- Nazlı ve Ozan koşu yarışı yapmak istemişlerdir.
Nazlı ve Ozan’ın hizları sabit olup Nazl’nın hiZi,
Ozan’ın hizinin 3 katına eşittir.
Ozan
A B
Bitiş
Nazlı
Yukarıda eş karelerle oluşturulmuş pistte bu-
lundukları noktalardan yarıişa başlayan ve sa-
atin dönme yönünde ve pistin etrafından ilerle-
yen Nazlı ile Ozan’dan biri bitişe vardığI zaman
diğeri hangi iki ardışik nokta arasında bulunur?
A) A-B
C)C-D
B) B-C
D) D-E
Nazlı ve Ozan’ın Koşu Yarışı Problemi
[KULLANILAN FORMÜL:]
Hız, zaman ve yol arasındaki ilişki şu formülle ifade edilir:
Aynı sürede alınan yolların oranı, hızların oranına eşittir.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Hızların Belirlenmesi
Soruda Nazlı’nın hızının, Ozan’ın hızının 3 katı olduğu belirtilmiştir.
- Ozan’ın hızı: v olsun.
- Nazlı’nın hızı: 3v olur.
Bu durumda, aynı süre içerisinde Nazlı, Ozan’ın gittiği yolun 3 katı kadar yol alır.
Adım 2 — Gidilecek Mesafelerin (Birim Karelerin) Sayılması
Pist eş karelerden oluşmaktadır. Saatin dönme yönünde (sağa ve aşağı/sola doğru çevre boyunca) ilerlediklerini biliyoruz:
- Ozan’ın Bitiş’e olan uzaklığı: Görseldeki başlangıç noktasından Bitiş noktasına kadar üst kenar boyunca kareleri saydığımızda Ozan’ın önünde 12 birim yol vardır.
- Nazlı’nın Bitiş’e olan uzaklığı: Nazlı alt kenarda duruyor. Saatin dönme yönünde ilerlediği için önce sola, sonra yukarı, sonra en üst kenardan sağa doğru gidecektir. Ancak Nazlı’nın bitişe ulaşması için kat etmesi gereken mesafe çok daha uzundur.
Adım 3 — İlk Kimin Varacağını Bulma
Ozan’ın yolu kısa (12 birim), hızı yavaştır. Nazlı’nın hızı çok yüksek (3v) olmasına rağmen yolu çok uzundur. Önce Ozan’ın bitişe vardığı durumu kontrol edelim:
- Ozan’ın Bitiş’e varması için: 12 birim yol gitmesi gerekir.
- Bu süre zarfında hızı 3 kat fazla olan Nazlı, 12 \times 3 = 36 birim yol alır.
Adım 4 — Nazlı’nın Konumunu Hesaplama
Pistin çevresini hesaplayalım:
- Üst kenar: 12 birim
- Yan kenarlar: 3 birim + 3 birim = 6 birim
- Alt kenar: 12 birim
- Toplam Çevre: 12 + 3 + 12 + 3 = 30 birim.
Nazlı başlangıçta alt kenarın tam ortasından 1 birim soldadır (toplam 12 birimlik alt kenarın 5. biriminde, sola doğru gitmektedir).
- Nazlı alt kenarın sonuna kadar 5 birim gider (Köşeye ulaştı).
- Sol yan kenardan yukarı 3 birim gider (Üst sol köşeye ulaştı).
- Üst kenar boyunca sağa doğru ilerler.
Nazlı toplam 36 birim yol alacaktı. Şu ana kadar 5 + 3 = 8 birim gitti. Kalan yolu: 36 - 8 = 28 birimdir.
Üst kenar toplam 12 birimdir. Nazlı bu kenarı boydan boya geçerse toplamda 8 + 12 = 20 birim gitmiş olur. Bir turu tamamlaması için daha gitmesi gerekir.
Adım 5 — Alternatif Kontrol (Bitişe Kim Önce Varır?)
Nazlı’nın Bitiş noktasına ulaşması için kat etmesi gereken yol:
5 (alt) + 3 (sol) + 12 (üst) = 20 birim.
- Nazlı 20 birim yolu 3v hızıyla giderse, aynı sürede Ozan (hızı v olduğu için) 20 \div 3 = 6,66 birim yol alır.
- Ozan henüz bitişe (12 birim) varmamıştır. Demek ki yarışı önce Nazlı bitirir.
Adım 6 — Ozan’ın Konumunu Bulma
Nazlı Bitiş noktasına vardığında (yani 20 birim yol gittiğinde), Ozan bunun üçte biri kadar yol alır:
Ozan en sol üst köşeden başlamıştı. 6 birim ilerlediğinde tam sayı bir noktaya gelir, 0,66 daha ilerlediğinde ise iki nokta arasına girer.
- Ozan’ın bulunduğu sıradaki harfleri sayalım:
- 1 birim: …
- 5 birim: A noktası
- 6 birim: B noktası
- 7 birim: C noktası
Ozan 6,66 birim yol aldığına göre 6 ile 7 arasındadır. Bu da görseldeki harflere göre B ile C noktaları arasına denk gelir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] B) B - C
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Hız-Yol Oranı
- [Tanım:] Hareketlilerin hızları oranı, aynı sürede aldıkları yolların oranına eşittir.
- [Bu problemde:] Nazlı 3 kat hızlı olduğu için, Ozan 1 metre giderken Nazlı 3 metre gitmiştir.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Ozan’ın hızıyla Nazlı’nın yolunu çarpmak
- [Yanlış:] Kimin daha önce varacağını hesaplamadan rastgele birini bitişe ulaştırmak.
- [Doğru:] Önce her iki kişinin de bitişe olan mesafesini ölçüp, hızlarına bölerek hangisinin süresinin daha kısa olduğunu bulmak gerekir.
- [Neden yanlış:] Yanlış kişi bitişe ulaştırılırsa sonuç hatalı çıkar.
Bu tür hız problemlerinde pistin çevresini birim kareler üzerinden doğru saymak çok önemlidir. Benzer mantıkla çalışan bir “karşılaşma süresi” sorusu çözmemi ister misin?
