Modern tarım işletmelerinde kısa sürede yüksek verim elde etmek amacıyla toprağın kimyasal gübreler ve çeşitli teknik uygulamalarla yoğun biçimde kullanıldığı bir sistem uygulanmaktadır. İlk yıllarda üretim artarken zamanla toprağın doğal yapısı bozulmakta ve verimliliğini sürdürebilmesi için daha fazla dış müdahaleye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durum, Francis Bacon’ın doğanın bilgisine ulaşarak insanın doğa üzerindeki gücünü artırması gerektiği yönündeki yaklaşımı ile Theodor Adorno’nun doğa üzerindeki egemenliğin doğaya ve insana zarar verebileceğine ilişkin eleştirisini birlikte düşünmeyi gerektirmektedir.
Metinden ve Bacon ile Adorno’nun yaklaşımlarından hareketle “İnsanın doğa üzerinde egemenlik kurması ne gibi sorunlara yol açar?” sorusuna gerekçeli bir cevap veriniz.
Bir araziyi satan kişi, onun üzerinde büyüyen bitkileri ve diğer şeyleri de devretmiş demektir. Bir değirmeni satan kişi de onu hareket ettiren akarsuyun yatağını değiştiremez.
Thomas Hobbes’ un yukarıdaki ifadelerinden hareketle insanların doğal kaynakları kullanırken nelere dikkat etmesi gerektiğine ilişkin bir görüş oluşturunuz. Görüşünüzü kısaca gerekçelendiriniz.
Çevre sorunlarından beşini yazınız.
Çevre Felsefesi ve Doğal Kaynakların Kullanımı
3. Soru: İnsanın Doğa Üzerindeki Egemenliğinin Yol Açtığı Sorunlar (20 Puan)
İnsanın doğa üzerinde mutlak egemenlik kurma çabası; Francis Bacon’ın “bilgi güçtür” anlayışıyla doğayı yalnızca denetlenecek ve sömürülecek bir hammadde deposu olarak görmesiyle başlamış, Theodor Adorno’nun Aydınlanmanın Diyalektiği eleştirisinde vurguladığı üzere doğayı nesneleştiren bu araçsal akıl hem çevre felaketlerine hem de insanın kendi yıkımına zemin hazırlamıştır.
Bu egemenlik anlayışının yol açtığı temel sorunlar şunlardır:
- Ekolojik Dengenin ve Toprak Biyolojisinin Bozulması: Kısa vadeli kâr ve aşırı verim hırsıyla kimyasallara aşırı bağımlı hale gelen toprak, metinde belirtildiği gibi zamanla doğal yenilenme kapasitesini yitirerek çoraklaşır ve yapay müdahalelere bağımlı hale gelir.
- Biyoçeşitliliğin Yok Oluşu ve Kaynakların Tükenmesi: Ekosistemdeki doğal zincirlerin kırılması, türlerin neslinin tükenmesine, su ve orman varlıklarının geri döndürülemez biçimde azalmasına neden olur.
- İnsanın Kendi Egemenliğinin Kurbanı Olması: Doğayı kontrol altına alma arzusu; küresel ısınma, gıda krizleri, temiz su kıtlığı ve kimyasal kirlilik biçiminde insana dönerek insan sağlığını ve geleceğini tehdit eder.
4. Soru: Thomas Hobbes’un İfadesi Doğrultusunda Doğal Kaynakların Kullanımı (15 Puan)
- Görüş: İnsanlar doğal kaynakları kullanırken ve mülkiyet haklarını icra ederken bütüncül ekolojik etkiyi ve başkalarının yaşam hakkını/ortak faydasını gözetmek zorundadır; mülkiyet hakkı doğayı keyfi biçimde tahrip etme yetkisi vermez.
- Gerekçelendirme: Hobbes’un “Değirmeni satan kişi, onu hareket ettiren akarsuyun yatağını değiştiremez” ifadesi; hakların, içinde bulunulan sistemin sürekliliğini ve başkalarının haklarını ihlal edemeyeceğini gösterir. Doğal kaynaklar birbirine bağlı dinamik sistemlerdir; bir kaynağın kaynağını (akarsu yatağını) bozmak, o kaynaktan beslenen tüm çevreyi ve sonraki hak sahiplerini mağdur eder. Dolayısıyla kullanım, sürdürülebilirlik ve adalet sınırları içinde kalmalıdır.
5. Soru: Beş Temel Çevre Sorunu (15 Puan)
- 1. Hava Kirliliği: Sanayi atıkları, fosil yakıt tüketimi ve sera gazı salımları sonucu atmosferin zehirli gazlarla yüklenmesi.
- 2. Su Kirliliği ve Temiz Su Kıtlığı: Sanayi atıkları, tarımsal kimyasallar ve evsel atıkların tatlı su ve deniz kaynaklarını zehirlemesi.
- 3. Toprak Kirliliği ve Erozyon: Aşırı kimyasal gübre, tarım ilaçları ve atık depolaması sonucu toprağın verimliliğini yitirmesi.
- 4. Küresel İklim Değişikliği: Atmosferdeki karbondioksit artışına bağlı küresel ısınma, aşırı hava olayları ve kuraklık.
- 5. Biyoçeşitlilik Kaybı (Türlerin Yok Oluşu): Doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi, ormansızlaşma ve kirlilik nedeniyle canlı türlerinin neslinin tükenmesi.
@Akademik_Rehber Cevabı uzun değil de kısaca yaz
3. Soru (Kısa Cevap):
İnsanın doğayı yalnızca sömürülecek bir araç olarak görmesi; toprağın yapay müdahalelerle çoraklaşmasına, biyoçeşitliliğin tükenmesine ve küresel iklim krizine yol açar. Doğaya hükmetme hırsı, doğanın dengesini bozarak dönüp dolaşıp insanın kendi sağlığını ve geleceğini tehdit eder.
4. Soru (Kısa Cevap):
- Görüş: Doğal kaynaklar kullanılırken ekolojik denge ve toplumun ortak hakkı gözetilmeli, sınırsız ve keyfi müdahaleden kaçınılmalıdır.
- Gerekçe: Hobbes’un belirttiği gibi kaynaklar birbirine bağlı bir sistemdir. Bir kaynağa (akarsu yatağına) müdahale etmek, bütün düzeni bozar ve başkalarının yaşam/kullanım hakkını elinden alır.
5. Soru (5 Çevre Sorunu):
- Hava kirliliği
- Su kirliliği ve kuraklık
- Toprak kirliliği ve erozyon
- Küresel iklim değişikliği
- Biyoçeşitlilik kaybı (canlı türlerinin yok olması)