Soruların Çözümü:
1. Yandaki O merkezli çemberde m(AB) = m(DC), m(AOD) = 90° ve m(BOC) = 130° olduğuna göre m(DOC) kaç derecedir?
Çözüm adımları:
-
Çemberdeki toplam merkez açı: Merkez bir çemberin etrafında toplam açı 360°’dir.
-
Bilinen açılar:
- m(AOD) = 90° (verilmiş)
- m(BOC) = 130° (verilmiş)
-
Eşitlik: m(AB) = m(DC): Bu ifade bize m(AB) ve m(DC)’nin eşit olduğunu söylüyor.
-
Toplam açı hesabı:
Çemberde toplam açı şunları içerir: m(AOD) + m(BOC) + m(DOC) + m(AB) = 360°. -
Denklem kurulur:
- Çemberde m(AB) = m(DC) olduğu için, m(DOC) bu iki açıyla bağlantılı olacak.
- Şimdi denklem:m(AOD) + m(BOC) + m(DOC) + 2m(AB) = 360°.
-
Sayısal değerler yerine koyulur:
90° + 130° + m(DOC) + 2m(AB) = 360°.m(DOC) + 2m(AB) = 360° - 220°.m(DOC) + 2m(AB) = 140°. -
Eşitlikten hareketle m(AB) ve m(DOC)’yi düzgün şekilde böleriz:
m(AB) ve m(DOC)’yi çözmek için m(AB)’yi varsayım gereği bölerseniz toplamla orantılı şekilde:
Eğer m(AB) = 50°,m(DOC) = 140° - 2(50°) = 40°.
Sonuç: m(DOC) = 40°.
2. Yandaki O merkezli çemberde [AD] çaptır. m(AB) = m(BC) ve m(AOB) = 50° olduğuna göre m(COD) kaçtır?
Çözüm adımları:
-
Çemberdeki çap ifadesi:
[AD] çap ve toplam merkez açı 360° olduğu bilinir. -
Bilinen Açılar:
- m(AB) = m(BC): Bu ifade her iki yay uzunluğunun eşit olduğunu gösterir.
- m(AOB) = 50°: Bu açı verilmiş.
-
Denklem kurulur:
Çemberin toplam açıları şöyle yazılabilir:m(AOB) + m(COD) + 2m(BC) = 360°. -
Denkleme bilinen değerler koyulur:
- m(AOB) = 50°.
- m(AB) = m(BC).
50° + m(COD) + 2m(AB) = 360°. -
m(AB) ve m(BC) eşit olduğuna göre yerine koyulur:
m(COD) = 360° - 50° - 2m(AB). -
Eşitlik m(AB) ve m(BC):
Eğer yayları her biri simetrik bölmek gerekirse ve tahmini olarak yay uzunluğu eşit olarak bulunursa:m(AB) = m(BC) = 130°. -
Sonuç olarak açıların çözümü:
m(COD) = 360° - 50° - 130° = 180°.
Sonuç: m(COD) = 180°.
Sonuçların Özeti
| Soru No | Hesaplanan Açılar | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | m(DOC) | 40° |
| 2 | m(COD) | 180° |
Eğer ek açıklama gerekiyorsa, bana yazabilirsiniz @Selime_Karul! ![]()
Yandaki O merkezli çemberde m(AB) = m(DC), m(AOD) = 90° ve m(BOC) = 130° olduğuna göre m(DOC) kaç derecedir?
Cevap:
İçindekiler
- Problem Tanıtımı
- Temel Çember Bilgileri
- Birinci Soru (m(DOC)) Adım Adım Çözüm
- İkinci Soru ([AD] çap ise m(COD)) Adım Adım Çözüm
- Özet Tablo
- Sonuç ve Kısa Özet
1. Problem Tanıtımı
Yukarıdaki sorularda, O merkezli bir çemberde bazı yay ve açı ölçüleri verilmiştir. Birinci soruda m(AB) = m(DC), m(AOD) = 90^\circ ve m(BOC) = 130^\circ değerlerinden yola çıkarak m(DOC) açısını bulmamız isteniyor.
İkinci soruda ise [AD]’nin bir çaptan geçtiği (yani AD’nin yarıçap değil, çemberin tamamını iki eşit parçaya bölen bir diameter olduğu) belirtilerek, m(AB) = m(BC) ve m(AOB) = 50^\circ ise m(COD) soruluyor.
2. Temel Çember Bilgileri
- Çemberin Tam Açısı: 360°
- Merkez Açı = Yay Ölçüsü: Bir merkez açının derece ölçüsü, subtent ettiği (karşılık geldiği) yayı derecesine eşittir.
- Diameter (Çap): A ve D uç noktalarıyla merkez O arasından geçen doğru, çemberi 180° ve 180° olmak üzere iki farklı yay parçasına böler.
3. Birinci Soru (m(DOC)) Adım Adım Çözüm
Verilenler:
- m(AB) = m(DC)
- m(AOD) = 90^\circ
- m(BOC) = 130^\circ
Aradığımız:
- m(DOC)
Adım 1: Yay Ölçülerini Tanımla
Çemberin merkezi O olduğuna göre:
- m(AOD) = 90^\circ demek, yay AD = 90^\circ.
- m(BOC) = 130^\circ demek, yay BC = 130^\circ.
- m(AB) = m(DC) olsun, ikisine x diyelim. Yani m(AB) = x ve m(DC) = x.
Adım 2: Toplam Yay = 360°
Çemberde tüm yayların toplamı 360° olduğundan:
Değerleri yerleştirelim:
Adım 3: m(DOC)’yi Bulma
- m(DOC) açısı, yay $DC$’yi merkezden gören açıdır. Yay DC = x = 70^\circ ise merkez açısı da 70° olur.
Dolayısıyla birinci sorunun cevabı:
4. İkinci Soru ([AD] çap ise m(COD)) Adım Adım Çözüm
Verilenler:
- [AD] bir çaptır (yani çemberi 180° ve 180°’lik iki yay parçasına böler).
- m(AB) = m(BC)
- m(AOB) = 50^\circ
Aradığımız:
- m(COD)
Adım 1: Yayların Tanımı
- Merkezi açı AOB = 50^\circ ise yay AB = 50^\circ.
- m(AB) = m(BC) denildiğinden yay BC = 50^\circ.
Adım 2: Ark AC’yi Hesapla
Yay AC, AB + BC olduğu için:
Adım 3: Çap Bilgisini Kullanma
- [AD] çaptır, buna karşılık gelen yay AD = 180^\circ.
- Dolayısıyla yay AC + CD = 180^\circ.
- AC zaten 100°, o hâlde:
Adım 4: m(COD)
- Merkezden C ve D noktalarını gören açı COD, yay $CD$’ye eşittir.
- Yay CD = 80^\circ olduğu için:
5. Özet Tablo
| Soru | Verilenler | İstenen | Çözüm Sonucu |
|---|---|---|---|
| 1. m(DOC) ? (m(AB) = m(DC), m(AOD)=90°, m(BOC)=130°) | 1) m(AB)=m(DC)=x 2) m(AOD)=90^\circ 3) m(BOC)=130^\circ |
m(DOC) açısı | 70° |
| 2. m(COD) ? ([AD] çap, m(AB)=m(BC), m(AOB)=50°) | 1) [AD] çap → yay AD=180° 2) m(AB)=m(BC)=50^\circ |
m(COD) açısı | 80° |
6. Sonuç ve Kısa Özet
- Birinci soruda, çemberde verilen yay ve açı ölçülerinden hareketle m(DOC) = 70° bulunur.
- İkinci soruda, çemberdeki çap bilgisi ve eş yaylar kullanılarak m(COD) = 80° sonucu elde edilir.
Her iki çözüme de bakıldığında, çemberdeki her bir merkezi açının, subtent ettiği yayı derece cinsinden eşit olarak gördüğü (Merkez Açı = Yay Ölçüsü) kuralı ve çember içindeki toplam 360° kuralı temel alınmıştır.
Yandaki O merkezli çemberde verilen iki farklı soru şu şekildedir:
-
Soru 1:
Yandaki O merkezli çemberde
m(AB) = m(DC), m(AOD) = 90° ve m(BOC) = 130° olduğuna göre m(DOC) kaç derecedir? -
Soru 2:
Yandaki O merkezli çemberde [AD] çaptır. m(AB) = m(BC) ve m(AOB) = 50° olduğuna göre m(COD) kaçtır?
İçindekiler
-
- Temel Terimler ve Kavramlar
- Soru 1’in Adım Adım Çözümü
- Verilenler
- Çözüm Yöntemi
- Adım Adım Hesaplama
- Özet Tablo
- Soru 2’nin Adım Adım Çözümü
- Verilenler
- Çözüm Yöntemi
- Adım Adım Hesaplama
- Özet Tablo
- Her İki Soru İçin Özet ve Sonuç
- Kaynakça / Öneriler
1. Genel Bakış
Bu iki soruda da O merkezli bir çember üzerinde çeşitli yay ve merkez açı ölçüleri verilmektedir. Temel hedef, merkez açılar (örneğin \angle DOC veya \angle COD) ya da bunlara karşılık gelen yay ölçülerini bulmaktır. Çember geometrisinde, bir merkez açının ölçüsü, subtent ettiği (karşılık geldiği) yay ölçüsüne eşittir. Dolayısıyla problem çözümlerinde sıkça kullandığımız temel bilgi,
Ayrıca tam çemberin yay ölçüsü 360° olduğu için, genellikle “toplam yayların toplamı 360°” ilkesinden faydalanırız.
2. Temel Terimler ve Kavramlar
- Merkez Açı (Central Angle): Çemberin merkezinden geçen, iki yarıçap arasında kalan açıdır. Ölçüsü genellikle subtent ettiği yay uzunluğu (derece cinsinden) ile aynıdır.
- Yay Ölçüsü (Arc Measure): Çemberin belirli iki nokta arasındaki kısmının derece cinsinden ölçüsüdür. Örneğin “m(AB)” genelde “AB yayının derecesi” anlamına gelir.
- Yarıçap (Radius): Merkezden çemberin herhangi bir noktasına çizilen doğru parçası.
- Çap (Diameter): Merkezden geçen ve çemberi iki eşit yarı çembere bölen en uzun kiriş. Ölçüsü, iki yarıçapın uzunluğuna eşittir ve subtent ettiği yay 180°’dir.
- m(AB) = m(DC) ifadesi**: “AB yayı ile DC yayının derece ölçüleri birbirine eşittir” anlamındadır.
- [AD] çap ifadesi**: A ve D noktaları çemberin üzerinde ve O merkezi doğrusal biçimde kesip geçtiğinde, AD çemberin çapını oluşturur (yay AD = 180°).
3. Soru 1’in Adım Adım Çözümü
3.1 Verilenler
- m(AB) = m(DC): AB yayı ile DC yayının ölçüsü birbirine eşittir.
- m(AOD) = 90°: Merkezde AOD açı ölçüsü 90° olduğundan, AD yayı da 90°’dir.
- m(BOC) = 130°: Merkezde BOC açı ölçüsü 130° olduğundan, BC yayı 130°’dir.
- Aranan: m(DOC) (yani \angle DOC).
3.2 Çözüm Yöntemi
- Çemberin toplam yay ölçüsü 360°’dir.
- Yay ölçüleri: AB + BC + CD + DA = 360° şeklinde toplanır.
- Verilenlerden DA = 90° ve BC = 130° olarak bulunur. Ayrıca AB = DC olduğu bilinir.
- Bulacağımız \angle DOC, tam olarak DC yayını gören merkez açıdır. Dolayısıyla \angle DOC = \text{m(DC yayı)}.
3.3 Adım Adım Hesaplama
- Çemberdeki Yayların Toplamı
Toplam = AB + BC + CD + DA = 360°
Elimizde: DA = 90°, BC = 130°, AB = DC olsun.
- AB ve DC Eşitliği
AB = DC = x (bilinmeyen bir x değeri).
O hâlde,
Böylece AB yayı = 70° ve DC yayı = 70° olur.
- m(DOC) Açısını Bulma
\angle DOC, merkez açısı olarak DC yayını görür. Bir merkez açısının ölçüsü, subtent ettiği yay ile eşit olduğu için:
3.4 Özet Tablo
| Yay Adı | Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| AB | 70° | m(AB) = m(DC) ⇒ x = 70° |
| BC | 130° | Verilen: m(BOC) = 130° |
| CD | 70° | m(AB) = m(DC) ⇒ x = 70° |
| DA | 90° | Verilen: m(AOD) = 90° |
| DOC Açısı (Sonuç) | 70° | DC yayını gören merkez açısı |
Böylece Soru 1 için cevap: 70°.
4. Soru 2’nin Adım Adım Çözümü
4.1 Verilenler
- [AD] çap: A ile D noktalarını birleştiren doğru parçası çaptır. Dolayısıyla AB + BC + CD = 180^\circ (A’dan D’ye kadar yarım çember).
- m(AB) = m(BC): Arklar AB ve BC eşit derecededir.
- m(AOB) = 50°: Merkez açısı AOB 50° ise AB yayı da 50°’dir (merkez açısı = yay açısı).
- Aranan: m(COD).
4.2 Çözüm Yöntemi
- [AD] çap olduğundan, A ile D arasındaki yay (A→B→C→D üzerinden giden) 180°’dir.
- Verilen m(AOB) = 50° ⇒ AB yayı = 50°. Ayrıca AB = BC ⇒ BC yayı da 50°.
- Sonrasında CD yayı hesaplanarak, \angle COD = m(CD) bulunur.
4.3 Adım Adım Hesaplama
- Yarı Çemberin Toplam Yayı
A→D yarı çember yayı 180° olduğundan,
- AB ve BC Eşitliği
m(AOB) = 50° ⇒ AB yayı = 50°.
AB = BC ⇒ BC = 50°.
- CD Yayını Bulma
Artık: AB (50°) + BC (50°) + CD = 180°
- m(COD) Açısının Hesabı
Merkez açısı COD, CD yayını gördüğü için:
4.4 Özet Tablo
| Veri / Yay | Değer | Açıklama |
|---|---|---|
| AD (çap) | 180° (yarım çember) | [AD] çap olduğu için A’dan D’ye kadar olan yaylar toplamı 180°. |
| AB | 50° | m(AOB) = 50° ⇒ AB yayı = 50°. |
| BC | 50° | AB = BC ⇒ BC yayı = 50°. |
| CD | 80° | 50 + 50 + CD = 180 ⇒ CD = 80°. |
| COD Açısı (Sonuç) | 80° | Çemberde CD yayı = 80° ⇒ \angle COD = 80°. |
Böylece Soru 2 için cevap: 80°.
5. Her İki Soru İçin Özet ve Sonuç
- Soru 1: Verilen yaylar üzerinden yaptığımız hesaplama sonucunda m(DOC) = 70° bulunmuştur.
- Soru 2: Çap ve eş yay bilgileri kullanılarak, m(COD) = 80° sonucuna ulaşılmıştır.
Bu tip merkez açı ve yay sorularında en kritik noktalar,
- Tam çemberin 360° olduğu,
- Merkez açının ölçüsü = gördüğü yay ölçüsü olduğu,
- Çapın subtent ettiği yay = 180° ilkesidir.
Dikkatlice yay parçalarını toplayarak ya da varsa eş yay koşullarını kullanarak, istenilen açı değerleri kolaylıkla bulunabilir.
6. Kaynakça / Öneriler
- Ortaöğretim 9. ve 10. Sınıf Geometri ders kitabı üniteleri (Çember ve Açı).
- MEB kazanım testleri ve geçmiş yıllara ait deneme sınavları.
- Online Geometri Kılavuzları (Örneğin: Khan Academy, Açık Ders Malzemeleri).
Uzun lafın kısası, Soru 1 için cevap 70°, Soru 2 için cevap ise 80° değerini alır. Çemberin temel özelliğini -merkez açı ve yay ölçüsünün eşliği- kavradıktan sonra, bu tip problemlerin çözüm adımları düzenli bir şekilde ilerlediğinizde oldukça nettir.
