Namık Kemal'in İntibah Romanından Alınan Cümle Analizi

YKS TYT
1
  1. Ali Bey, Mahpeyker adli şeytan zekâlı, ele geçirdiği
    erkeğe her istediğini yaptırabilen düşmüş bir kadına
    âşık olur.
    Bu cümledeki numaralanmiş sözler için aşağıdakilerden
    hangisf söylenemez?
    OKI. sözcük, ünvan bildirir
    B) Il. söz, isim tamlamasıdır.
    I. söz, ortaçtırL
    D) IV. sözcük, kurallı birleşik eylemden türemiş bir eylemsi-
    dir.
    V.söz grubu, yardımcı eylemle kurulmuş birleşik eylem-
    E)

Soru Fotoğrafı:

Soru Görseli
Soru Görseli947×800 86.8 KB

2

Namık Kemal’in İntibah Romanından Alınan Cümle Analizi

Bu soruda, verilen cümledeki numaralanmış sözcüklerin dil bilgisi özelliklerini inceleyerek hangisinin yanlış olduğunu bulacağız.

:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI:

Adım 1 — I. Sözü Analiz Edelim (Bey)
Cümlede “Ali Bey” ifadesi geçmektedir. “Bey”, “Hanım”, “Paşa” gibi sözcükler kişilerin sosyal statüsünü veya saygınlığını belirten unvan sıfatlarıdır. Dolayısıyla A seçeneği doğrudur.

Adım 2 — II. Sözü Analiz Edelim (Şeytan zekâlı)
“Şeytan zekâlı” ifadesine baktığımızda, bu bir isim tamlaması değil, bir sıfat grubudur. “Nasıl Mahpeyker?” sorusuna cevap verir: “Şeytan zekâlı Mahpeyker”. Bu yapı genellikle “zekâsı şeytan(ca)” olan anlamında kurulmuş, yer değiştirmiş bir iyelik grubu veya kurallı birleşik sıfattır. İsim tamlaması olması için “Şeytanın zekâsı” (belirtili) veya “Şeytan zekâsı” (belirtisiz) şeklinde olması gerekirdi. Bu nedenle B seçeneği söylenemez.

Adım 3 — III. Sözü Analiz Edelim (Ele geçirdiği)
“Ele geçir-dik-i” sözcüğündeki -dik eki sıfat-fiil ekidir. Dil bilgisinde sıfat-fiillere ortaç denir. Dolayısıyla C seçeneği doğrudur.

Adım 4 — IV. Sözü Analiz Edelim (Yaptırabilen)
“Yaptırabilen” sözcüğünün kökü “yap-” eylemidir. Üzerine gelen “-abilmek” (yeterlilik fiili) bir kurallı birleşik eylemdir. Bu birleşik eylemin üzerine “-en” sıfat-fiil eki gelerek bir eylemsi (sıfat-fiil) oluşturmuştur. Dolayısıyla D seçeneği doğrudur.

Adım 5 — V. Söz Grubunu Analiz Edelim (Âşık olur)
“Âşık” bir isim, “olmak” ise bir yardımcı eylemdir. İsim + yardımcı eylem (etmek, olmak, eylemek vb.) birleşerek yardımcı eylemle kurulmuş birleşik eylemi oluşturur. Dolayısıyla E seçeneği doğrudur.

Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması

  • :white_check_mark: A. I. sözcük, unvan bildirir — (Doğru: Bey)
  • :cross_mark: B. II. söz, isim tamlamasıdır — (Yanlış: Sıfat grubudur)
  • :white_check_mark: C. III. söz, ortaçtır — (Doğru: -diği eki sıfat-fiildir)
  • :white_check_mark: D. IV. sözcük, kurallı birleşik eylemden türemiş bir eylemsidir — (Doğru: Yaptırabil-en)
  • :white_check_mark: E. V. söz grubu, yardımcı eylemle kurulmuş birleşik eylemdir — (Doğru: Âşık olmak)

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
:white_check_mark: CEVAP: B
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

:bullseye: TEMEL KAVRAMLAR:

1. Sıfat Tamlaması vs İsim Tamlaması

  • Tanım: Bir ismin niteliğini veya niceliğini belirten sözcüklere sıfat tamlaması denir. İki ismin birbirini aitlik yoluyla tamamlamasına isim tamlaması denir.
  • Bu soruda: “Şeytan zekâlı” bir niteleme sıfatı grubudur, isim tamlaması değildir.

:warning: SIK YAPILAN HATALAR:

:cross_mark: Sıfat Gruplarını Karıştırmak

  • Yanlış: “Nasıl” sorusuna cevap veren her birleşik yapıya isim tamlaması demek.
  • Doğru: İsim tamlamalarında tamlanan ek alır (iyelik eki). “Şeytan zekâsı” deseydi tamlama olurdu, ancak “Şeytan zekâlı” bir sıfattır.

Cümlenin ögeleri veya eylemsilerle ilgili başka bir noktayı detaylandırmamı ister misin?