SORU: Yukarıdaki tabloya göre 2075 yılında Türkiye nüfusunun yaş gruplarına dağılımıyla ilgili hangisine ulaşılamaz?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Yaş grubu dağılımı yorumlama
- Bağımlı nüfus oranı hesaplama: 0-14 ve 65+ yaş grupları toplamı
- Çalışma çağındaki nüfus: 15-64 yaş grubu
- Nüfus artış hızı ve doğum oranları için yaş grubu değişimleri yorumlama
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — 3 senaryodaki yaş dağılımlarını incele
- I. Senaryo: 0-14 yaş %25,5; 15-64 yaş %57; 65+ yaş %17,5
- II. Senaryo: 0-14 yaş %21,4; 15-64 yaş %57,9; 65+ yaş %20,7
- III. Senaryo: 0-14 yaş %14,6; 15-64 yaş %57,7; 65+ yaş %27,7
Adım 2 — A şıkkını incele (Nüfusun yaş ortalaması)
III. senaryoda 65+ yaş grubu en yüksek, 0-14 yaş en düşük. Yaşlı nüfus çok fazla, çocuk nüfus az. Ortalama yaş III. senaryoda en yüksek olur.
⇒ A şıkkı DOĞRU
Adım 3 — B şıkkını incele (Bağımlı nüfus miktarı)
Bağımlı nüfus = 0-14 + 65+ yaş grubu.
- II. Senaryo bağımlı nüfus: 21,4 + 20,7 = 42,1%
- Çalışma çağındaki nüfus: 57,9%
Bağımlı nüfus az, çalışma çağındakiler fazla.
⇒ B şıkkı DOĞRU
Adım 4 — C şıkkını incele (Nüfus artış hızı)
Yüksek nüfus artışı için 0-14 yaş grubu yüksek olmalı (yeni doğumlar fazla).
I. senaryoda 0-14 yaş %25,5 ile en yüksek.
III. senaryoda %14,6 ile en düşük.
I. senaryo nüfus artış hızı yüksek, III. düşük.
⇒ C şıkkı DOĞRU
Adım 5 — D şıkkını incele (Ortanca yaş)
Ortanca yaş, nüfusun yarısının daha genç, yarısının daha yaşlı olduğu yaş demek.
II. senaryoda 0-14 oranı I’e göre düşük, 65+ oranı yüksek. Çalışma çağı oranı biraz artmış.
Ortanca yaş II. senaryoda I. senaryoya göre daha yüksek olur.
⇒ D şıkkı DOĞRU
Adım 6 — E şıkkını incele (Doğum oranları)
Doğum oranı, genellikle 0-14 yaş grubu ile ilişkilidir.
III. senaryoda 0-14 yaş en düşük, yani doğum oranları en düşük olabilir.
Burada “daha düşük olacak” deniyor, bu mantıklı görünüyor.
Ancak tablo sadece yaş gruplarını gösteriyor, doğrudan doğum oranı verisi yoktur.
Sadece yaş gruplarından doğum oranının tam olarak ne olacağını kesin çıkaramayız.
⇒ E şıkkı TARTIŞMALI ama tabloda doğrudan ulaşılamaz.
Adım 7 — Sonuç
Tablodan kesinlikle ulaşılmayan bilgi E şıkkındadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E şıkkı — “Üçüncü senaryoya göre doğum oranları daha düşük olacaktır.” ifadesine tablodan kesin olarak ulaşılamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Tablodaki yaş dağılımlarına göre 2075 için hangisine ulaşılamaz?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İncele
A) Üçüncü senaryoya göre nüfusun yaş ortalaması daha yüksek olacaktır.
- Açıklama: Üçüncü senaryoda 0–14 = 14,6% en düşük, 65+ = 27,7% en yüksek olduğundan nüfus daha yaşlıdır.
- Sonuç: Bu çıkarım doğru.
Adım 2 — B Seçeneğini İncele
B) İkinci senaryoya göre bağımlı nüfus miktarı çalışma çağındaki nüfus miktarından daha az olacaktır.
- Hesap: Bağımlı nüfus = 0–14 + 65+ = 21{,}4\% + 20{,}7\% = 42{,}1\%
- Çalışma çağındaki nüfus = 57{,}9\%
- Sonuç: 42{,}1\% < 57{,}9\% olduğundan bu çıkarım doğru.
Adım 3 — C Seçeneğini İncele
C) Birinci senaryoya göre nüfus artış hızı daha yüksek olacaktır.
- Açıklama: Tablo yalnızca yaş gruplarının yüzdelerini gösterir; nüfus artış hızı (doğum oranı, ölüm oranı, net göç ve önceki nüfus büyüklüğü gibi faktörlerin birleşimi) doğrudan bu tek zamandaki dağılımdan kesin olarak çıkarılamaz. Birinci senaryoda 0–14 = 25,5% en yüksek olsa da bu tek başına nüfus artış hızının daha yüksek olduğunu kesinleştirmez.
- Sonuç: Bu çıkarım ulaşılamaz.
Adım 4 — D Seçeneğini İncele
D) İkinci senaryoya göre ortanca yaş daha yüksek olacaktır.
- Açıklama: İkinci senaryoda birinciye göre daha az genç (%0–14 azalmış) ve daha fazla yaşlı (%65+ artmış) olduğu görülüyor; bu, ortanca yaşın birinci senaryoya göre daha yüksek olacağını işaret eder.
- Sonuç: Bu çıkarım doğru.
Adım 5 — E Seçeneğini İncele
E) Üçüncü senaryoya göre doğum oranları daha düşük olacaktır.
- Açıklama: Üçüncü senaryoda 0–14 yaş oranı en düşük (14,6%) olduğundan, bunun gösterdiği en makul çıkarım doğum oranlarının diğer senaryolara göre daha düşük olmasıdır.
- Sonuç: Bu çıkarım doğru.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Üçüncü senaryoya göre nüfusun yaş ortalaması daha yüksek olacaktır. — DOĞRU (en yüksek 65+ ve en düşük 0–14).
B. İkinci senaryo göre bağımlı nüfus miktarı çalışma çağındaki nüfus miktarından daha az olacaktır. — DOĞRU (42{,}1\% < 57{,}9\%).
C. Birinci senaryoya göre nüfus artış hızı daha yüksek olacaktır. — ULAŞILAMAZ (Yaş dağılımı tek başına nüfus artış hızını kesin göstermez).
D. İkinci senaryoya göre ortanca yaş daha yüksek olacaktır. — DOĞRU (daha az genç, daha fazla yaşlı).
E. Üçüncü senaryoya göre doğum oranları daha düşük olacaktır. — DOĞRU (0–14 oranı en düşük).
Adım 7 — Son Doğrulama
Tablodan yaş yapısı ile ilgili oranlara kesin olarak ulaşılabilir; ancak nüfus artış hızı gibi dinamik bir büyüme oranı, sadece tek zamandaki yaş dağılımından kesin çıkarılamaz. Bu nedenle C seçeneği ulaşılamaz çıkarımdır.
CEVAP: C — Birinci senaryoya göre nüfus artış hızı daha yüksek olacaktır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!