Muaviye ölünce oğlu Yezid halifeliğini ilan etti. Yezid’in halifeliğini kabul etmeyen Kûfeliler, Hz. Ali’nin küçük oğlu Hz. Hüseyin’i halifeliğe getirmek için Kûfe’ye çağırdılar. Bunu haber alan Yezid, Hz. Hüseyin’in Kûfe’ye gitmesini engellemek için üzerine kuvvet gönderdi. Hz. Hüseyin’in yolu Kerbela denilen yerde kesildi. Hz. Hüseyin ve beraberindekileri günlerce kuşatma altında tutarak teslim olmalarını istediler. Bu istekleri kabul edilmeyince Hz. Hüseyin ve yanındakileri şehit ettiler. Bu olay Kerbela Olayı olarak tarihe geçti.
Buna göre yaşanan bu gelişmeler;
I. İslam toplumundaki ayrılıkların kesinleşmesine,
II. İslam Devleti’nin sınırlarının daralmasına,
III. Emevi hanedanlığı içinde taht kavgalarının yoğunlaşmasına
durumlarından hangilerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
Kerbela Olayı ve İslam Toplumundaki Mezhepsel Ayrılıklar
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kerbela Olayı (680); Emevi halifesi Yezid’in ordusu tarafından Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin şehit edilmesiyle sonuçlanan ve İslam dünyasında Sünni-Şii mezhepsel bölünmesini kesinleştiren dönüm noktasıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri tarihsel olay ve verilen metin bağlamında inceleyelim:
- I. Öncül (Doğru): Hz. Ali döneminde Cemel Vakası ve Sıffin Savaşı ile başlayan siyasi bölünmeler, Kerbela Olayı sonrasında Şiilik ve Sünnilik şeklinde keskin ve kalıcı mezhepsel ayrılıklara dönüşmüştür.
- II. Öncül (Yanlış): Kerbela Olayı İslam Devleti’nin kendi içerisindeki bir iç mücadeledir; dış güçlere karşı toprak kaybına veya sınırların daralmasına neden olmamıştır.
- III. Öncül (Yanlış): Hz. Hüseyin, Emevi hanedanına mensup değil, Hz. Muhammed’in torunu ve Hz. Ali’nin oğludur (Haşimoğulları / Ehl-i Beyt). Dolayısıyla bu mücadele “Emevi hanedanı içi” bir taht kavgası sayılamaz.
Bu doğrultuda yalnızca I. öncül ortaya çıkmıştır.
CEVAP: A) Yalnız I
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: ÖSYM ve MEB sorularında Hz. Hüseyin ile Emeviler arasındaki çatışmalar sıkça “hanedan içi mücadele” çeldiricisi olarak sunulur. Hz. Ali ve soyu Haşimoğulları, Muaviye ve Yezid ise Ümeyyeoğulları (Emeviler) soyundandır; dolayısıyla olay hanedan içi değil, iki farklı soy/taraf arasındaki iktidar mücadelesidir.