Soru Çözümü
Verilen Bilgiler:
- Kartonlar dikdörtgen şeklindedir.
- Uzun kenar, kısa kenarın 3 katından 7 cm daha kısadır.
- Kartonun çevre uzunluğu soruluyor.
Kartonların kenar uzunluklarını ifade edelim:
- Kısa kenar uzunluğu: x
- Uzun kenar uzunluğu: 3x - 7
Çevre Uzunluğu Formülü:
Bir dikdörtgenin çevresi:
Bu formül karton için:
Çözüm için deneme yanıtları üzerinde çalışma:
Kartonun çevresi, seçenekler arasında aşağıdaki değerlerden birine eşit olabilir:
- A) 20
- B) 22
- C) 24
- D) 26
Bu parametrelere göre çevre = 8x - 14 denkleminde hangi değerler x için geçerlidir?
Çevreyi 24’e eşitleyelim:
Kısa kenar uzunluğu 4.75 cm, uzun kenar uzunluğu ise:
Bu durumda kartonun kenar uzunlukları:
- Kısa kenar = 4.75 cm
- Uzun kenar = 7.25 cm
Çevre uzunluğu 24 cm olur.
Doğru cevap: C) 24
Buna göre özdeş kartonlardan birinin çevre uzunluğu kaç santimetredir?
Cevap:
Sorunun Analizi
- Kare şeklinde bir karton oluşturulmuş.
- Bu kare, özdeş 40 dikdörtgen kartonun birbirine kenarları çakışacak şekilde birleşmesi ile elde edilmiş.
- Bu kartonlardan birinin uzun kenarı, kısa kenarının 3 katından 7 cm daha kısa.
- Özdeş kartonlardan birinin çevre uzunluğu soruluyor.
1. Adım: Karenin Kenarındaki Karton Sayısını Bulma
Kare n \times n birimden oluşuyor, ancak içerisinde 40 karton var; bu kartonlar dikdörtgen. Önce, dikdörtgenle oluşacak kareyi analiz etmemiz gerekiyor.
Şekle Bakalım:
Yatayda ve dikeyde kaç birim var?
Görüntüye göre:
- Yatayda 5
- Dikeyde 8 karton var.
\to Çünkü toplam 5 satır ve 8 sütun gözüküyor.
Toplam karton sayısı: 5 \times 8 = 40
2. Adım: Dikdörtgen Kartonun Kısa ve Uzun Kenarını Tanımlama
- Kısa kenar: x cm
- Uzun kenar: y cm
Verilen bilgiye göre:
3. Adım: Karenin Kenar Uzunluğunu Bulma
Kare oluşturalan uzunluğa bakalım:
- Dikey (8 adet karton): 8 tane kısa kenar üst üste → kare kenarı 8x olur.
- Yatay (5 adet karton): 5 tane uzun kenar yanyana → kare kenarı 5y olur.
Ama bu bir kare olduğuna göre iki yönde uzunluk eşit olmalı:
Ama y’yi yukarıdaki formüle koyarsak:
4. Adım: Uzun Kenarı Bulma
- Kısa kenar: 5 cm
- Uzun kenar: 8 cm
5. Adım: Çevre Uzunluğunu Hesaplama
Bir dikdörtgenin çevresi:
Yani:
Sonuç ve Doğru Seçenek
Özdeş kartonlardan birinin çevre uzunluğu: 26 cm (D şıkkı doğru).
Önemli Noktalar
- Kısa kenar: 5 cm
- Uzun kenar: 8 cm
- Çevre: 26 cm
Soru:
Dikdörtgen şeklindeki özdeş 40 karton kenarları çakışacak biçimde birleştirilerek aşağıdaki kare şeklindeki karton oluşturulmuştur. Özdeş kartonlardan birinin uzun kenar uzunluğu, kısa kenar uzunluğunun 3 katından 7 cm daha kısadır. Buna göre özdeş kartonlardan birinin çevre uzunluğu kaç santimetredir?
A) 20
B) 22
C) 24
D) 26
Cevap:
Özdeş kartonun kısa kenarına S dersek, uzun kenarı problemde belirtildiği gibi
L = 3S − 7’dir.
Bu kartonun çevresi 2(S + L) olduğundan, çevre:
2[S + (3S − 7)] = 2(4S − 7) = 8S − 14 şeklinde ifade edilir.
Bize hangi değerin (A, B, C, D) bu çevreye uyduğunu test edelim:
• 20 = 8S − 14 ⇒ 8S = 34 ⇒ S = 4,25 (Uzun kenar 5,75; bu yerleşme kare oluşturmayabilir.)
• 22 = 8S − 14 ⇒ 8S = 36 ⇒ S = 4,5 (Uzun kenar 6,5)
• 24 = 8S − 14 ⇒ 8S = 38 ⇒ S = 4,75 (Uzun kenar 7,25)
• 26 = 8S − 14 ⇒ 8S = 40 ⇒ S = 5 (Uzun kenar 8)
S = 5 ve L = 8 bulunursa, bir kartonun alanı 5×8 = 40 cm² olur. Toplam 40 adet kartonun alanı 40×40 = 1600 cm²’dir ki bu, 40×40 kenarlı büyük bir karenin alanıdır. Dolayısıyla bu 40 dikdörtgeni 5 tane yana (uzun kenarı yatay kabul) ve 8 tane dikeyde sıralarsak boyutlar 5×8 = 40 cm ve 8×5 = 40 cm ile tam bir kare elde edilir.
Bu durumda çevre uzunluğu 2(5 + 8) = 26 cm olarak bulunur.
Doğru seçenek: 26
Dikdörtgen şeklindeki özdeş 40 karton kenarları çakışacak biçimde birleştirilerek kare şekilli büyük karton oluşturulmuştur. Özdeş kartonlardan birinin uzun kenarı, kısa kenarının 3 katından 7 cm daha kısadır. Buna göre özdeş kartonlardan birinin çevre uzunluğu kaç santimetredir?
İçindekiler
- Problemin Özeti ve Anahtar Bilgiler
- Şekli Analiz Etme ve Parçalara Ayırma
- Matematiksel Modelleme ve Denklem Kurma
- Uzun ve Kısa Kenarın Bulunması
- Çevre Uzunluğunun Hesaplanması
- Çözümün Tablo ile Özeti
- Sonuç ve Kısa Özet
1. Problemin Özeti ve Anahtar Bilgiler
- Büyük kare karton, özdeş 40 dikdörtgen kartondan oluşuyor.
- Kartonlardan birinin uzun kenarı, kısa kenarının 3 katından 7 cm daha kısa.
- Bir kartonun çevresini soruyoruz.
2. Şekli Analiz Etme ve Parçalara Ayırma
Büyük Karenin Yapısı
- Şekle dikkatle bakınca, büyük karenin içinde küçük dikdörtgen kartonlar satırlar ve sütunlar oluşturacak biçimde dizilmiş.
- Kaç satır ve kaç sütun var? Bunu anlamak için şekli satır ve sütun olarak sayalım:
Yukarıdan aşağıya 5 satır, soldan sağa 8 sütun var!
- Satır x Sütun = Toplam Karton Sayısı
- 5 \times 8 = 40 karton (Problemle tutarlı!)
Yani:
- Dikdörtgenler 5 satır ve 8 sütun şeklinde dizilmiş.
Büyük Karenin Kenarları
- Büyük şekil bir “kare”.
- Karenin bir kenarı hem satır yönünde kısa kenarların toplamı, hem sütun yönünde uzun kenarların toplamı kadar.
3. Matematiksel Modelleme ve Denklem Kurma
Küçük Dikdörtgenin Kenarlarına x ve y Diyelim:
- x = kısa kenar uzunluğu (satır yönünde)
- y = uzun kenar uzunluğu (sütun yönünde)
Büyük Karenin Kenarları:
- Satır yönünde her satırda x uzunluk var, 5 satır olduğuna göre:
Büyük karenin kenarı 5x olur. - Sütun yönünde her sütunda y uzunluk var, 8 sütun olduğuna göre:
Büyük karenin kenarı 8y olur.
Ama büyük şekil “kare” olduğuna göre:
5x = 8y
İkinci Bilgi:
- Uzun kenar, kısa kenarın 3 katından 7 cm daha kısa.
- Yani, y = 3x - 7
4. Uzun ve Kısa Kenarın Bulunması
Denklem Sistemi:
- 5x = 8y
- y = 3x - 7
Adım Adım Çözüm:
Denklem 1’i y cinsinden düzenleyelim:
5x = 8y \implies y = \dfrac{5x}{8}
Denklem 2 ile birleştiriyoruz:
y = 3x - 7 ve y = \frac{5x}{8}
Birbirine eşitle:
Her iki tarafı 8 ile çarpalım:
24x - 5x = 56
19x = 56
x = \frac{56}{19}
Kısa Kenar x = \frac{56}{19} \approx 2,947\ \text{cm}
Şimdi, uzun kenarı ($y$’yi) bulalım:
y = 3x - 7
y = 3 \cdot \frac{56}{19} - 7 = \frac{168}{19} - 7 = \frac{168 - 133}{19} = \frac{35}{19}
y = \frac{35}{19} \approx 1,842\ \text{cm}
Fakat burada çok küçük sayılar çıktı!
Bir hata olup olmadığını kontrol edelim: Özdeş kartonların uzun kenarı, kısa kenarın 3 katından 7 cm daha kısa. Bu durumda y = 3x - 7 olmalı, fakat uzun kenar kısa kenardan daha küçük çıktı!
Demek ki ters tanımlanmış: Soruda “uzun kenarı, kısa kenarının 3 katından 7 cm daha kısadır” diyor, yani (kısa kenar) x, uzun kenar y ise:
- Uzun kenar, kısa kenarın 3 katından küçükse ve uzun kenar daha büyük olmalı, demek ki uzun kenar kısa kenarın 3 katından 7 eksik.
Yani y = 3x - 7 gibi gözüküyor.
Ancak kısa kenar x = \frac{56}{19} \approx 2,95\,\text{cm}, uzun kenar y = \frac{35}{19} \approx 1,84\,\text{cm} olur mu? Mantıkla çelişiyor.
Bunun yerine:
Sütun sayısı uzun kenarlardan, satır sayısı kısa kenarlardan oluşuyor olabilir. Yani, büyük karenin kenarları:
- Sütun x kısa kenar 8x
- Satır x uzun kenar 5y olmalı.
O zaman denklem: 8x = 5y
Ve y = 3x - 7
Denklem Sistemi:
- 8x = 5y
- y = 3x - 7
Şimdi, $y$’yi yukarıdaki denklemden çekip yerine koyalım:
8x = 5(3x - 7)
8x = 15x - 35
8x - 15x = -35
-7x = -35
x = 5
Kısa kenar x = 5\ \text{cm}.
Uzun kenar:
y = 3x - 7 = 3 \times 5 - 7 = 15 - 7 = 8
Uzun kenar y = 8\ \text{cm}.
5. Çevre Uzunluğunun Hesaplanması
Bir dikdörtgenin çevresi: 2(x + y)
6. Çözümün Tablo ile Özeti
| Adım | Hesaplama | Sonuç |
|---|---|---|
| Kısa kenar (x) | x = 5 | 5\ \text{cm} |
| Uzun kenar (y) | y = 3x - 7 = 8 | 8\ \text{cm} |
| Dikdörtgen Çevresi | 2(x + y) = 2 \times 13 = 26 | 26\ \text{cm} |
7. Sonuç ve Kısa Özet
Doğru seçenek: 26 cm (D seçeneği)
Özdeş dikdörtgenlerden her birinin çevre uzunluğu 26 santimetredir.
Kısa Özet
- Kısa kenar 5 cm, uzun kenar 8 cm.
- Çevre = 2(5 + 8) = 26\ \text{cm}
- Doğru cevap: D seçeneği (26)
