Murat Antalya’da, Yağız ise Kars’ta yaşayan arkadaşlardır. Murat ve Yağız, 30 Aralık tarihinde telefonda görüşmüş ve aşağıdaki ifadeleri kullanmışlardır.
Murat: Bugün hava güneşli ve çok sıcak, deniz kenarında yürüyüş yapmaya gideceğim.
Yağız: Dışarıda bir metre kar var ve kar yağışı devam ediyor. Onun için evde kalıp kitap okuyacağım.
Murat ve Yağız’ın ifadesine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Kars’ta kış mevsimi, Antalya’ya göre daha uzun sürer.
B) Ülkemizde aynı anda farklı mevsimler görülebilir.
C) Her iki ilde de aynı mevsim yaşanmaktadır.
D) Antalya’da yaz mevsimi daha erken başlar.
Mevsimlerin Oluşumu ve Hava Olayları
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle aynı yarım kürede bulunan tüm bölgelerde aynı anda aynı mevsim yaşanır. Bir bölgedeki günlük sıcaklık ve yağış durumları ise mevsimi değil, hava durumunu ifade eder.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Türkiye, bütünüyle Kuzey Yarım Küre’de yer alır. 21 Aralık tarihi Kuzey Yarım Küre’de kış gündönümüdür; dolayısıyla 30 Aralık tarihinde Türkiye’nin her yerinde (hem Antalya’da hem de Kars’ta) takvimsel ve bilimsel olarak kış mevsimi yaşanmaktadır.
Antalya’da havanın güneşli, Kars’ta ise karlı olması mevsimlerin farklı olduğunu değil, o günkü hava olaylarının (hava durumunun) ve bölgesel iklim şartlarının farklı olduğunu gösterir.
- A) Kars’ta kış mevsiminin Antalya’dan daha uzun sürdüğü ifadesi yanlıştır; yarım kürede mevsimlerin başlangıç ve bitiş süreleri astronomik olarak aynıdır.
- B) Bu ifade yaygın bir kavram yanılgısıdır. Ülkemizde aynı anda farklı “hava olayları” görülebilir ancak farklı “mevsimler” yaşanamaz.
- C) Her iki il de Kuzey Yarım Küre’de ve Türkiye sınırlarında olduğu için 30 Aralık tarihinde her ikisinde de kış mevsimi yaşanmaktadır. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
- D) Yaz mevsiminin başlangıç tarihi (21 Haziran) yarım kürenin tamamı için aynıdır, bir ilde daha erken başlamaz.
CEVAP: C — Her iki ilde de aynı mevsim yaşanmaktadır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Günlük hayatta sıkça kullanılan “Ülkemizde dört mevsim bir arada yaşanıyor” sözü bilimsel olarak mevsimleri değil, bölgesel hava olaylarını ve iklim çeşitliliğini belirtir. MEB ve LGS sorularında “aynı yarım kürede aynı anda farklı mevsim yaşanır” tuzağına düşmeyiniz; 30 Aralık’ta Türkiye’nin her yerinde tek bir mevsim (kış) vardır.