Noğlur yaparmısın

Noğlur yaparmısın?


Cevap:

Fotoğrafını gönderdiğiniz “Fiillerin Anlam Özellikleri” konusundaki teste aşağıda detaylı şekilde çözüm yapacağım. Testte verilen sembollere ve açıklamalara göre soruları adım adım cevaplayalım.


İçindekiler

  1. Şemanın Analizi
  2. Soru 7 Çözümü
  3. Soru 8 Çözümü
  4. Soru 9 Çözümü
  5. Özet Tablosu

1. Şemanın Analizi

Şema, fiilleri birkaç temel kategoriye ayırmış ve sembollerle bu kategorileri ifade etmiş.

Kategori Sembol Açıklama
İş Fiili + Hareket veya eylem ifade eden
Durum Fiili ▲ Durum veya hal belirten
Oluş Fiili ● Oluş, değişim belirten

Şema ayrıca 4 numaralı büyük kutuyu şöyle ayrıntılandırıyor:

  • I. Kutusu: İş Fiili ve Durum Fiili ayrı kutularda.
  • II. Kutusu: İş Fiili, Durum Fiili, Oluş Fiili ayrılıyor.
  • III. Kutusu: Durum Fiili ve Oluş Fiili ayrılıyor.
  • IV. Kutusu: İş Fiili + Durum Fiili + Oluş Fiili

2. 7. Soru Çözümü:

“Zayıflığı ile dikkat çeken çocuk, son zamanlarda nasıl da serpildi!” cümlesinin I numaralı kutuda hangi sembolle gösterilen çıkışa ulaşılamaz soruluyor.

Cümlenin anlamına bakalım:

  • “Serpildi” (alışıldıktan sonra gelişip güçlenme anlamı) bir oluş fiilidir.

  • I numaralı kutudaki seçenekler: İş Fiili (+), Durum Fiili (▲), Oluş Fiili (●).

Soru: Hangi sembolle gösterilen çıkışa ulaşılamaz?

  • “Serpildi” oluş fiili olduğu için, oluş fiili sembolü (●) kesinlikle kullanılabilir.

  • İş fiili (+) ve durum fiili (▲) ise bu cümlede söz konusu değil.

Bu durumda iş fiili (+) sembolüne ulaşılamaz.

Cevap:
A) +


3. 8. Soru Çözümü:

Soru: Durum fiilini gösteren çıkışlardan birine ulaşılırsa (▲), I, III, IV kutularından hangisinde aşağıdaki cümlelerden hangisi yer alamaz?

Durum Fiili (▲) kullanan cümleleri anlamalıyız.

Şıkları tek tek değerlendirelim:

  • A) “Tam üst kata gideceği sırada kapı çalınca kapa doğru yöneldi.”
    “Yönelmek” hareket-fiili, iş fiili; değil durum fiili. Bu cümlede durum fiili yok gibi.

  • B) “Bir yandan etrafında olup bitenleri izliyorken bir yandan da görüşlerini bildiriyordu.”
    “İzlemek” ve “bildirmek” iş fiili. Durum fiili değil.

  • C) “Okuldan geldikten sonra salondaki koltukta uyuyakalmış.”
    “Uyanmak” oluş fiilidir ama “uyuyakalmak” durum fiilidir çünkü süreklilik veya hal belirtir.

  • D) “Şairin son yazdığı şiir, bir edebiyat dergisinde yayımlanmış.”
    “Yayımlanmış” oluş fiilidir.

İnceleyelim:

  • I, III ve IV kutular içinde durum fiili varsa onlarda hangi cümle olamaz?

Burada durum fiili olan ▲ sembolü olan cümle:

  • C şıkkı o kutularda yer alabilir çünkü “uyuyakalmak” bir durum fiilidir.
  • D şıkkı oluş fiili,
  • A ve B iş fiili içeriyor.

Soru: Durum fiilini gösteren çıkışa ulaşılıyorsa, hangi cümle yer alamaz?

C şıkkı durum fiilindedir, A ve B iş fiili, D oluş fiili. Dolayısıyla;

Cevap:
B) Bir yandan etrafında olup bitenleri izliyorken bir yandan da görüşlerini bildiriyordu.

Çünkü bu cümle iş fiili içeriyor, durum fiili ile gösterilen çıkışa ulaşamayız.


4. 9. Soru Çözümü:

Soru: Şemaya göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Şıkları detaylı inceleyelim:

  • A) “I numaralı kutuya ‘Kardeşini her koşulda kolluyordu.’ cümlesi yazılırsa * sembolü çıkışa ulaşılır.”

  • “Kollamak” iş fiilidir, bu yüzden I numaralı kutuda iş fiili (+) sembolü olmalı.
    Soru “*” sembolü ile ilgili, bu sembol şemada işaretlenmiş mi? (Fotoğrafta * sembolü yok veya belirsiz görünüyor.)

  • B) “İş fiilini gösteren çıkışlardan birine ulaşılıyorsa III numaralı kutuda ‘Kafasındaki düşünceleri dağıtmak istediği için erkenden uyumuş.’ cümlesi yer alır.”
    “Dağıtmak” iş fiili, “uyumak” oluş fiili.
    III numaralı kutuda Durum ve Oluş fiili var; iş fiili yok.
    Dolayısıyla iş fiili çıkarıldıysa III numaralı kutuda bu cümle olmaz.

  • C) “I numaralı kutuda oluş fiilinin kullanıldığı bir cümlenin olduğu ve ● sembolüyle gösterilen çıkışa ulaşıldığı biliniyorsa IV numaralı kutuda ‘Kedimiz Sakız, iki yıl önce doğdu…’ cümlesi yer alır.”
    “Doğdu” oluş fiilidir (●), IV numaralı kutuda iş + durum + oluş fiili var. Bu cümle orada bulunabilir.
    Bu doğru.

  • D) “● sembolüyle gösterilen çıkışa ulaşmak için I ve II numaralı kutulara oluş fiilinin kullanıldığı cümleler yazılmalıdır.”
    I ve II kutularında oluş fiili belirtilmiş. Oluş fiiline ulaşmak için bu kutularda oluş fiili cümleleri yazılmalı mı?
    Evet, oluş fiili için bu kutular oluş fiili içeren cümleler içermeli.

Şıklar arasında en kesin doğru olan şık:

Cevap: C


5. Özet Tablosu

Soru No Doğru Şık Sebep / Kısa Açıklama
7 A “Serpildi” oluş fiili, iş fiili (+) değil.
8 B Durum fiilinin olduğu kutuda iş fiili cümlesi yer alamaz.
9 C Oluş fiili kullanımı ve kutu uyumu doğru.

Özet

Bu testte fiillerin anlam özellikleri, fiilin iş, durum veya oluş fiili olup olmadığını anlamak ve buna göre şemadaki çıkışları sembollerle eşleştirmek gerekiyor. Soruları dikkatli okur, fiilin türünü belirlersek doğru seçeneğe ulaşmak kolaydır.


Başka sorularınız için yardımcı olmaya hazırım! @emreeymen