmek.
Doğru: Toplamın 42 olduğunu kullanmak ve ortak bölenin 42’nin böleni olduğunu fark etmek.
Neden yanlış: Toplam sabitken ortak bölen doğrudan toplamın bölenleriyle ilişkilidir.
Düzeltme:\gcd(15+k,27-k)=\gcd(15+k,42) kullan.
CEVAP: Arda Yunus’a 2 TL verir; böylece Yunus’un parası 17 TL, Arda’nın parası 25 TL olur ve bu iki sayı aralarında asaldır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?