nde ikile-i 8.
evde kul-
ana kana
eniz suyu
uyu şıril
7,
atyalarla
eri doya
() Geldiğimizde güneş parlıyordu karla-
rin üzerinde. (|1) Giderken de Ankara’nın
keskin soğuğu yalıyordu yüzümüzü. (UI)
Hava karanlıik, ortalık sessizdi. (IV) Yer-
ler buzlu ve kaygandı.(vEve dönmekte
biraz zorlandık.
Bu parçadaki numaralanmis cümleler-
den hangileri yüklemine göre ötekiler-
den farklidır?
A) l.ve |l.
C) Il. ve lV.
B) Il. ve II.
D) IlI. ve V.
E) IV. ve V.
Numaralanmış Cümlelerin Yüklemine Göre İncelenmesi
KULLANILAN KURAL: Cümleler yükleminin türüne göre isim cümlesi ve fiil cümlesi olarak ikiye ayrılır. Yüklem bir fiil ise (iş, oluş, hareket bildiriyorsa) fiil cümlesi; bir isim veya isim soylu sözcük ise isim cümlesidir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Cümlenin Analizi
“Geldiğimizde güneş parlıyordu karların üzerinde.”
Bu cümlede yüklem “parlıyordu” sözcüğüdür. “Parlamak” bir fiildir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
Adım 2 — II. Cümlenin Analizi
“Giderken de Ankara’nın keskin soğuğu yalıyordu yüzümüzü.”
Bu cümlede yüklem “yalıyordu” sözcüğüdür. “Yalamak” bir fiildir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
Adım 3 — III. Cümlenin Analizi
“Hava karanlık, ortalık sessizdi.”
Bu cümlede yüklem “sessizdi” sözcüğüdür (Ayrıca “karanlık” da bir yüklemdir). “Sessiz” sözcüğü isim soyludur (ek-fiil alarak yüklem olmuştur). Dolayısıyla bu bir isim cümlesidir.
Adım 4 — IV. Cümlenin Analizi
“Yerler buzlu ve kaygandı.”
Bu cümlede yüklem “kaygandı” sözcüğüdür. “Kaygan” sözcüğü isim soyludur. Dolayısıyla bu bir isim cümlesidir.
Adım 5 — V. Cümlenin Analizi
“Eve dönmekte biraz zorlandık.”
Bu cümlede yüklem “zorlandık” sözcüğüdür. “Zorlanmak” bir fiildir. Dolayısıyla bu bir fiil cümlesidir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
- I, II ve V numaralı cümleler fiil cümlesidir.
- III ve IV numaralı cümleler isim cümlesidir.
Soru bizden “hangileri yüklemine göre ötekilerden farklıdır” dediği için azınlıkta kalan grubu, yani isim cümlelerini seçmeliyiz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) III. ve IV.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Fiil Cümlesi
- Tanım: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir.
- Bu problemde: Parlıyordu, yalıyordu ve zorlandık kelimeleri fiil olduğu için bu cümleler fiil cümlesidir.
2. İsim Cümlesi
- Tanım: Yüklemi ek-fiil alarak yüklemleşmiş bir isim veya isim tamlaması olan cümlelerdir.
- Bu problemde: Sessizdi ve kaygandı kelimeleri isim soylu olduğu için bu cümleler isim cümlesidir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kelime Köküne Bakmamak
- Yanlış: “Kaygandı” kelimesini “kaymak” fiilinden geldiği için fiil cümlesi sanmak.
- Doğru: Kelimenin son haline bakılmalıdır. “Kaygan” artık bir isimdir.
- Neden yanlış: Cümle türü belirlenirken kelimenin köküne değil, yüklem olduğu andaki türüne bakılır.
Cümle ögeleri veya ek-fiillerle ilgili başka bir sorun var mı?