- İbn Haldun, on dördüncü yüzyılda kaleme aldığı
Mukaddime’de tarihin bir olaylar yiğını olmaktan çikıp
neden-sonuç bağlarıyla açıklanan bir bilgi alanına
dönüşmesini sağlamıştır. Ona göre toplumlar, tipkı
canlilar gibi doğup büyür ve çöker; göçebe kabilelerin
sert yaşami onlara yenilenme gücü verirken yerleşik
düzenin konforu bu gücü zamanla eritir. Düşünür, bu
görüşlerini çölden şehre, saraydan pazar yerine
uzanan gözlemlerine yaslamıştır. Bugün sosyolojinin
kurucusu kabul edilen bu isim, yaşadiğı dönemde
daha çok bir kadı ve devlet adamı kimliğiyle
taninıyordu.
Bu parçaya göre lbn Haldun’la ilgili
aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Tarihi olayları bir akıl yürütme alanina taşımayı
başarmiştır.
B) Toplumlarıin yükselişini sert yaşam koşullarina
bağlamaktadır.
C) Ortaya koyduğu görüşleri doğrudan gözleme
dayandırmıştır.
D)) Yaşadığı çağda asıl ününü ilim ile kalem
dünyasında kurmuştur.
E) Bugün bilim dünyasında öncü bir düşünür sıfatıyla
anılmaktadır.
35
İbn Haldun ve Tarih Felsefesi / Paragrafta Anlam
ÇÖZÜM ADIMLARI & SEÇENEK ANALİZİ:
Parçada yer alan bilgileri seçeneklerle eşleştirerek inceleyelim:
- A Seçeneği: Parçada geçen “tarihin bir olaylar yığını olmaktan çıkıp neden-sonuç bağlarıyla açıklanan bir bilgi alanına dönüşmesini sağlamıştır” ifadesi, olayları neden-sonuç ilişkisine ve mantıksal sorgulamaya bağlayarak bir akıl yürütme alanına taşıdığını doğrular. Bu nedenle söylenebilir.
- B Seçeneği: Metindeki “göçebe kabilelerin sert yaşamı onlara yenilenme gücü verirken yerleşik düzenin konforu bu gücü zamanla eritir” cümlesi, toplumların dinamizmini ve yükselişini sert yaşam şartlarına bağladığını gösterir. Bu nedenle söylenebilir.
- C Seçeneği: Metindeki “Düşünür, bu görüşlerini çölden şehre, saraydan pazar yerine uzanan gözlemlerine yaslamıştır” ifadesi, fikirlerini doğrudan gözlemlerine dayandırdığını açıkça belirtmektedir. Bu nedenle söylenebilir.
- D Seçeneği: Parçanın son cümlesinde İbn Haldun’un “yaşadığı dönemde daha çok bir kadı ve devlet adamı kimliğiyle tanındığı” vurgulanmıştır. Yani kendi çağındaki asıl tanınırlığı ilim veya kalem dünyasından değil; idari ve hukuki görevlerinden (kadılık ve devlet adamlığı) gelmektedir. Dolayısıyla bu ifade metinle çelişir ve söylenemez.
- E Seçeneği: Metindeki “Bugün sosyolojinin kurucusu kabul edilen bu isim…” ifadesi, günümüzde bilim dünyasında öncü (kurucu) bir düşünür olarak anıldığını doğrular. Bu nedenle söylenebilir.
Sonuç ve Doğrulama:
İbn Haldun kendi yaşadığı dönemde ilim ve yazı dünyasından ziyade “kadı ve devlet adamı” kimliğiyle tanındığı için D seçeneğindeki yargı parçadan çıkarılamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D — Yaşadığı çağda asıl ününü ilim ile kalem dünyasında kurmuştur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Paragrafta anlam sorularında sıkça karşımıza çıkan “kendi dönemi” ile “günümüz algısı” arasındaki karşıtlıkları analiz etme yöntemini başka bir örnek üzerinde inceleyelim mi?